Ádebıettiń kemel tulǵasy

Konferensııa jumysy ult jýrnalıstıkasyn kásibı deń­geıge kóterýge atsalysqan sara sózdiń sardary, qazaq ádebıe­tindegi detektıv janrynyń dara ókili Kemel Toqaevtyń rýhanııa­t úshin jasaǵan qyzmetinen, ǵıb­ratty ǵumyrynan syr sher­te­tin «Kemel Toqaev» atty jańa jı­naqtyń tusaýyn kesýden bas­taldy. Kórkem sóz sheberiniń birneshe shyǵarmasynyń úzindisi men zamandastarynyń ystyq lebizi, áriptesteriniń estelikteri, muraǵat qujattary, fotosýretter qamtylǵan «О́negeli ómir» serııasymen jaryqqa shyqqan kitaptyń lentasyn jazýshynyń qyzy Qarlyǵa Toqaeva men bel­gili dıplomat Aqmaral Arys­­tanbekova qıdy.

Kemel Toqaev ómirinde qasi­ret pen qýanysh alma-kezek aýy­syp qatar júrdi: tigerge tuıaq qaldyrmaı, qolyndaǵy bar malyn tartyp alǵan almaǵaıyp kezeńde ata-anasy kámpeskege ushyrap, sonaý Qaratal boıy­nan Shymkentke jer aýdaryl­dy, ondaǵy jetimder úıi, jasy jı­yrmaǵa ilinbeı qan maı­dan­ǵa attanyp kete barǵany, ja­ra­­lanyp, jarymjan bolyp oral­ǵany, bilimge qushtarlyǵy, QazMÝ-diń stýdenti atanýy, «Le­nınshil jas», «Qazaqstan pıo­neri», «Sosıalıstik Qa­zaq­­stan» gazetterindegi jar­qyl­daǵan jýrnalıstik jol, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń «Jar­shysyndaǵy» bas redak­torlyq, Jazýshylar odaǵynda ádebı keńesshilik qyzmeti onyń san qyrly taǵdyrynyń taq­taıdaı tegis bolmaǵanynan habar bergendeı. Bilimge qushtarlyǵy bala kúninen baıqalǵan ásershil Kemeldiń ádebıetke soqpaı ketýi múmkin emes edi. Daryndy bolý az, óz dara soqpaǵyn qalyp­tas­tyra almasa, moıyndalýy qıyn ádebıetke ol detektıv deı­­tin sony janrdyń tulparyn minip jeke keldi. Áli túren túse qoımaǵan tyń jatqan taqy­ryp­ty ádebıetke Toqaevtyń áke­­l­ip qosqanyn, ázirge bul janr­dyń iri ári qaıtalanbas ókili ekenin óz qatarlastary da, Kemel bastap berip ketken dara joldy kelistirip damyta almaǵanyn keıingi býyn izba­sarlary da biraýyzdan moıyndaıtynyna shúbá joq. Ulttyq ádebıetimizdegi áli eshkim aıaq baspaǵan tyń salany ol «Qyzyl komıssar», «Qylmysker kim?», «Sıqyrly syrlar», «Túnde atylǵan oq», «Qastandyq», «Ar­­naý­ly tapsyrma», «Soldat so­ǵysqa ketti», «Uıasynan bezgen qus», «Sońǵy soqqy» at­ty qysqa áńgime, kere qarys romandary­men qunarlandyryp, baıyta tústi. Ádebı ortada serpilis týdyrǵan bul shy­ǵarmalardyń mazmuny da, tabıǵaty da bólek eke­nin oqyr­man da birden baǵalap, shy­tyrman oqıǵaly kitap­tardy pyshaq ústinen úle­sip, qoldan-qolǵa ótkizip oqı­tyn boldy. Onyń dáleli – K.To­qaevtyń bir kitabynyń ózi 400 myńnan asa danamen tarap, bir­neshe býyn oqyrmanyn qalyp­tas­tyryp, shyǵarmalaryn qa­dir­leıtinder qatarynyń ýaqytpen birge tolyǵyp otyrýy. 

Jıynda belgili ádebıet synshysy Baqyt Sarbalaev áde­­bıet­tiń kemel tulǵasynyń shy­­ǵar­­mashylyǵyna jan-jaq­ty toqtalyp, mazmun-sı­patyna kásibı turǵyda tal­daý jasady. Aı­­ryqsha ta­qyrypty ádebı aına­l­ymǵa en­gizgen qa­lam­gerdiń bul janrdy qolǵa alý­daǵy kóre­gendigin, qalam tartý sebe­bin, alǵy­shartyn, ózine ete­ne jaqyn ıdeıany shı­­ratý­daǵy sheberligin túrli mysaldar negizinde tar­qatyp, ja­zýshynyń baı ári ǵıb­ratty ómi­rinen mol málimet berdi. 

Aqyn Rafael Nııazbek júrek­tiler men batyldar ǵana qol arta alatyn bitimi bó­lek detektıv janryna K.Toqaevtyń kezdeısoq kel­me­genin, ór rýhtan qaınap shyq­qan shymyr da shıraq týyn­dylar ádildikke, aqıqatqa qushtar adal jannyń óz ómirlik ustanymymen astasyp jatqanyn aıtyp, qalamger rýhyna arnaǵan óleńin oqydy.

Jýrnalıstıka fakýlteti Baspasóz jáne elektrondy BAQ kafedrasy jýrnalıst, qoǵam qaıratkeri Kemel Toqaevtyń mereıtoıyna oraı stýdentter, magıstranttar, PhD doktoranttar men jas ǵalymdar arasynda «Elim dep soqqan júregi» atty baıqaý uıymdastyryp, sol báıgeniń qorytyndysyn jarııa­laýy – konferensııanyń eń mańyzdy sátine aınaldy. Qur­manǵazy atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq halyq aspaptar orkestriniń dırektory Nurǵısa Dáýeshov jıyrmadan asa eń úzdik jýrnalıstik jumys pen baıqaý jeńimpazdaryna Kemel Toqaev atyndaǵy ataýly shákirtaqylar men dıplomdardy tabys etti.

Aıgúl AHANBAIQYZY,

«Egemen Qazaqstan»