Tól tarıhymyzdyń tuńǵıyǵyna úńiler bolsaq, 13 ǵasyr buryn babalarymyz «Elim bar jurt edim ǵoı – elim qaıda, tórim bar jurt edim ǵoı – tórim qaıda?» dep aıtyp ketken eken. Ýaqyt ótti, zaman ózgerdi. San ǵasyr boıy qatań rejim qaharyna minip, qazaqqa qylburaýyn qansha kúsheıtkenimen táńiri alqap, tarıh qoldap táýelsizdik aldyq. Egemen el atandyq. Sodan beri shırek ǵasyr ótti. Osy ýaqyt ishinde babalarymyzdyń asyl armany, keleshegi kemel eli dúnıege kelip, saıyn dalanyń tósinde, Esildiń eki betinde, álem súısingen ásem Astanany saldyq. «О́shkenimiz janyp, ólgenimiz tirildi» degen osy.
Astanany salý – ótkendegilerdiń armanyn oryndap, búgingilerdiń múddesin túgendep, erteńgilerdiń mereıin tasytý. Astanany salý – el ortalyǵyn bir qaladan ekinshisine kóshirý ǵana emes, ózindik memlekettik fılosofııasy, strategııalyq umtylysy, geosaıası ornalasýy boıynsha jańa Astanany salý Nursultan Nazarbaevtyń naǵyz strategııalyq, kóregendilik sheshimi.
At aýyzdyǵymen sý iship, er etigimen sý keshken el basyna kún týǵan qıyn-qystaý zamandarda Bilge qaǵan búı degen eken: «Baz keshsek – ókinermiz, jańylyssaq – túzelermiz! Birikseń etti, elim!». Mine, búgin irgemiz túgel, birligimiz bekem, terezemiz ózge eldermen teń. Kúlli jurt tanyǵan ajarly Astana salýymyz sonyń naqty aıǵaǵy ispettes. Baǵamdasańyz, bunyń bárine kerispeı, janjalsyz, soǵyssyz, jasampazdyq hám beıbit jol arqyly jetippiz. Bul «bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵarǵan», birligi myǵym eli, bilikti tóri bar, sarabdal kópshiliktiń ǵana qolynan kelmek. Rasynda da, búgingideı almaǵaıyp zamanda dańqy artqan, sáýleti asqan Astana salý áldeqaıda qıyn.
Tarıhta qalalar, tipti astanalar salǵan adamdar bolǵan. Máselen, Reseıde Sankt-Peterbordy salǵan I Petr, XX ǵasyrda el prezıdentiniń Jarlyǵymen Brazılııada jańa el ortalyǵy – Brazılıa salyndy. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń sheshimi boıynsha boı kótergen Astana arhıtektýralyq qana emes, sonymen qatar Qazaqstan táýelsizdiginiń, bılik pen halyqtyń birliginiń joǵarǵy saıası nyshany, memlekettiń kórnekti týyndysy bolyp tabylady. Elbasy Astananyń aıryqsha mindetine bylaı dep baǵa beredi: «Saryarqanyń tórinde jaı ǵana Astana paıda bolǵan joq, álemniń bolashaq besigi keldi. Astana tarıhy men qazaqstandyqtardyń taǵdyry ózara baılanysqan. Eger bizdiń tarıhymyzda Astana bolmasa, Qazaqstan búgingi jetistikterge jetpes edi. Astana táýelsizdiktiń týyndysy, óz kezeginde Astana bizdiń táýelsizdigimizdi nyǵaıtyp, ony ári qaraı damytýda».
1999 jyly IýNESKO sheshimimen Astanaǵa «Beıbitshilik qalasy» degen joǵary ataq berildi. Álemdik bedeldi uıym tarapynan mundaı marapatqa ıe bolýdyń sebepteri de joq emes. О́ıtkeni Astana – beıbitshilik máselelerin talqylaıtyn qala. Astana – konfessııaaralyq kelisimniń qalasy. Astana – óziniń tól tarıhynda uly órkenıetterdiń tarıhı, ıakı mádenı muralary toǵysatyn negizgi ortalyǵy bolǵan eldiń ordasy.
Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń bastamalary álemdi alańdatqan ózekti máselelerdi sheshý tetikterin usynýymen belgili. Memleket basshysynyń Vashıngtonda ǵalamdyq sammıtte jarııalanǵan «Manıfest. Álem. XXI ǵasyr» atty mańyzdy qujaty álemdik qoǵamdastyqtyń tarapynan úlken qoldaýǵa ıe boldy. Qazaq eli basshysynyń jahandyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge arnalǵan, alysty boljaǵan jańa bastamasy Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesi men Bas assambleıa tarapynan resmı qujat mártebesine ıe boldy. Bul Elbasymyzdyń beıbitshilik pen qaýipsizdik máselesi jóninen álem tanyǵan jahandyq strateg deńgeıine erkin kóterilgen eren tulǵa ekendiginiń aıqyn dáleli. Qazaq eli óz tarapynan ıadrosyz álem qurý týraly kúlli mindettemesin júzege asyrdy. Toqsanynshy jyldary Semeı polıgonyn jaýyp, elimizdiń ıadrolyq qarýdan bas tartýy – barlyq otandastarymyz úshin tarıhı kezeń, qazirgimiz ben keleshegimizge sony serpilis beretin tarıhı is bolǵandyǵy belgili. Qazaqstannyń osy máseledegi ustanymy álemdi ıadrolyq zulymdyqtan saqtaýdyń alǵysharty dep qabyldaýǵa bolady. 18 jyl buryn elimiz aımaqtaǵy kórshilerimizben birge Ortalyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aımaq qurý týraly shartqa qol qoıdy. Qazir de Qazaqstan jahandyq antııadrolyq qozǵalystyń kósh basynda keledi. Bizdiń bul tájirıbemiz álemniń barlyq memleketterine úlgi bolady degen úmittemin. Qazaqstan zymyrandyq-ıadrolyq arsenalynyń aýqymy jóninen álemdegi tórtinshi el bolsa da, beıbitshilikti joǵary qoıǵandyqtan osyndaı tarıhı sheshimmen álemniń nazaryna ilikti. Sondyqtan álemdi ıadrolyq qarýsyzdandyrý sammıtterine el Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń qatysýy úlken mańyzǵa ıe.
Qazaqstan Prezıdenti jańa bastamasymen óziniń óskeleń urpaqtyń qamy men kúlli álemniń taǵdyry úshin alańdaýshylyǵyn kórsetedi. Aýmaly-tókpeli kezeńde qandaı da bolsyn daýdy qarýdyń, qorqytyp-úrkitýdiń kúshimen emes, kelissózderdiń negizinde sheshkennen japa shekpeıtinimiz beseneden belgili. Elbasynyń osyndaı ıgi qadamdarynyń bári aınalyp kelgende Qazaqstannyń Azııa-Tynyq muhıt memleketter tobynan BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine saılanýy iri saıası jeńis boldy. Sóıtip Qazaqstan jarǵysy boıynsha jahandyq beıbitshilik pen qaýipsizdikti qoldaýǵa ókilettilik senip tapsyrylatyn BUU-nyń asa mańyzdy saıası organy quramyna saılanǵan Ortalyq Azııadaǵy tuńǵysh memleket atandy.
Memleket basshysy «Ideologııanyń basty muraty – táýelsizdigimizdi baıandy etý, myna shyrǵalańy mol daǵdarys kezeńinen eldi aman-esen alyp ótý, osyǵan deıingi ǵasyrlar boıy jasalyp kelgen rýhanı baılyqtarymyzdyń qaınarlaryn buzbaı, ony órisi keń álemdik órkenıetke ulastyrý» dep aldymyzǵa úlken mindet qoıǵany málim. Osynaý ulan-ǵaıyr mindetterdi oryndaý úshin Elbasy Qazaqstannyń damyǵan 30 eldiń qataryna enýi úshin «Qazaqstan-2050» strategııasyna, «Máńgilik El» ulttyq ıdeıasy men «Nurly jol» baǵdarlamasyna jáne «Bes áleýmettik bastamaǵa» basymdyq berdi.
Táýelsiz Qazaqstannyń únemi damý ústinde ekendiginiń kýásindeı, onyń Arqa tósinen boı kótergen arý Astanasynyń ajary jyldan-jylǵa artýda. Talaı jahandyq mańyzy bar dúbirli jıyndar ótken Astananyń kelbetine, onyń bolashaǵynyń zor ekendigine tańdanbaǵan kisi kemde-kem. Ulttyń uıasyna, qazaqtyń altyn besigine aınalǵan Uly Dalanyń elordasy elimizben birge ósip-órkendeıtinine kámil senimdimiz.
Gaýhar ALDAMBERGENOVA,
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor