«Qozy Kórpesh-Baıan sulý» kesenesine kelýshiler kóp

Jaqynda ǵashyqtar men aqyndardyń, abyzdar men ańyzdardyń eli – Aıagóz aýdanyna jumys saparymen barǵan bolatynbyz.

Toǵyz joldyń torabyndaǵy 90 myń­ǵa jýyq halqy bar Aıagóz aýdanyn­daǵy jumys saparymyz aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataev:

Jol túsip, urpaq,

 Tańsyqqa barsań teginde,

Bir soqpaı ketpe kúmbezge

sonaý kóringen.

Qazaqtyń osynaý qasqaıyp

turǵan tórinde,

Babalaryńnyń mahabbattary kómilgen,

– dep jyrlaǵan, shamamen H-HI ǵasyr­larda boı kótergen áıgili sáýlet es­kertkishi «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» kese­nesine táý etýden bastaldy.

Túrlengen Tarlaýly

Bıyl «Qazrestavrasııa» mekemesi Tarlaýly aýylynyń irgesinde oryn tepken, «Qazaqstannyń kıeli jerleri» tizimine engen qasterli mekenniń syrtyn tolyq qorshap, árleý jumystaryn júrgizipti. Reti kelgende aıta keteıik, 2000 jyly «Qozy Kórpesh-Baıan sulý» jyrynyń 1500 jyldyǵyna oraı mahabbat mazaryna restavrasııa jasalyp, 2011 jyly «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda nysanǵa týrısterdi tartý, halyqqa nasıhattaý maqsatynda 475 mıllıon teńge qarjy bólinip, Tarlaýly aýylynan kesenege deıingi 11 shaqyrym jol asfalttalyp, jańa kópir salynǵan-dy. «Kesenege táý etip keletin týrıster qatary az emes.

Tańsyq stansasyna deıin poıyzben de kelýge bolady. Biraq jurttyń kóbi muny bile bermeıdi. Al Aıagózden Tańsyqqa deıingi jol týrısterge qıyndaý bolyp tur. Osy másele sheshilse, týrıster sany kóbeıe túsetini anyq. Ekinshi bir másele, mazar basynda shyraqshy joq. Demeýshiler kómegimen kesene basyna shyraqshy úıin salsaq degen oıymyz bar. Qazir mazarǵa jaryq tartý jumystaryn qolǵa alyp jatyrmyz. Aýylymyzdyń týmasy Qasıetbek qajy transformator, al Nurlanbek Toqtabaev degen azamat kabel alyp berdi», – deıdi Tarlaýly aýylynyń ákimi Nurbek Qabdykeshov.

Mahabbat mazarynyń dál irgesindegi Tarlaýly aýylynda búginde 1610 adam turatyn bolsa, eldi mekendegi mektepte 240 bala oqıdy eken. «О́ńirlerdi damytý» baǵdarlamasy aıasynda byltyr 435 mıllıon teńgege aýylǵa taza aýyz sý kelip, 9 kósheniń bar 7-ýine ja­ryq tartylyp, qalǵan eki kósheni jaryq­tandyrý jumystary bastalyp ketipti. Eldi mekendegi ambýlatorııaǵa 16 mıllıon teńgege jóndeý jumystary júrgizilip, 2017 jyly mekteptiń shatyry jańalanyp, qos mekemege de jańa avtokólik berilipti. Memleket tarapynan kórsetilgen osyndaı kómekterden bólek aýyl azamattary da qoldan kelgenshe týǵan mekenderiniń kórkeıip-kógerýine atsalysyp jatqanyn da ańǵardyq. Tarlaýly mektebin ár jyldary bitirgen túlekterdiń biri aýylǵa sporttyq trenajer áperip, hokkeı korty men fýtbol, basketbol alańyn salyp berse, endi biri qos aqqý músini qoıylǵan gúlzar men «Máńgilik el» monýmentiniń shaǵyn kóshirmesin syıǵa tartypty.

Osy aýyldyń týmasy, búginde Almatyda turatyn Toqtarhan Qojaǵapanov 2003 jyly aýyldaǵy buzylǵan Mádenıet úıin 15 mıllıon teńgege jóndep, memleketke ótkizipti. 2007 jyly halyqtyń suraýymen meshit salyp beripti. Tarlaý­lynyń taǵy bir jany jomart azamaty Seıitbek Eshmurat jyl saıyn bir sıyr, bir jylqy men úsh qoıdy zeket retinde elge taratyp otyrady eken. Osy aýyldyń týmasy, aýdandyq más­lıhattyń depýtaty Nurlanbek Toq­tabaev aýyldaǵy turmysy tómen azamattarǵa jyl saıyn 10 tonna kómir túsirip, «ZIL» kóligimen qardy kúreýge kómektesip turatyn kórinedi.

