Qarjy sarapshysy Sultan Elemesovtiń jaýaby:
– Otbasy banki arqyly baspana alyp jatqan azamattardyń kóbi bir mańyzdy jaıtqa mán bermeıdi. Áńgime – aralyq kezeńnen turǵyn úı qaryzyna kóshý sáti týraly. Iá, qujat júzinde jaı ǵana tehnıkalyq rásim sııaqty kórinedi. Biraq shyn máninde, osy kezeń bolashaqtaǵy aı saıynǵy tólemniń kólemin aıqyndaıdy.
Qazir ıpotekanyń basym bóligi 50/50 shemasy nemese arnaıy baǵdarlamalar arqyly rásimdeledi. Qaryz alýshy qujatqa qol qoıǵan kezde tólem kestesin bekitedi. Sol mezette tek bastapqy kezeń ǵana emes, turǵyn úı qaryzyna ótkennen keıingi 3,5-5% mólsherlememen esepteletin tólem kestesi de birge rásimdeledi. Kópshilik osy tómen paıyzdy kórip, shartty tereńirek taldamaıdy. Alaıda mańyzdy másele paıyzda emes. Júıe turǵyn úı qaryzy boıynsha merzimdi qysqartýy múmkin. Máselen, baǵalaý kórsetkishi (OP) 29 bolǵan jaǵdaıda ónim jelisinde merzim 9 jyl, ıaǵnı, 108 aı bolýy yqtımal. Biraq naqty tólem kestesinde 90 aı ǵana kórsetilýi múmkin. Iаǵnı merzim 18 aıǵa qysqarady. Bir qaraǵanda aıyrmashylyq úlken emes sııaqty. Biraq dál osy úderis aı saıynǵy tólemge tikeleı áser etedi. Merzim azaıǵan saıyn tólem kólemi ósedi. Tıisinshe, otbasynyń qarjylyq júktemesi de kúsheıedi.
Ádette «merzim qysqarsa, artyq tólem azaıady» degen ýáj aıtylady. Shynynda, jalpy tólenetin soma azaıýy múmkin. Biraq ekonomıkalyq ahýaldy eskerý qajet. Eger qaryz mólsherlemesi 4% bolsa, al ınflıasııa 12% deńgeıinde qalyptassa, onda «artyq tólem» uǵymy salystyrmaly sıpat alady. Ýaqyt ótken saıyn aqshanyń quny ózgeredi. Búgingi 100 teńge men birneshe jyldan keıingi 100 teńgeniń satyp alý qabileti birdeı emes. Sondyqtan keı jaǵdaıda uzaq merzim qaryz alýshyǵa tıimdi bolýy múmkin. Ol aı saıynǵy tólemdi tómendetedi. Bul óz kezeginde qaryzdyq júkteme koeffısıentin azaıtady, otbasy bıýdjetine túsetin qysymdy jeńildetedi, qarjylyq ıkemdilikti arttyrady.
О́mirde kútpegen jaǵdaılar bolmaı turmaıdy. Tabystyń ýaqytsha azaıýy nemese qosymsha shyǵyndardyń paıda bolýy joǵary aılyq tólem kezinde aıtarlyqtaı qıyndyq týǵyzýy múmkin. Sondyqtan da turǵyn úı qaryzyna kóshý kezinde merzimdi muqııat tekserýge keńes beremin. О́nim jelisinde qarastyrylǵan eń uzaqmerzimdi talap etýge qaryz alýshynyń quqyǵy bar. Bul aı saıynǵy tólemdi tómendetip, qarjylyq turaqtylyqty saqtaıdy.
Turǵyn úı qaryzyna kóshý – ádettegi qalypty rásim emes, aldaǵy birneshe jylǵa eseptelgen qarjylyq sheshim. Bir ǵana merzim kórsetkishi otbasy bıýdjetiniń qurylymyna eleýli yqpal etýi múmkin. Sondyqtan tólem kestesin ústirt qarap shyqpaı, ár sanyn muqııat saralaǵan jón. Qarjylyq sheshim emosııaǵa emes, naqty esepke súıenýge tıis.