«Qarajanbas» munaıshylary elge 50 mıllıon tonna munaı tapsyrdy

«Qarajanbasmunaı» AQ-tyń alǵash qurylǵan kezeńinen bastap búginge deıini tutas bir tarıh. Osy jyldar ishinde kompanııa Batys Qazaqstandaǵy Aqtaý qalasynan 230 shaqyrym jerdegi Bozashy oıysymynyń soltústik-batys shetinde ornalasqan «Qarajanbas» ken ornynda munaı óndirip keledi. Munda alǵash ret qara altyn 1974 jyldyń 24 qańtarynda óndirildi. Geologııalyq barlaýshylardyń, burǵylaýshylardyń, ónerkásip qurylysshylary men mamandarynyń úılesimdi jumystarynyń nátıjesinde ken ornynda munaıdyń alǵashqy tonnalary óndirile bastady. Búginde «Qarajanbasmunaı» AQ elimizdegi strategııalyq turǵyda mańyzy zor kompanııa sanalady. Kásiporyn óziniń mıllıon tona munaıyn alǵash ret 1984 jyly óndirip aldy. 

Mekeme ujymy osy jyldar aralyǵynda munaı óndirý qar­qynyn arttyra otyryp, Qazaq­stan ekonomıkasynyń damý­yna qomaqty úlesin qosty. Tek ja­bys­qaqtyǵy joǵary ǵana emes, sonymen birge sýlaný quramy joǵary munaı qorlaryn ázirleý jáne paıdalaný boıynsha kúrdeli mindetterdi júzege sátti asyrdy. Saýatty uıymdastyrýshylyq qa­bi­let pen bilikti mamandar, son­daı-aq qazirgi zamannyń ozyq teh­nologııasyn paıdalaný men serik­testermen jaqsy qarym-qatynas qa­lyptastyrýdyń arqasynda munaı óndirý isi qarqyndy damyp keledi. Kásiporynnyń ju­my­sy júıeli túrde jolǵa qoıy­lyp, shveısar saǵaty sııaqty úz­dik­siz júrip otyr. Geologtar men qaıta óndirýshiler, sheberler men tehnologtar, aýysym basshylary men operator­lar óz jumystaryn saýatty júr­­gizip, jumys barysynyń jaý­ap­ker­shi­ligin jaqsy sezindi. Kom­panııa ju­mysshylary qara altyn­nyń qunyn bilip, bizdiń elimiz ben halqymyz úshin mańyzdy eke­nin jaqsy túsinedi. Búgingi kúni eńbek ujymy alǵa qoıǵan min­det­­terdi kezeń-kezeńimen júzege asy­ryp kele jatyr. Birtutas ujym ortaq ıdeıamen ómir súredi, óz taǵdyrlaryn soǵan  arnaǵan, kúnbe-kún uńǵyma jumystaryna jana­shyrlyqpen qaraıdy.

Aqparattyq-tehnologııalyq qol­daý ortalyǵyndǵy ken ornyn ornalastyrý kartasynda «Qara­jan­bas» ken ornynyń bar­lyq ınfra­qurylymy ala­qan­daǵydaı kórinedi. Uńǵyma kóshe­ti, munaı ázirleý jáne óńdeý qo­n­dyr­ǵylary, rezervýarlar, jylytý peshteri, separatorlar, ózara birneshe shaqyrym boıymen jal­ǵasqan túrli maqsattaǵy ish­ki ónerkásip qubyrlary. Mu­naı daıyndaý jáne aıdaý sehy da  bar­lyq tehnologııalyq jab­dyq­tar­dyń jumysy kórinedi, «jandy shkala» quramynda munaı bar suıyqtyq tyǵyzdyǵynyń, tem­peratýrasynyń, qozǵalys jyl­damdyǵynyń jáne munaı re­ze­rvýarlarynyń tolýynyń sál-pál ózgerisin óte sergek se­zi­ne­di. Biraq barlyǵynyń naza­ry «Qa­ra­janbas» ken ornynan mu­naı daı­yndaý jáne aıdaý sehy­na ke­letin «qara altynnyń» ár­bir tonnasyn júıeli ólshep oty­ra­tyn «eseptegishke» aýd­a­ryl­ǵan. Elý mıllıon tonna mu­naı óndirildi. Kásiporyn ujy­my kút­ken oqıǵa boldy. Bul kásip­oryn ujymynyń kópten kútken jańalyǵy bolyp otyr.