Týǵan jerin túletken azamattar

Elbasy óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalasynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alýdy tapsyryp, kásipkerlerdi týǵan jerlerin umytpaýǵa, qamqorlyq ja­saý­ǵa shaqyrǵany belgili. Memleket bas­shysynyń osy sózi kóptegen azamat­tardyń kókiregine sáýle quıyp, kindik kes­ken mekenderine degen saǵynyshyn eselep, elimizde týǵan jerlerine jaqsylyq jasaý, qamqorlyq kórsetý aksııasy bas­talyp ketken edi. Aıagóz aýdanynda da búginde bul baǵytta aýqymdy jumystar qolǵa alynypty. Aýdan ákimi Baqytjan Baıahmetov Aıagózdiń kásipker, Atymtaı jomart azamattary sońǵy úsh jylda týǵan mekenderin kórkeıtý úshin 300 mıllıon teńgege jýyq qarajat salǵanyn aıtady.

«Táýelsiz Qazaqstannyń tuńǵysh Syrtqy ister mınıstri, qoǵam qaıratkeri Tóleýtaı Súleımenov aǵamyzdyń bir ózi aýdan ıgiligine 200 mıllıon teńgedeı qarjysyn saldy. 69 mıllıon teńgege keremet boks keshenin salyp berdi. О́zi oqyǵan mektebine kompıýter synybyn syıǵa tartty. Byltyr 15 mıllıon teńgege «Strıt Vorkaýt» jattyǵý keshenin ornatty. Aǵamyz ózi saldyrǵan sport kesheninde jyl saıyn jasóspirimder arasynda bokstan týrnır ótkizip turady. Týrnırdiń shyǵyndaryn da ózi kóterip alady. Aýdanymyzda osyndaı keń júrekti azamattar az emes», − deıdi ol.

Aıagózdiń osyndaı jany jomart azamattarynyń biri, Parlament Senaty­nyń depýtaty Nurjan Nursıpatov Shubartaý óńirindegi Qosaǵashqa óz qarjysyna toıhana salyp berip, «óz­derińiz paıdalanyńyzdar, túsken qar­jyny jóndeýine, kútip-ustaýyna jum­sańyzdar, artyq aqsha qalsa meshitke sa­lyńyzdar» dep aýyldastaryna basybaıly syıǵa tartypty.

Byltyr oblysymyzda «Rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy aıasynda «Meniń mektebim» atty aksııa qolǵa alynyp, tek kásipkerler men demeýshiler qarjysyna óńirdegi 277 tolyqkomplektili mektep­tiń 476 kabınetin hımııa, fızıka, bıo­logııa jáne robotty tehnıka synyp­tarymen Nazarbaev zııatkerlik mektep­teriniń tájirıbesi negizinde zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtaý jos­parlanǵan-dy. Aıagóz aýdanynyń kásip­kerleri sol kezde aksııaǵa úles qosý maq­satynda 29 mıllıon teńge aýdaryp­ty. Mine, osy aksııanyń arqasynda 1 qyr­kúıek – Bilim kúninde Aıagóz mektep­terinde 35 jańa kabınet (onyń 19-y robot­ty tehnıka kabınetteri) ashylypty. Osy synyptardy jóndeýge aýdan­dyq bıýdjetten 35 mıllıon teńge qarjy bólinipti.

Mektep demekshi, jýyqta О́skemende ótken oblystyq Tamyz keńesinde Aıagóz qalasyndaǵy №5 orta mektep óńirdegi jyldyń úzdik bilim berý mekemesi atanyp, 22 mıllıon teńgeniń sertıfıkatyn ıelengen bolatyn. Búginde aýdanda bilim ordalarynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa erekshe kóńil bólinip jatyr. Aýdan mektepterindegi 1992 jyldan beri jumys istep turǵan 461 kompıýter esepten shyǵarylyp, tolyq jańalanypty. Sońǵy eki jylda 46 mektep ınteraktıvti taqtamen qamtamasyz etilipti. Bıyl aýdan mektepterin bitirgen túlekterdiń 88 prosenti Ulttyq biryńǵaı testileýge qatysyp, synaq tapsyrǵandardyń 90 prosenti joǵary oqý oryndaryna túsipti.

Qazir aýdanda ártúrli memlekettik baǵdarlamalar arqyly bólingen qomaqty qarajatqa jaryqtandyrý, abattandyrý, aýyz sýmen qamtý jumystary qarqyndy túrde júrgizilip jatqan kórinedi. Jaryqtandyrýǵa kelsek, qazirgi ýaqytta Aıagózdiń úlken eldi mekenderi túgelge derlik jaryqtandyrylyp, shaǵyn eldi mekenderge jaryq ornatý jumystary bastalypty. Bul kórsetkish Aıagóz qalasynyń ózinde 72 prosentke jetipti. «Halyqty aýyz sýmen qamtý deńgeıi aýdanda 2015 jyly 32 prosent bolsa, bıyl 53 prosentke jýyqtady. О́tken jyly Tarlaýly, Qaraǵash jáne Mamyrsý aýyldary men sý qubyrlary men júıeleri qurylysynyń 4-shi kezeńi aıasynda Aıagóz qalasynyń birneshe kóshesine aýyz sý tartyldy.

