Almaty qalasynan 40 shaqyrym jerde Jańalyq atty aýyl bar. Oblystyń Talǵar aýdanyna qaraıtyn osy aýyldyń aýmaǵynda 1930 jyldary bolǵan «qyzyl terrordyń» qurbandary jerlengen.
Ásili, «jerlengen» degen jaı sóz ǵana. О́ıtkeni, aýyl mańynda qazba jumystaryn júrgizgender áli kúnge deıin adamnyń qańqa súıekterin taýyp alýda. Bul sol kezde júzdep, myńdap atylǵan saıası qurbandardyń múrdesin kólikke tıep, Jańalyqqa jete bere kóringen shuńqyrǵ aýdaryp, kóme salǵanyn aıǵaqtaıdy. Keıbir derekterde 4 myńnannan astam jazyqsyz jannyń júzin Jańalyqtyń topyraraǵy jasyrǵan eken...
Qazir aýylda saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan memorıal bar. Bul Almaty aımaǵyndaǵy ashtyq pen zulmattan qaza bolǵandardyń rýhyna táý etip, eske alatyn jalǵyz oryn dese de bolady. Megapolıstiń ózin de ashtyq qurbandaryna eskertkish byltyr ǵana ashylǵan edi. О́kinishtisi, óńirde ashtyq pen «qyzyl terrordan» zardap shekken urpaqtyń qasiretin beıneleıtin múzeı nemese arnaıy ortalyq áli kúnge deıin ashylar emes. Áýelgi de, osydan 20 jyl buryn sondaı bastama bolypty. Jańalyqtan arnaıy jer de bólingen. Biraq, is belgisiz sebeptermen keıinge shegerile bergen. Bul týraly bizge qýǵyn-súrgin qurbandaryn aqtaý men eske alý isimen aınalysyp júrgen «Ádilet» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Ǵarıfolla Ánes qynjyla otyryp aıtqan edi.
- Jańalyq aýylyndaǵy qurbandardyń basyn kóterip, qasirettiń zardabyn áıgileıtin mýzeı salýdy 20 jyl buryn aıtqanbyz. 17 gektar jer bólingen. Másele qarjyǵa kelgende ákimderdiń kejegesi keıin tartyp, túrli syltaý aıtatyn. Bıylǵa deıin solaı bolyp keldi. Memleket Basshysynyń «Bolashaqqa baǵdar: Rýhanı jańǵyrý» atty maqalasy jaoyq kórgennen keıin Almaty oblysy osy baǵdarlamanyń sheńberinde bizge arman bolǵan mýzeıdiń qurylysyn qolǵa aldy. Bul taǵzym úıi Astanadaǵy, Qaraǵandydaǵy mýzeıler sııaqty jas urpaqqa ashtyq pen repressııanyń qanshalyqty qandy oqıǵa bolǵanyn áıgilep turatyn bolady, - deıdi Ǵarıfolla Ánes.
Buıyrsa, bıyl Jańalyq aýlyndaǵy saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryna arnalǵan mýzeı qurylysy tolyq aıaqtalyp, paıdalanýǵa beriledi. Qurylys jumystaryna 288 mln teńge qarajat bólingen. Mýzeıdiń jalpy aýmaǵy 535 sharshy metrdi quraıdy.
- Mýzeıdiń ekspozısııalyq zalynda Ult qaıratkerleri týraly materıaldar qoıylyp, osy jerde jerlengen 4 myńnan asa saıası-qýǵyn súrgin qurbandarynyń aty-jónderi tas taqtaǵa oıylyp jazylatyn bolady. Atalǵan tizimniń syrtynda ǵylymı izdestirý jumystary nátıjesinde Almaty oblysynda qýǵynǵa ushyraǵan 3000 adamnyń tizimi tabyldy, bul tizim aqparattyq kıoskige engiziledi, - deıdi Almaty oblysynyń mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasynyń basshysy Aqan Ábdýálıev.
Qalmahanbet MUQAMETQALI,
«Egemen Qazaqstan»
Almaty oblysy