Hanshalar kıgen qasaba

– Bul jádigerdiń mýzeı qoryna qalaı, kimnen túskendigi týraly málimet joq. Biraq qordaǵy 130 myńnan astam qundy zattardyń ishindegi eń kóne jádigerdiń biri – osy qasaba, – deıdi Batys Qazaqstan oblys­tyq tarıhı-ólketaný mýzeıi qor bóli­miniń meńgerýshisi Gúlzada Baqty­baıqyzy.

Mýzeı qorynda saqtalǵan bul kónetoz qasabanyń turpaty dóńgelek, jelkesine qaraı oıyńqylaý kelgen, dóńgelek taqııaǵa uqsas etip pishilgen, jelkesine qaraı kishkene birte-birte oıyńqy túsken qulamasy bar. Aıdyny, qıylysqan jeri zerli jiptermen kestelenip, gúl tárizdi, ósimdik beıneli órnekter túsken. Qulamasyna shashaq taǵylǵan. «Shashaqtyń kóp taǵylýy «urpaǵy kóbeısin» degen ıgi tilekti bildiredi», deıdi mýzeı qyzmetkeri. Qasabanyń mańdaı tusyna dóńgelek tıyn­dar tizilgen. Aıta ketetin jaıt, zer jipterimen oıýlatyp tóbesin tutas, jandary túgel qolmen tigilgen. Astary qyzyl maqpal matamen kómkerilgen. Jalpy, bul bas kıim týraly «Kóne túrki (qypshaq) bas kıimniń negizgi elementterin boıyna sińirgen qasaba ataýy «altyn zerli» degen maǵyna beredi», dep jazǵan eken belgili etnograf ǵalym О́zbekáli Jánibekov.

Qasaba kóbine tóre, sultan qyzdary kıetin bas kıim sanalǵan. Osyndaı qasa­bany Jáńgir hannyń súıikti zaıyby Fa­tıma hanymnyń sýretinen de kórýge bolady.

Qasabany keıde qalyńdyq úılený toıyna, sáýkeleniń ornyna da kıgen eken. Toıdan keıin úkisiz, jeleksiz, oıynqysynyń syrtyna jaýlyq salyp júrgen nemese basyna oramaldyń ústinen kıgen. Baskıimniń úlgisine qaraı qalyńdyqqa arnaıy alqa, bilezik, syrǵa, júzik, burymǵa taǵatyn sholpy, burymynyń qolańyna iletin qoza syrǵa, qamzoldyń syrtynan býynatyn beldik, aıaqqa kıetin mánerli kebis daıyndalatyn bolǵan.

«Qulpyrǵan qyzdyń ajaryn asha túsetin qasaba asqan uqyptylyǵymen, zerli tigispen, basqa da ártúrli monshaqtarmen, kúmis teńge, marjan tastarmen de áshe­keılegen», deıdi bul erekshe jádiger týraly Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi qor bóliminiń meńgerýshisi Gúlzada Baqtybaıqyzy.

Qazbek QUTTYMURATULY,

«Egemen Qazaqstan»

ORAL