Amanolla Ǵabdolqaıuly. Áýlet ǵumyry

Bizdiń zamandasta­ry­myz­dyń ózi eki dáýirdiń qı­ly da qyzyqty kezeńderin bas­­ta­rynan ótkizip keledi. Qaz­aq halqynyń ulaǵatty dástúrlerinde kisi­likke ıe bolýdyń, ómir­­tanýdyń, qoǵam­ta­nýdyń bola­shaq­qa ulastyratyn máń­gilik baǵyttary – da­ra dana­lardyń ómir tá­ji­rıbesi arqyly urpaqtan urpaqqa ulasýda. 

Halqymyzdyń úlkendi de, kishini de máńgilik bolashaqty boljaýǵa nus­qaıtyn «Jaqsy adam – eldiń yrysy» deıtin danalyq uǵymy bar. Osylaı paıymdaǵanda aǵa urpaqtar áýletteriniń ónegesi – qazaq danalarynyń dúnıeta­nym­dyq negizderi halqymyzdyń urpaq ósirý, tárbıeleý joldarynan aıqyn ań­ǵa­rylady.

Ǵabdolqaı áýletiniń tárbıe, ónege berý dástúrinde kisitaný qasıetteri negi­­zinde bereke-birlikke jetýdiń, izdený­diń amal-áreketteri kórinis beredi. Bas­­­­­­ty maqsat búkil qazaq qaýymynyń, tu­­­tas halyqtyń dúnıetanymdyq baǵy­tyn kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý bol­ǵan­dy­ǵy baıqalady.

Amanolla Ǵabdolqaıuly  Keńes oda­ǵynyń tusynda elimizdegi asa joǵary laýazym ıeleriniń biri bolsa da qyzmetten sál bosaǵan ýa­qyttyń ózinde ata-baba dástúrin saq­taý, týystyq nıetke berik bolý árbir qa­zaq azamatynyń ata-baba aldyndaǵy myz­ǵymas paryzy ekendigin túsindirýdi, ony qaıtalap aıtýdy óziniń mindeti sa­naǵanyn qurbylary, zamandas­tary qazirge deıin eske alyp júr.

Amanollanyń sábı shaǵynan oı toqtatyp, eseıip jetkinshek qataryna jetken kezderinen kórgeni – ákesi Ǵab­dolqaıdyń týǵan baýyry Ásetpen bir úıde birge turyp, enshi bólispeı, biriniń qamyn ekinshisi árqaısysynyń jeke dara muqtajdyǵyndaı sezinip, eki otbasy biriniń balasyn biri mápelep, ósirgeni. Mundaı dástúr onyń iri laýa­zymdyq qyzmetterde synalǵan shaq­tarynda, el ishinde syılastyqty, týystyqty, birlikti jáne yntymaqty nyǵaıtý barysynda amal tabýyna úlken tirek bolǵan. Bul kezeńdi ol erekshe tolǵanyp eske alady eken.

Amanolla Ǵabdolqaıuly Krasnokýtsk (qazirgi Aqtoǵaı) aýdanynyń «Aqkól» sovhozynda dırektor bolyp júrgende aýyl­da tuńǵysh ret voleıbol komandasyn uıymdastyryp, ózi sol komandanyń belsendi ári sheber shabýylshysy, jat­tyqtyrýshysy boldy. Tańnyń atýy­nan kúnniń batýyna deıingi aralyqta aýyl sharýashylyǵynyń egin egý, orý, maldy jaılaýǵa shyǵarý, mal azyǵyn daıyndaý, mal tuqymyn asyldandyrý, veterınarlyq qyzmetti baqylaý sııaq­ty jumystarynyń naýqandyq kezeń­derindegi qarbalas shaq­tardyń ózinde sport­tyń bul túrine ýaqyt bólgen. Aýyl sha­rýashylyǵynyń osyndaı tynymsyz qyzmetterin atqarý, áleýmettik mádenı, bilim berý salasyndaǵy máse­lelerdi retteý sııaqty kúrdeli qyzmetter arasynan sań­laý taýyp voleıbolshylarmen jattyǵý ót­kizýdi nazardan tys qaldyrǵan joq. Amanol­laǵa mundaı alasapyran kezeńde áýlettiń tektiliginen ulasqan biliktilik, kisitanýshylyq she­ber­ligi demeý bolǵany týraly sol kez­degi qyzmettesteri, aýyl, ­aýdan jurt­shylyǵy búginde rızashylyqpen baıan­daıdy. Solaı bolatyn jóni de bar, óıtkeni ol komanda aýdan boıynsha eshkimge des bermeı birinshi oryndy ıelenetin.