«Munaı óndirisi – irkilisti kó­termeıtin úrdis. Birneshe mı­nýt­­tar arasynda óndirilgen 50 mı­llıonǵa munaıdyń kezekti ton­nalary qosyldy. Jańa shyń­­darǵa aparatyn jol esebi bas­­taldy jáne ýaqyt óte kele «Qara­jan­bas» ken orny tarıhynda jańa je­ńister jazylatyn bolady. Al bul degenińiz – bizdiń aldymyzda, eń kemi úsh ondyq jemisti eń­bek jyly jáne taǵy bir «mereı­toılyq» munaı tonnasy kú­tip tur degen sóz. Sonymen birge qazirgi kú­ni kásiporynda zor tájirıbe jı­naqtalǵan, bizdiń joǵary bi­lik­ti keremet ujymymyz bar, kásiporynnyń barlyq kezeń­de­rinde – munaı óndirýden daı­yn­daý­ǵa jáne tasymaldaýǵa deıingi jumystardyń barlyq retin qam­ta­masyz etýge múmkindik beretin bar­lyq qajetti óndiristik ın­fra­qurylym bar», deıdi «Qarajanbasmunaı» AQ Geologııa jáne ıgerý departamenti ıgerý bó­liminiń basshysy Vladımır Týrkov.

50 mıllıon tonna munaı – bul ondaǵan eńbek jyldary, kásiporynǵa ózin arnaǵan adam­dar­dyń taǵdyry jáne jalpy ıdeıa­men ómir súretin birtutas ujymdy qamtıtyn óte aıtarlyqtaı san jáne aıryqsha oqıǵa. Qol jet­kizgen tabys – sózsiz, aralyq: taǵy bir mańyzdy is atqaryldy, taǵy bir bıik baǵyn­dyryldy. Osy jyl­dar ara­­lyǵynda kóptegen jarqyn este­­likter qaldy, ony umytýǵa bol­maıdy. Sosyn sol kezde bas­talǵan istiń jalǵasyp ke­le jat­qanyn, damyp jatqanyn já­ne jańa sapaǵa shyqqanyn kó­rý qýa­nyshty. Osylaı degen «Qara­jan­basmunaı» AQ bas geo­logy Gúl­zıra Satanova kásip­oryn­nyń ar­dager jumys­shy­la­ryna alǵys bildirýdi óziniń pa­ryzy sanaıdy.

«Qarajanbas» ken ornyndaǵy bol­janǵan qor boıynsha munaı óndi­rýdiń kommersııalyq kele­shegi ondaǵan jyldarǵa jete­ti­n­in otandyq ǵalymdar ǵana emes, sonymen qatar jyl saı­yn halyqaralyq táýelsiz aýdı­tor­­lyq kompanııalardyń tara­pynan da ba­ǵalanyp otyr. Dese de men «Qa­ra­janbas» ken or­nyndaǵy jer qa­baty taǵy kóp­tegen zerttelmegen qupııa­lar­ǵa toly, ashylmaǵan re­sýr­s­tar bar ekenine senimdimin. «Qara­jan­bas­taǵy» ken ornynda 6000-8000 metr tereńdikti barlaý men zertteýdi bolashaqta júzege asy­rý josparlarlanyp otyr. «Qarajanbasmunaı» AQ-tyń barlyq ardagerleri men ujymyn jarty mıllıon tonna munaı óndirýimen quttyqtaı otyryp, kom­panııaǵa jaqyn bolashaqta al­ǵashqy júz mıllıon tonna mu­naı óndirýin, jer qoınaýynyń ja­ńa keleshekterin ashýyn jáne odan keıingi kezde óndiriletin mu­naıdy mıllıard barreldermen esepteýin tileımin», deıdi «Qa­rajanbasmunaı» AQ bas geology Gúlzıra Satanova.

