Sergeı Aleksandrovıch daladan taýyp alǵan «úshbý hatty» oqý jyly bastalysymen oqýshylardyń aldynda saltanatty túrde mektep mýzeıine tapsyratyn bolady.
Sergeı Vecher Dokýchaev orta mektebinde alǵashqy áskerı daıyndyq páninen sabaq beredi. Ǵumyry ózi týǵan aýylda ótip kele jatqan ol jaıaý júrgendi, dala kezgendi unatady. Dokýchaev aýylynan aınaladaǵy ózge eldi mekenderge barý úshin jurt sekildi kólik izdep jatpaıdy. Tóte tartyp ketedi. Sondaǵysy «jaıaý júrseń densaýlyǵyń jaqsarady, shynyǵasyń» degen oıdan emes, daladan ony-muny taýyp alam ba degen «dámemen» júredi. Bıylǵy shilde aıynyń basynda kórshi Shoqaı áýlıe aýylynda sharýasy bolyp, taǵy da tótelep ketip bara jatqan. Oılamaǵan jerden oljaǵa kezikti.
– Alystan kúnge jarqyrap bir nárse kórindi. Dereý solaı qaraı buryldym. Aldynda ǵana shatyrlardy ushyryp ketken alapat daýyl shyǵar ákelip tastaǵan ne zat boldy eken dep, qasyna barsam úlken etip jasaǵan «úshbý hat». Kádimgi tarıhtan ózimiz biletin, áke-sheshemiz maıdannan alǵan úshbý hattyń maketi, bir jaǵyna soǵys jyldaryndaǵy poshta móri basylǵan, ekinshi jaǵyna «maıdannan hat» dep jazylyp, qalampyr gúlderi, Georgıı lentasynyń sýreti salynǵan, – deıdi Sergeı Aleksandrovıch. «Úshbý hattyń» Jeńis merekesinde nemese soǵys bastalǵan 22 maýsymǵa baılanysty aksııalarda sharlar baılap aspanǵa ushyrylǵany belgili. Sergeı Aleksandrovıchti endi onyń qaıdan kelgeni qyzyqtyrdy. Altynsarın aýdanyndaǵy óziniń áriptesterinen, aýyldyq okrýgterden qaldyrmaı surap shyqty. Esh aýylda hat ushyratyndaı aksııa ótpegen.
– Meniń oıymsha bul «úshbý hatty» jeke adamdar ózderi jasap ushyrdy nemese Reseıdiń Qostanaımen kórshi oblystary jaǵynan kelgen bolý kerek. Múmkin ol jaqta ótken sharalardyń birinde aspanǵa ushyrǵan shyǵar. О́ıtkeni keıde jeldiń baǵyty sol jaqtan turady, jeńil ári sharlar baılanǵan hatty jel aıdap, bizdiń aýyldyń syrtyna ákelip tastasa kerek, – deıdi ol.
Sózimizdiń basynda Sergeıdiń dala kezetinin beker aıtpaǵan edik. Rasynda solaı eken. Ol mektepte oqyp júrgen kezinde daladan mamonttyń súıegin taýyp alady. Ony tarıh páninen sabaq beretin ustazy Vasılıı Shalabaevqa ákelip kórsetedi. Ustazy oǵan dereý mamandar shaqyrtady.
– Álgi mamandar mamonttyń óte iri súıekterin alyp ketti. Odan keıin taǵy oqtyń ba, naızanyń ba ushyn taýyp aldym. Ony da ustazyma ákeldim. Ol belgili arheolog Vıktor Logvındi shaqyrtyp kórsetti. Ol kisi bul qola dáýirine tán jádiger ekenin aıtqan bolatyn. Sol kisiniń shaqyrýymen bir jaz boıy arheologııalyq ekspedısııada jumys istegenim bar. Daladan tarıhqa qatysty zat tapqym keledi de turady, – deıdi Sergeı Aleksandrovıch.
Sergeı Aleksandrovıch daladan taýyp alǵan «úshbý hatty» oqý jyly bastalysymen oqýshylardyń aldynda saltanatty túrde mektep mýzeıine tapsyratyn bolady.
Názıra JÁRIMBET,
«Egemen Qazaqstan»