Amanolla balaǵa at qoıý kezinde qazaq dástúriniń ómirsheńdigin aıqyndaıtyn is-áreketterdiń mán-maǵynasyna nazar aýdaryp júripti. Mundaı jaǵdaıdy yrym dep aıtyp júrgenimizben, munyń bala keleshegin boljaýǵa negiz bolatynyn ańǵarǵan. Kezinde «Marksızm tuqym qýalaýshylyqty joqqa shyǵarmaıdy», degen qaǵıda da aıtyldy ǵoı, degen oıǵa toqtalady eken ol.    

Balanyń týa salysymen oılaý qa­bi­leti bekimeıtini – anyq qubylys. Biraq ata-anadan týa darıtyn, týa bit­ken qasıetter de bolatyny jaıynda kóptegen ǵalymdar aıtyp ta, jazyp ta júr. Oılaý balanyń syrtqy ortamen belsendi qarym-qatynasynan, onyń ómirdi baǵamdaýy arqyly qalyptasa bastaıdy. Al balanyń tili shyǵý barysynda, alǵashqy kórgenderin anyqtaı bastaýynda olardyń ósý kezeńderin ańǵarý qıyn emes. Olaı desek balanyń oı órneginiń shıraýy joǵaryda aı­tyl­ǵandaı, áýlettiń tektiligine, óne­geli de órkenıetti ortanyń qarym-qa­tynas­taryna tikeleı qatysty eken­digi Amanolla ómiriniń ósý, tolyǵý kezeń­derinen ańdaý qıyn emes.

Memleket, qoǵam qaıratkeri, kórnek­ti aqyn Kákimbek Salyqovtyń 2010 jyl­ǵy 19 tamyzdaǵy «Syrymbet pen Baıanaýyldyń ortaq uly» atty este­liginde Amanollanyń ákesi, ustazy, orys tili jáne ádebıetiniń muǵalimi Ǵab­dol­qaıdyń oqytý sheberligi óziniń aqyndyq jolynda Abaıshyl jáne Pýshkınshil bolýyna tartymdy áser etkenin aıtyp ótedi. Osy estelikte ol Amanollanyń Syrymbet pen Baıan­aýyldyń ortaq uly bolyp júrip, qazaq eliniń iri tulǵalary qataryna jet­kendigi  týraly oı tolǵaıdy.

Amanolla Ǵabdolqaıulynyń eńbek joly Pavlodar oblysynyń aýyl sharýashylyǵy basqarmasynda aǵa agronom, bas agronom qyzmetterinen bastalyp, sovhoz dırektory, Pavlodar oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqar­masynyń bastyǵy, 35 jasynda Baıanaýyl aýdandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy, odan keıin oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy laýazymdarymen jalǵasqan. Onyń eńbek jolyna kóz júgirtkende esh nársege jal­taqtamaıtyn, óz qabiletine sengen aza­mat bolǵanyn baıqaýǵa bolady. Onyń tabandy da tapqyr is-áreketterin qasyndaǵylar da, joǵary bıliktegi tulǵalar da der kezinde baǵamdaǵan.

