AQSh pen Qytaı arasyndaǵy saýda soǵysy qaıta jandanyp, jańa fazaǵa aýysty. Saıasattan góri saýdany mańyzdyraq kóretin AQSh-tyń bıznes qaýymdastyǵynyń ókili sanalatyn prezıdent Donald Tramp ótken aptada otandas ónerkásipshileriniń múddesin qorǵaý maqsatymen AQSh-qa engiziletin Qytaı taýarlaryna 25 paıyzdyq baj salyǵyn arttyrý týraly sheshimge qaıta oralyp, aqyry oǵan qol qoıdy. Sóıtip Amerıka bıýdjet túsimin 50 mlrd dollarǵa arttyrýdy da kózdep otyr.
Bul salyq amerıkalyq tehnologııalar men zııatkerlik menshikti Qytaı tarapyna berýde ádiletsizdikke tosqaýyl bolady, sóıtip amerıkalyqtardyń jumys orny saqtalatyn bolady», dedi D.Tramp Aq úıde osy qujatqa qol qoıar kezde.
«Erýlige qarýly» degendeı, bul sharaǵa Qytaı tarapy «Sınhýa» agenttigi arqyly birden jaýap berip, Saýda mınıstrliginiń ókili ony «AQSh saýda soǵysyn bastaýǵa ıtermelep otyr» dep baǵalady. «Biz de sol masshtabta jáne sol kólemde baj salyǵyn engizemiz. Osyǵan deıingi barlyq ekonomıkalyq jáne saýda kelisimderi kúshin joıatyn bolady» dedi ol.
Bári de aldyn ala eseptelip, daıyn turǵan bolýy kerek, ótken aptanyń sońynda Qytaı baj salyǵyn 50 mlrd AQSh dollaryna arttyratyn Qytaıǵa jetkiziletin AQSh taýarlarynyń tizimin de aıtyp úlgerdi. Osy joly onyń qataryna aýyl sharýashylyǵy taýarlary da engizilipti. Al bular Trampqa daýys beretin AQSh-tyń aýylsharýashylyq aımaqtaryndaǵy saılaýshylardyń múddelerine qaıshy keletin boldy. Sóıtip Tramp eskermegenimen Qytaı jaǵy saýdany saıasattyń quralyna qalaı aınaldyrýdy eskerip otyrǵan sııaqty.
«Amerıka daýysynyń» aıtýyna qaraǵanda, AQSh-tyń Saýda mınıstrligi Qytaıdyń AQSh-qa engiziletin 1102 taýarynyń tizimin jarııalap, osylardyń bárine 6 shildeden bastap baj salyǵy 25 paıyzǵa artatynyn málimdegen. «Bular negizinen Qytaıdyń «Qytaıda jasalǵan – 2025» tehnologııalyq baǵdarlamasyna úles qosatyn ónerkásip sektorynyń ónimderi. Olar avıa-ǵaryshtyq tehnologııalardy, aqparat jáne tehnologııany, robottehnıkany, jańa materıaldar men avtomobılderdi qamtıdy» delingen málimdemede.
Bir qyzyǵy salyq uıaly telefondar men televızorlarǵa arttyrylmaǵan. Al Qytaıdyń bul taýarlaryn amerıkalyqtar qyzyǵa alyp jatady.
Aıta ketetin jaıt, amerıkalyqtardyń sáýir aıynda jasaǵan alǵashqy tizimi 1333 taýardan turatynyn aıtqan bolatynbyz. Biraq odan keıin mamyr aıynda kelisim bolyp, eki jaq ta «saýda soǵysyn» toqtatýǵa keliskenin «EQ-nyń» 24 mamyryndaǵy nómirinde jazǵan edik. («EQ»., «Saýda soǵysy aıaqtaldy»., 24.05.2018 j). Arada aı ótpeı «soǵystyń» qaıta bastalǵandyǵynyń ózi usaq memleketter ǵana emes, alyptar arasyndaǵy turaqtylyqtyń da qubylyp turǵanyn kórsetip tur.
Amerıkalyqtar 6 shildeden bastap kúshine enetin sheshim aldymen 818 túrli taýardy qamtyp, ol bıýdjetke 34 mlrd dollar qosymsha kiris túsiretinin aıtyp úlgerdi. Ekinshi kezeńde 284 túrli taýarlar engiziledi eken, bular sáýir aıynda jasalǵan tizimde bolmaǵandar. Bulardyń deni «Qytaıda jasalǵan – 2025» tehnologııalyq baǵdarlamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan taýarlar. Sóıtip AQSh óz qarsylasynyń tehnologııalyq turǵydan órkendeýine kedergi keltiretin yńǵaı tanytyp ta otyr.
AQSh prezıdentiniń saýda jónindegi keńesshisi Pıter Navarro buǵan deıingi AQSh pen Qytaı arasyndaǵy kelissózder eshqandaı progress ákelmegenin, sondyqtan da amerıkalyqtardyń múddesin qorǵaý úshin osy sharanyń jasalyp otyrǵanyn aıtty. «Prezıdent amerıkalyqtar úshin osy qadamǵa baryp otyr, óıtkeni bul bizdiń tehnologııalarymyz ben zııatkerlik menshikterimizdi Qytaıdyń paıdalanyp ketýinen saqtaıdy» dedi ol.
Jaqsybaı SAMRAT,
«Egemen Qazaqstan»