Astanada «Qazaqstandaǵy ıslam qoljazba muralary: zertteý-zerdeleý, saqtaý-jańǵyrtý jáne mamandar daıyndaý máseleleri» taqyrybynda halyqaralyq semınar ótti. Sharany Din isteri komıtetiniń Din máseleleri jónindegi ǵylymı-zertteý jáne taldaý ortalyǵy, Islam Yntymaqtastyǵy Uıymy janyndaǵy Islam tarıhy, óneri men mádenıetin zertteý ortalyǵy (IRCICA) jáne Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵy birlese uıymdastyrdy.
Semınar maqsaty – Qazaqstanda saqtalǵan ıslam qoljazba muralarynyń qazirgi jaı-kúıin taldap-tarazylaý, olardy zerdelep-júıeleý, katalog tizbegin qurastyryp jarııalaý jáne ǵylymı aınalymǵa engizý, sondaı-aq atalǵan máselelerdi ǵalymdar men zertteýshiler talqysyna salý. Bul týraly Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynyń dırektory Asylhan Sadýov óziniń kirispe sózinde aıtyp ótti.
«Qazaqstan óz táýelsizdigin alǵannan beri ıslam órkenıetiniń eskertkishterin anyqtaý, zertteý, sanaqqa alý jáne nasıhattaýdy jandandyryp keledi. Bul rette oryn alyp otyrǵan máseleler de bar. Jalpy, ıslam dini engennen bastap, qazaq dalasyna arabsha jazý stıli, Quran kitaby, túrli ǵylymı-tarıhı qoljazbalar kóptep taraldy. Osy qoljazbalardy zerdelep, arnaıy katalog qurastyrý maqsatynda ıslamtanýshy jáne dintanýshy mamandardy ortaq iske jumyldyramyz. Sebebi qazaq jerindegi ıslam mádenıeti muralaryn álemge tanytýymyz qajet. Tarıhyn tereńnen alatyn qundy jádigerlerdiń qazirgi dinı sananyń qalyptasýynda mańyzy óte joǵary. Rýhanı jańǵyrýdyń mánin alystan emes, tól tarıhymyzdyń qoınaýynan izdeýimiz kerektigin jadymyzdan shyǵarmaýymyz kerek», degen Qýatjan Ýálıev semınardyń tabysty ótýine sáttilik tiledi.
Budan soń Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Darhan Káletaevtyń quttyqtaý hatyn atalǵan mınıstrliktiń jaýapty hatshysy Marat Ázilhanov jetkizip, semınarǵa arnaıy kelgen IRCICA-nyń bas dırektory Halıt Erenge alǵysyn aıtty. Ol elimizdegi ıslam órkenıetiniń qoljazbalary jóninde aıta kelip, jartylaı zerttelgen, múldem zerttelmegen 30 myńnan astam qundy eńbekter men qujattardyń muraǵattar men kitaphana qorynda zertteýsiz jatqanyna toqtaldy. «Naýryz aıynda Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynda Áziret Sultan qory ataýly kórme uıymdastyrǵan bolatyn. Shara barysynda ótken dóńgelek ústelge qatysqan elimizdiń ǵalymdary men zertteýshileri osy semınardy ótkizý týraly bastama kótergen edi.
Bul bastamany IRCICA basshylyǵy da qoldap, halyqaralyq semınarǵa qarjylyq qoldaý kórsetetindigin málimdedi. Katalogtardy qurastyrý, sózdikter daıyndaý sekildi jumysty júrgizý úshin shaǵyn qorlardyń shamasy jete bermeıdi. Sol sebepti ıslam qoljazbalaryna qatysty materıaldardy jınaqtap zertteýge IRCICA óz kómegin usyndy. Búgingi semınarǵa Qazaqstannyń túkpir-túkpirinen 20-dan astam ǵalym, dárisker, zertteýshiler qoljazba qorlaryn, jeke qoljazbalardy ustap, meńgerip otyrǵan mamandar arnaıy kelip otyr», degen Aınur Ábdirásilqyzy IRCICA-nyń bas dırektory Halıt Eren myrzaǵa el atynan alǵysyn jetkizdi.
Mártebeli meıman óz kezeginde IYU-nyń mádenı bólimi IRCICA-nyń tarıhyna toqtalyp, oǵan Qazaqstannyń da múshe ekendigin atap ótti. «Islam áleminiń óneri, folklory men qoljazbalarynyń mırasyn saqtaý, zertteý jáne jańǵyrtý týraly ǵylymı konferensııalar IYU-ǵa múshe elderde turaqty ótkizilip keledi. Endi bul jobalarymyzdy, tájirıbelerimizdi Qazaqstan ıgiligine jaratýǵa nıettimiz. Atap aıtqanda, ıslam qoljazbalaryn saqtaý, katalogteý jáne ǵylymı aınalysqa engizýge óz úlesimizdi qosqymyz keledi», dedi ol.
Semınar barysynda Qazaqstandaǵy qoljazba qorlarynyń tarıhyn zertteýdiń negizgi kezeńderi, ortaǵasyrlyq dinı mátinder tekstologııasynyń ózekti máseleleri, sırek qorlardaǵy ıslam baǵytyndaǵy qoljazbalardy zertteý, shejirelik derekterdi jınaqtaý men jaryqqa shyǵarý, Altyn Orda kezeńinde jazylǵan dinı qoljazbalardy ortaǵasyrlyq shaǵataı ádebıeti muralaryn oqytý máseleleri talqylandy. Sondaı-aq Qoljazbalar jáne sırek kitaptar ulttyq ortalyǵynyń ataýly kórmesi kelýshiler nazaryna usynyldy.
Venera TÚGELBAI,
«Egemen Qazaqstan»