Amanolla úshin tosyn oqıǵa – Baıan­aýylda birinshi hatshy bolyp júr­gen kezinde Dinmuhamed Ahmetuly Qo­naev­tyń oǵan tikeleı telefon so­ǵýy. Bul kúni ol ádettegideı aýdan sharýa­shy­lyqtaryn aralap, jumys barysymen, jergilikti mamandardyń is-áreketterimen tanysýǵa shyqqan eken. Keshkilikte úıine oralǵan tusta oǵan ekinshi hatshy Nıkolaı Feodorovıch Geger habar be­ripti. Onyń aptyǵyp, asyqqan habarlamasynda Dinmuhamed Ahmetulynyń telefon soǵýy jaıynda aıtylypty. Erteńinde Dinmuhamed Ahmetulynyń kómekshisimen habar­lasqan. Ol Amanol­lany Dımekeńmen dereý baılanystyrypty. Qazaqstandyq birinshi basshyny mazalaǵan másele – aýdannyń qystan shyǵý, egistikke daıyndyq, egin óniminiń jaǵdaıy, ke­lesi qysqa mal azyǵyn, jem-shóbin ázir­leý, mal jaıylymynyń qalpy, jal­py aýyl sharýashylyǵy salasynda naýqandyq jumysqa aýdannyń saqadaı-saı ázirlik jaıyn anyqtaý eken. Dımash Ahmetuly kóktem naýqanyndaǵy atqarylǵan jumystyń kúzgi naýqandaǵy nátıjesin bilý úshin keıinirek taǵy da habarlasypty. Amanolla jumystyń tııanaqty barysyn tolyq baıandap bergen. Osyndaı telefon arqyly ár baılanys Amanollany oılandyryp, onyń sebebin anyqtaǵysy da kelipti. Otbasy ónegesi men tárbıesinen alǵan tájirıbesi oǵan bul rette de durys oı qorytýǵa áser etken. О́z ómirindegi ózi suryptaǵan áleýmettik sapalar jıyntyǵyn saraptaı bilýi, joǵary laýazymdy tulǵalarmen bılik alańynda pikirlesýdiń aqıqatty baǵyttaryn naqty boljaýy onyń qabilettilik deń­geıin damytqan. Keıin Amanolla Dımekeńniń mundaı qyzmet ádistemesin Qazaqstannyń barlyq aýdan basshylarymen jumys nátıjesin anyqtaýda qoldanatyndyǵyna kóz jetkizgen. Son­dyqtan Amanolla árdaıym jumys nátıjesin aralap kó­rýmen, der kezinde mamandarmen pikir­lesýmen ǵana shektelmeı, olarǵa nátıjege jetýdiń ózegin júıeli baıandaýǵa árqashan daıyn bolýǵa tolyq múmkindik alǵan.

Amanolla Ǵabdolqaıuly ‒ laýazymdy qyzmetterdiń kúrmeýi qıyn tustaryn aıqyndaýdaǵy tapqyrlyǵymen, olardy sheshýde joǵary bılik aldynda naq­ty dáleldeý, túıindeý, baıandaý, sarap­taý, óndiristi tikeleı basqarý sheber­ligin óziniń kúndelikti qyzmet daǵdy­syna aınaldyra bilgen uqypty da, qa­bilet­ti basshylardyń dárejesine jet­ken azamat. Ol – óziniń joǵary deń­geıdegi bılik aldyndaǵy el-jurt dáýletin, yrysyn, nesibesin eseleı bilýdiń joldaryn ıgerý qabiletin qa­jetti tusta utymdy jumsaǵan abzal azamat ekendigin árqashan kórsete bilgen. Onyń mundaı deńgeıdegi aqyldy beınesi KSRO Mınıstrler keńesiniń tóraǵasy A.N. Kosygınniń aldynda úsh ret bolý sáti kezinde aıqyn baıqalǵan. Amanolla Ǵabdolqaıuly Ramazanovtyń zamandas­tary ony óz ultynyń qundylyqtaryn ómirine serik etken, ulttyq mədenıetti órkenıetti elder qatarynda ustaýda dara kórinetin «Asyl erdiń balasy kóp tyńdap az sóıleıdi», degen halqymyzdyń danalyǵyn kókiregine uıalatqan asyl da ardaqty azamat dep qulshyna eske alady.

Jumaseıt BIJAN,

KSRO Teledıdary jáne radıo úzdigi, Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi, S.Toraıǵyrov atyndaǵy PMÝ professory