«Qarajanbasmunaı» AQ-tyń strategııalyq damýynda alda­ǵy on jyldyqta 6 myń metr tereńdiktegi geologııalyq bar­laý jumystaryn júrgizýge ruq­sat alýǵa qol jetkizý jos­parlanǵan. Osy maqsatta kom­panııa «Qarajanbas-teńiz» teńiz qurylymdaryn alyp, onda jumys júrgizýdi kózdeıdi. Bú­ginde osy máseleni júzege asy­rý ju­mystary qolǵa alynyp, ná­tı­jeli bolǵan jaǵdaıda kásip­oryn­ǵa bilikti mamandar q­ajet bolady. Olardy kásiporynǵa tartý sharalaryn qazirden bastap iske asyrý josparlanǵan.

«Esep boıynsha «Qarajanbas» ken ornynda ıgerilýi tıis 97 mıllıon tonna munaı óni­mi­niń búgingi tańda jartysy­nan as­tamyn «Qarajanbas» munaı­shy­la­ry ıgerip, elimizge tabys­ta­dy. Ken ornynyń tarıhyn qa­lyptastyrýǵa, kóptegen qıyn­shy­­lyqtardy jeńip, sonymen qa­tar jaqsy jetistikterine qol jetkizýge zeınetkerlikke shyq­qan aǵa-apalarymyz ben olar­dyń jolyn jalǵastyrýshy bi­lik­ti munaıshylar men jas maman­dar­dyń qosqan úlesi zor. Osy azamattar kompanııamyzdyń órkendep ósýine ózderiniń eren eńbekterin aıamaı qosýynyń nátıjesinde búgingi jetistikke jetip otyrmyz. Bizdiń osyndaı yntymaǵy men birligi jarasqan, tabysty kenishte eńbek etýimizge aptap ys­tyqqa, boran-sýyqqa qaramaı ózde­riniń qajyrly eńbekterimen jol ashqan aǵa býyn ókilderiniń eń­begin erekshe yqylaspen eske alyp, zor rızashylyǵymdy bil­di­remin. Qazirgi ýaqytta eńbek etip júrgen «Qarajanbasmunaı» kom­­panııalar tobynyń jumys­ker­­lerine, ardaqty aǵalarymyz men apalarymyz eńbek etken jy­ly uıamyzdy odan ári ór­ken­detip, keleshek jas býyn­ǵa aby­roımen tabystaýǵa jet­kiz­sin degim keledi», deıdi «Qara­jan­basmunaı» AQ-tyń О́ndiris dırektory Ońǵar Qabylov. Qazaqstandyq munaı sek­tor­­la­ryna bul kúnde ken oryn­da­ryn tıimdi paıdalaný men ta­­bys­ty­lyǵyn kóterý máse­lesi ózek­­ti bo­lyp otyr. Sondyq­tan «Qa­­ra­­janbasmunaı» AQ-tyń or­ta mer­zimdi bınzes stra­te­gııa­sy­ ón­di­rilgen munaı kóle­min­ bir­tin­dep art­tyrýdy basty ba­ǵyt­ta­rynyń biri etip otyr. «Munaı kompanııasynyń jet­is-

tigi eki nárseden – kompanııanyń óziniń ishki múmkindikterinen jáne kúrdeli saıası prosesterge, geo­saıasatqa táýeldi naryqtyq kon­ıý­nktýradan quralady. Qa­ra­­janbasmunaıdyń mindeti – otan­­dyq ekonomıkanyń múddesi úshin qolda bar áleýetti meılinshe paı­dalaný, ishki múmkindikterdi da­mytý jáne qoldanystaǵy re­sý­r­s­tardy básekelestik ba­sym­dy­­lyqqa shyǵarý. Jáne bul min­­det, óndiristiń negizgi ósi­mi qazirgi kúni kompanııanyń qu­­­r­a­­­myndaǵy adam kapıtaly – «Qarajanbasmunaı» AQ qyz­met­­shilerimen, ıaǵnı bizdiń bi­lik­­ti geologtarmen, tehnolog­tar­­­men, ınjenerlermen, bas­qa ba­­ǵyttaǵy mamandarmen tike­leı baı­­lanysty», deıdi «Qara­jan­bas­­munaı» AQ О́ndiris jónindegi vı­se-prezıdenti Nurjan Ábdirah­manov.

