Elimizdiń Shyǵys óńirinde, Qara Ertistiń boıyndaǵy Qaljyr aýylynda ósip-óngen, sol jerde aýyl sharýashylyǵynda, ıaǵnı mehanızasııa salasynda terin tamshylata eńbek etip, úlken qurmet-syıǵa bólengen Káben Ámirhanuly Mánápov búginde 83 jasta. О́mirden kórgeni men túıgeni kóp qadirli qarııanyń aıtary da az emes, áńgimeniń maıyn tamyzady.
«1973 jyly tamyz aıynda, áı osy men de bir demalaıynshy dep Saryaǵash shıpajaıyna bardym, – deıdi Qaben aǵa.
– Kelgen kúnniń erteńine-aq, «Osynda batyr Baýkeń, Baýyrjan Momyshuly jatyr» degendi estidim de birden sol kisige sálem berýim kerek dep sheshtim.
Sodan qolyma sýsyn, tátti-dámdi alyp, umytpasam túske taıaý bolýy kerek, bólmesiniń esigin júreksine qaqtym. «Kir!» degen daýys gúr ete qaldy. Bólmege ensem, Baýkeń tóseginde otyr eken «Assalaýmaǵalaıkúm, aǵa!» dep amandasyp edim, «Ýaǵalaıkúmassalam» dedi de janyndaǵy oryndyqty nusqap, otyr degendeı ısharat bildirdi.
– Qaı jaqtyń qazaǵysyń, ne buıymtaıyń bar? – dedi endi oqty kózimen qadala qarap.
– Semeı jaqtanmyn. Esh buıymtaıym joq. Sizge sálem bereıin dep edim.
– Jaraıdy, basqa ne aıtasyń?
– Aǵa, meniń ákem de maıdanger, biraq soǵysta habarsyz ketti...
– Áı, ákesi soǵysta ólip, ne habarsyz ketken jalǵyz sen emes. Fashıstermen jan berip, jan alysqan alapat shaıqastar talaı balany jetim, talaı áıeldi jesir qyldy. Sol sumdyq soǵysta menen de myqty, menen de kúshti, menen de batyr talaı bozdaqtyń kózi jumyldy, bilesiń be sen!
Áli esimde, osyny aıtqanda Baýkeńniń kózi ot shashyp, shashy ǵana emes, murty da tikireıip ketkendeı bolyp kórindi maǵan. Sodan soń:
– Boldy, saǵan basqa aıtatyn eshteńe joq, qaıta ber, – dedi.
– Aǵa, – dedim men sol sátte batyldanyp.
– Eskertkishke sýretke túseıikshi, balalaryma, kelinińizge maqtanyp baraıyn.
– Áı, sen de qoımadyń ǵoı. Maqul, keshke qaraı esik aldyna serýenge shyǵamyn, sonda kezdeseıik.
Mynaý sol sýret. Kún kishkene ystyqtaý boldy ma, Baýkeń qundyz bórkin qolyna ala berip edi, «Men ustaı turaıyn» dep jabysa kettim.
«Bala, seniń baıqaımyn, myna eki ıyǵyńnyń ortasyndaǵy qaýashaǵyńda birdeńe bar sııaqty, – dedi ol kisi sál júzi jylyp. – Onda óziń kıip tús, múmkin basyńa baq qonar! Al endi soıǵan túlkideı yrjııýyńdy toqtat. Sýretke serezno túsý kerek».
Qazir oılap qarasam, Baýkeń batyr ǵana emes, áýlıe de eken ǵoı. О́ıtkeni ol kisiniń aıtqany keldi deýime ábden bolady. Jaqsy qartaıyp, biraz jasqa keldim, eńbegim elenip, birneshe ret marapattaldym. Asyl dinimizdiń uly uıasy – Mekke men Mádınege úsh ret baryp qaıttym. Marqum, ómirlik serigim Kóńilashar kempirim ekeýmiz eki ul, alty qyz ósirip jetkizdik. Bári de ómirden óz ornyn tapqan. Kúrshim aýdanynyń qurmetti azamatymyn. Egemen elimiz Elbasynyń bastaýymen jaqsy damý ústinde. Bıyl halyqaralyq «Jarty aı jáne juldyzdar» (orden «Polýmesıasa ı zvezdy») ordenimen marapattaldym. Onyń ózin halyqaralyq «INTERSAFETY» komıteti men BUU-nyń halyqaralyq nagradalyq odaǵy belgilegen eken. Basyma baq qondy degen osy emes pe. Aıtqandaı, sýretti Tashkent qalasynan kelgen fotograf túsirgen, – deıdi qazir Almatyda turatyn Káben qajy Ámirhanuly qarııa.
Berikbaı QADYQOV,
jýrnalıst
Almaty oblysy,
Qarasaı aýdany