Erterekte Jemeneı-Jaıyr ólkesinde Asýbaı atty áıgili qusbegi, saıatker adam ótken. Ol Zaısan kóliniń ońtústik-shyǵys jaǵynda, ushar basy sardardyń kúmis dýylǵasyndaı jarqyrap, altyn araıly kún nurynyń shýaǵyna shaǵylysyp turǵan Saýyr taýynyń qusyna qumar bolypty. Taýdyń tómengi silemi Maıqapshaǵaıdyń joǵarǵy shatynda Búrkitti deıtin bıik quz bar. Oǵan jyl saıyn aqıyq balapan basady. Bul uıadan eshkim balapan ala almaıdy. О́ıtkeni uıanyń ústi máńgi muzdaq ta, oń beti zańǵar jalama. Uıa osy jaq bettegi tar qýysqa salynǵan.
Quz uıadaǵy balapandy alý úshin Asýbaı qusbegi uzaq jyl áreket jasaıdy. Biraq esh qısynyn keltire almaıdy. Uıaǵa ushqan qus bolmasa, tiri pendeniń barýynyń eshqandaı jóni joq. Biraq «ańdyǵan jaý almaı qoımas» degendeı, ábden daıyndalyp, tolyq jaraqtanǵan top, quzdyń eteginde turyp uzaq aqyldasady. Sodan olar jalama-quzdyń artyn aınalyp ótip, mingen attaryn qııa bókterge baılap tastap, ári qaraı jaıaý órleıdi. Bir jarym kún degende uıanyń jelkesine zorǵa jetedi.
Osynda bir túnep búrkittiń uıaǵa keletin súrleý-jymyn baıqaıdy. Tań raýandaǵan alań-eleńde uıasyn tastap balapanyna jem izdep shyqqan uıabasardy kóredi. Jaryqtyq naǵyz qyran eken. Sonaý kóktegi qus qanatynyń sýylynan bári oıanady. Sodan kún kóterilgen shamada iske kirisedi. Aldymen daıyndap ákelgen birneshe qaıys arqanǵa keregeden jasalǵan ergenshek baılap, denesi jeńil, áreketi qaǵylez bir jigitti oǵan baılap, quz basynan quldılatyp uıaǵa túsiredi. Uıada sary aýyz jalǵyz balapan bar eken. Uıaǵa túsken jigit arnaıy aparǵan at kórpege balapandy bólep alyp, quz basyndaǵy jigitterdiń kúshimen tóbege aman-esen shyǵady. Jumys sátti aıaqtalǵanyn kórgen Asýbaı qusbegi:
– Jigitter, tezirek uıadan alystap keteıik, uıabasar erekshe balajan bolady. Balapanyn alyp bara jatqanyn kórse ózin de, ózgeni de aıamaıdy. Uıabasar kelip qalsa, birimizdi jazym eteri sózsiz. Ne ózi jazym bolady, – dep eskertedi. Jigitter uıadan tezirek alystap ketýdi oılap, uıaly quzdyń jelkesinen tómen qaraı eńkeıe bergende, saı taǵanyndaǵy ózendi boılap, sýyr kóterip kele jatqan uıabasardy baıqap qalady. Uıabasar da uıanyń mańyndaǵy adamdardy kórip, sasqalaqtap uıasyna qonady. Bos turǵan uıany kórip quzdy jańǵyrtyp shyrqyraǵan kezde, bóleýde jatqan balapan da shańqyldap qoıa beredi.
Uıabasar kótergen sýyryn uıaǵa tastaı salyp, aspanǵa qaraı tik shyrqaý kóteriledi, qaıta sorǵalaıdy. Bir zaýaldyń bolaryn sezgen Asýbaı qusbegi jigitterge «jartastyń qalqasyna tyǵylyńdar» dep aıǵaılap úlgeredi. Jigitter jalma-jan jartasqa tyǵylady. Túıilip kelgen uıabasar jartasqa yqtaǵan jigitterge tuıaǵyn iliktire almaı, qalqyp ushyp, shyrqyrap qaıta kókke kóteriledi. Tasqa yqtaǵan jigitter uıabasardy kózderinen tasa qylmaı qarap turady. Zeńgir aspanǵa tik kóterilgen uıabasar shyrqaý kókke bir-aq shyǵyp jerdegilerge núkte bolyp kórinedi. Asýbaı qusbegi serikterine jartastyń qalqasynan shyqpaýdy buıyrady.
Áp-sátte kókten daýyl sııaqty sýyldaǵan daýys shyǵyp, kózdi ashyp, jumǵansha eki topshysyn qomdaǵan búrkit naızaǵaıdyń otyndaı túıilip, ózderine qaraı zýlap kele jatqanyn baıqaıdy. Bir ýaqytta tars etken dybys shyǵady. Jigitter tasadan shyǵyp qarasa búrkit tasqa kelip ózin bir-aq urǵan eken. Qustyń denesi parsha-parsha bolyp, tasqa jabysqan qanat, quıryǵy men qańqasy qalypty. Oqıǵany qalt jibermeı baǵyp turǵan Asýbaı qart: «Janymyzdy myna jartas alyp qaldy. Baǵana balapan alyp jatqanda nemese etekke túsip alańqaıda kezdeskende, myna qyran ózi ǵana mert bolmaı, jigitterdiń birin jazym qylar edi» dep basyn shaıqap, mert bolǵan qyrandy quzdyń basyna kómdiripti.
Beken QAIRATULY,
«Egemen Qazaqstan»