Kompanııanyń aldaǵy jos­parlarynda sondaı-aq qorshaǵan ortany qorǵaý máselesi de tur. Bul baǵytta kásiporyn jyl saı­yn óndiriske ekologııalyq zalaldy azaıtatyn jańa pro­gres­sıvti tehnologııalardy engi­zip keledi. Kompanııada son­daı-aq ekologııalyq qaýipsizdik pen óndiristik basqarý júıelerin sátti júzege asyrý isi de qolǵa alynǵan.

«Qyryq jylǵa jýyq ýaqyt boıy ken ornymen birge tynys­tap, óndiristiń órge basýyna qajy­rly eńbegi men ómirin arna­ǵan azamattardyń tabandy eń­bek­teri búginde jemisin berip otyr. Geolog, sheber, operator, jón­deýshi, júrgizýshi syndy mu­naı óndirisindegi jandardyń qol jetkizgen 50 mıllıon tonna óni­­minde mańdaı teri men bilek kú­shi jatyr. Biz únemi kompanııa­da mamandardyń biliktiligi men olar­dyń atqaratyn jumysyna ba­sa mán beremiz. Kóńilderińizdiń toq bolyp, jumysqa degen ynta­la­ryńyzdyń joǵary bolýy asa mańyzdy. Qatarymyzdy tolyq­tyryp kele jatqan jas­tardyń bilikti maman retinde qalypt­a­sýyn nazarda ustap kelemiz. Mu­naı ónerkásibi – úzdiksiz eń­bekti qajet etetin jumys. «Qa­ra­­janbas» kompanııalar tobyna kiretin «Qarajanbasmunaı» AQ, «TulparMunaıServıs» JShS, «ArǵymaqTransServıs» JShS, «Tehnologııalyq kólik jáne uńǵylarǵa qyzmet kórsetý bas­qa­rmasy» JShS eńbek ujym­darynyń úlken otbasy retinde mu­­naı óndirýshi alpaýyt kom­pa­nııaǵa aınaldy. 50 mıllıon tonna. Aýyz toltyryp aıtýǵa bo­larlyq bul kórsetkish árbir qa­rajanbastyqtyń kókeıinde maq­tanysh sezimin týdyrady. Mańyzdy is kompanııanyń ba­ǵyndyrǵan bir bıik belesi», deıdi «Qarajanbasmunaı» AQ-tyń prezıdenti Lı Tesıan.

Lı Tesıan myrza sonymen qa­tar jetistikke jetýdiń negiz­gi sharttary retinde joǵa­ry tá­­jirıbeli mamandar men uı­ym­­­shyl ujymnyń óndiristegi tı­im­diligi ekenin aıtady. Al ak­sı­onerlik qoǵamnyń servıstik qyz­met kórsetetin enshiles qury­lym­daryn qosqanda jumys­shy­lardyń sany 7 myńdy quraıdy. Kásiporynnyń seriktesteri qatarynda arnaıy kıimdermen, qajetti qural-jabdyqtarmen, qor­ǵanys quraldarymen qam­ta­masyz etetin 300-ge tarta otan­­dyq kásiporyn bar. Bul ujym­­dar da munaıshylardyń kez kelgen merekelik is-shara­la­­ry­na qatysyp, qýanysh­ta­ry­men ortaqtasyp otyrady. Kom­panııanyń 50 mıllıon tonna qara altyn óndirýine ar­nal­ǵan jıynyn da seriktes, enshi­les kom­panııa qyzmetkerleri qa­ty­s­tyryldy. О́ıtkeni 50 mıl­lıon tonna aýyz toltyryp aı­tý­ǵa bo­larlyq kórsetkish. Mańyz­dy is, kompanııanyń baǵyndyrǵan bir bıik belesi. Alda jyldyq jospardy oryndaýda osynaý ujymdarmen birlesip otyryp kóptegen aýqymdy jumystardy atqaryp, jetistikterge jetý jos­parda bar.

Seıfolla ShAIYNǴAZY, «Egemen Qazaqstan»