Qazaq «zil» dep atap ketken mamont janýarynyń tutas qańqasy oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde saqtaýly tur.
Alyp janýardyń bul súıekteri Qyzyljar óńirinde 1923 jyly tabylyp, álem boıynsha qundy eksponattardyń birine jatqyzylǵan. Ony ǵalym N.Kýznesov jetekshilik etken ekspedısııa músheleri Esil ózeniniń sý shaıyp ketken jaǵalaýynan keziktiripti. Azý tisteriniń uzyndyǵy 4,5 metrge deıin jetse, salmaǵy 100 kılo tartqan.
Jýyrda Petropavl qalasynyń turǵyny Aleksandr Remshov syldyraı aǵyp jatqan Esil ózenine balyq aýlaýǵa barǵanda sý arnasynan tómenirek jerde tańǵajaıyp oljaǵa kenelgen. Aıaǵy qatty zatqa tıip, topyraqty qazyp qarasa, iri súıekterdiń kómilgenin baıqaǵan. Ony uqyptap jınastyryp, tarıhı-ólketaný mýzeıine tapsyrǵan. Ondaǵylar ejelgi dáýirde tirshilik etken alyp janýardyń ortan jiligi men moıyn omyrtqasy degen boljam jasap otyr. Tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, arheolog Anatolıı Pleshakov pil tuqymdas jabaıy janýarlar óńirde osydan 11 myń jyl buryn ómir súrgenin, myna mol qazyna da ǵylym úshin taptyrmas maǵlumat kózi sanalatynyn alǵa tarta otyryp, qazirgi Dolmatovo eldi mekeni mańaıynan birneshe márte mamonttyń qańqa bólshekteri shyqqanyn jetkizdi. Osydan eki jyl buryn Taıynsha aýdanyna qarasty Zelenyı Gaı aýylynyń turǵyny Ánýar Qabyljaparov mal baǵyp júrip tereńdigi 12 metr saıdan jerdiń betine shyǵyp qalǵan súıekterdi kórgen. Osydan 30-35 myń jyl buryn joıylyp ketken mamonttyń omyrtqasy, qabyrǵalary, azý tisi jáne jiligi ekeni joramaldanǵan. 1951 jyly Petropavl qalasy mańynan kóne zamanǵy pil tektes – mastodonttyń qańqalary qazyp alynǵan. Ol mamonttan da iri bolǵan, osydan eki mıllıon jyl buryn ómir súrgen desedi. Buǵan Iаvlenka, taǵy basqa óńirlerden tabylǵan mamont súıekterin qossaq, ejelgi dáýir oljalarynyń bári tarıhı turǵydan baǵa jetpes óte qundy jádigerler ekeni talassyz.
Arnaıy zertteý oryndary bolmaǵandyqtan oblystyq mýzeıdiń ǵylymı qyzmetkerleri petropavldyq turǵyn tapqan sońǵy oljaǵa jalpylama sıpattama berýmen shektelip otyrǵan jaılary bar. Joǵarydaǵylardyń kómegine júgineıin dese, taǵy da qoldy bolyp kete me degen qaýip joq emes. Áıtpese, óńirde mamont izderi saırap jatqanyn arheologııalyq qazbalar talaı ret dáleldegen.
О́mir ESQALI, «Egemen Qazaqstan»