Dámetken Súleımenovanyń «Jahansha Dosmuhamedov hám qazaq avtonomııasy» kitaby jaryq kórdi

– Alash tarıhyn zertteý isi – el táýel­sizdi­giniń jemisi. Dámetken Dos­muhan­­qyzy Alash qozǵalysy Batys bóliginiń tarıhyn tereńdete zerttep keledi. «Rýha­nı jańǵyrý» baǵdar­lamasy aıasynda jurt­sh­y­lyqqa búgin usynylyp otyrǵan mono­grafııasy da óte qundy, – deıdi fılologııa ǵylym­darynyń doktory Murat Sabyr.

Oqýshylar men stýdentter qaýymy­na oqýlyq retinde paıdalanýǵa da bola­tyn bul eńbek Kúnbatys Alashor­da­nyń 100 jyldyǵyna oraı shyǵarylǵan. Kitap­ta Alashordanyń alǵashqy memle­ket­tik qurylymy – «Oıyl ýálaıaty» atty Ýa­qyt­sha úkimet pen 1918 jy­ly quryl­ǵan Kún­batys Alashorda úkimeti­niń atqar­ǵan qyz­meti, tarıhtan alatyn orny qujat­tar­men baıandalady. Son­daı-aq Jahan­sha Dos­muhamedovtyń ómir­baıany, saıası qyz­­meti týraly qundy máli­met­terge qo­sa, Batys Alashordanyń elý qaı­ratkeri týraly ómir­baıan­dyq málimetter, sırek sýretter basylǵan.

– Bul eńbekti jazýǵa bes jyl ýaqyt ketti. Byltyr Alash qozǵalysyna 100 jyl jáne Jahansha Dosmuhamedovtyń 130 jyldyq mereıtoıyna oraı Jympıty – Máskeý, Jympıty – Semeı ekspedısııa­laryna shyǵyp, birqatar qujat tapqan edik. Onyń bári osy jınaqqa engizildi. Jahansha Dosmuhamedulynyń Máskeýde Býtovo polıgonynda jerlengenin anyq­tadyq. Monografııa negizgi úsh taraýdan turady. Birinshi taraýda HH ǵasyrdyń basyn­daǵy eldegi saıası ahýal jáne Alash qoz­ǵa­lysynyń tarıhnamasy baıandalady. Iаǵnı Qazaqstan, sonyń ishinde Batys Qazaq­stan óńiriniń sol kezdegi qoǵam­­­dyq-saıası jaǵdaıy tolyǵymen beril­gen. Ekinshi taraýda Jahansha Dos­mu­ha­­me­dovtyń ómiri men atqarǵan qoǵam­dyq qyz­m­eti kezeń-kezeńimen alty bólimge bólinip kórsetilgen. Osy kitapta Kún­ba­tys Alashorda tarıhyna qatysty kóp­te­gen qujattyq derekterdi sol kúıinde ber­­­dim. Bul qujattyq derekter negizinen Ory­n­­bordan, Ýfa dırektorııasynan, Más­keý, Almaty arhıvterinen, tulǵalar ta­rı­­hy týraly Prezıdenttik arhıvten alyn­d­y. Sondaı-aq ózimizdiń oblystyq ta­­rı­hı-ólketaný mýzeıinde saqtalǵan qu­­jat­tar da paıdalanyldy, – deıdi kitap avtory.

Qazbek QUTTYMURATULY,

«Egemen Qazaqstan»