Bıyl Keńqolat eldi mekeniniń 185 turǵynynyń qoly taza aýyz sýǵa jetti. Qazir aýdandaǵy shaǵyn eldi mekenderdi sýmen qamtý jumystary qolǵa alynyp, Dónenbaı men eski Maılınde sý qubyrlaryn tartý jumystary bastalyp, Qopa, О́rken, Myńbulaq aýyldaryna joba jasalyp jatyr. Sonymen qatar burynǵy aýdan – Shubartaý óńiriniń Baıqoshqar men Malgeldi aýyldaryn da sýmen qamtý úshin joba ázirlendi. Taǵy bir jaǵymdy jańalyq, aýdandaǵy barlyq Mádenıet úıleri tolyq jóndeýden ótti. Bıyldyń ózinde úsh aýyldaǵy Mádenıet úıi jańa kelbetke ıe boldy», − deıdi Aıagóz aý­dandyq máslıhatynyń hatshysy Seıil­bek Ysqaqov.

Abattanǵan Aıagóz

Búginde aýdannyń aýyldaryn damy­týǵa ǵana emes, aýdan ortalyǵy – Aıagóz qa­lasyn kórkeıtýge, halyqqa qajetti áleýmettik nysandardy salýǵa da erekshe kóńil bólinip jatqanyn ańǵarýǵa bolady. Shaǵyn shahardaǵy qarapaıym jurtshylyqqa kerek nysannyń biri – jaqynda ashylǵan Insýlt ortalyǵy. Tek Aıagóz ǵana emes, kórshiles Úrjar, Tar­baǵataı, Jarma aýdandarynyń halqyna qyzmet kórsetetin ortalyq tur­ǵyndardy qabyldaı bastapty. Buryn tórt aýdannyń turǵyndary kompıý­terlik tomografqa túsý úshin Semeı men О́skemenge salpaqtaıtyn bolsa, endi bul qurylǵynyń kómegine Aıagózdiń ózinde-aq júginetin bolady.

Aıagóz qalasynda sońǵy jyldary qurylys qarqyn alǵan. 29 jasqa deıingi jastarǵa arnalyp 2 jataqhana salynyp, paıdalanýǵa berilipti. Qala ishindegi ıgerilmeı bos jatqan jer ýchaskeleri anyqtalyp, ótinish jazǵan kisilerge taratylypty. «Nurly jer» baǵdarlamasy boıynsha qalanyń Et kombınaty shaǵyn aýdanyndaǵy 200-300-deı jer ýchaskesine elektr jáne sýmen qamtý jobasyn jasaý jumystary bastalypty. Qaladaǵy eskirgen asfalt joldarynyń barlyǵy jańartylyp jatyr eken. Mektepterge baratyn joldar da asfalttalypty. Eki mektepke jaıaý júrginshiler joly salynypty. Bıyl Aıagózdegi 7 kósheniń 3-ýi asfalttalypty, qalǵan 4-ýi merdigerlerge baılanysty kesheýildep jatqan kórinedi. Bıyl Aıagóz kóshelerine qalany abattandyrý maqsatynda 73 100 dana gúl egilipti.

Erekshe atap óterligi, egilgen gúlderdiń 60 prosenti jergilikti jylyjaılarda ósirilgen eken. Buǵan deıin Aıagóz kóshelerine kórik bergen gúlder elimizdiń ózge qalalarynan satyp alynypty. Sondaı-aq shahardaǵy 1980-inshi jyldan beri tazalanbaǵan káriz júıeleri Reseıden ákelingen arnaıy qu­rylǵynyń kómegimen tazartylypty.

«Bıyl elimizdiń ózge óńirleri sekildi bizdiń Aıagóz aýdanynyń qurylǵanyna da 90 jyl tolady. Alaıda ataýly datany eldi dúrliktirmeı, at shaptyryp, balýan kúrestirmeı-aq, taǵylymdy shara­larmen atap ótsek pe degen oıymyz bar. Jas aqyndardyń aıtysyn uıym­das­tyryp, ǵylymı-tájirıbelik konferen­sııa ótkizsek deımiz. Aıagózden shyqqan óner adamdary týǵan jerge taǵzym ja­sap, konsert qoıyp bersek degen usy­nys­taryn aıtty. Bıylǵy kóktemgi tas­qyn kezinde Aıagózdiń aza­­mat­­tarynan bólek elimizdiń ózge óńir­leri­niń tur­ǵyndary judyryqtaı jumy­­la kómektesti. Sondyqtan 90 jyl­dyq aıasynda biz elden shyqqan azamat­tar­­dyń basyn qosyp, olarǵa alǵys aıt­qy­myz keledi», – deıdi Baqytjan Baıah­metov.

Azamat QASYM,

«Egemen Qazaqstan»

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Aıagóz aýdany