Bizdiń aýylda Bektas degen qadirmendi qarııa boldy. Jaryqtyqty búkil aýyl bolyp qatty syılaýshy edi. Onda mektep jasyndaǵy balamyz. Tańerteń Beksulý, Kamıla degen jeńeshelerimizben birge quldyrańdap mektepke bara jatamyz. Kenet jeńeshemiz kilt toqtaıdy.
– Toqtańdar, balalar. Ata kele jatyr eken ǵoı, – deıdi.
Biz aldymyzǵa kóz jiberemiz. Bektas ata úıinen shyǵyp áldeqaıda jol júrmekshi bolyp turady. Sodan Bektas ata qashan qasymyzdan ótip ketkenshe kósheniń boıynda tikeden-tik turamyz. Bektas ata jaqyndaı bergende Kamıla jeńeshem ıilip sálem beredi deısiz bir. Suńǵaq boıly onyń ıilgeniniń ózi qandaı ádemi. Barlyq qımyl-qozǵalysy ózine sondaı jarasyp turady. Osyndaı jeńeshe ákelgeni úshin aǵamyzǵa ishteı dán rıza bolamyz.
– О́rkeniń óssin! – deıdi Bektas atamyz.
– Endi, júre berýge bolady, – deıdi kúlimsiregen Kamıla jeńeshemiz.
Sodan soń jol boıy taǵy áńgime aıtady.
– Balalar, úlkenderdiń jolyn kesip ótpeńder. Sál ǵana shydasańdar, olar ótip ketedi. Bul – izettilik. Úlkenge degen qurmet, – deıdi. Osy tárbıeni, sirá, besikte jatqanda analarymyz qulaǵymyzǵa sińirdi-aý deımin. Ákemiz de «úlken turǵanda beıpil sóıleı berme» deýshi edi. Mektepke kelemiz. Aldymyzdan aǵaılarymyz shyǵady. Bas kıimimizdi qolymyzǵa alyp «sálemetsiz be?» dep syzylyp ótemiz. Odan keıin bizde ún joq. Sabaq suraǵanda ǵana jaýap beremiz. Azdap eseıe bastaǵanymyzda aramyzda azdap tentektik jasaǵandar da boldy, árıne. Mundaıda muǵalimderimiz taqta aldyna turǵyzyp qoıady. Qazir aıtsaq, bireýlerge ertegi sııaqty kóriner, aǵaılar men apaılardan qaradaı qysylyp júrýshi edik-aý.
Osybir ádemi syılastyqtyń altyn jibi keıinirek byrt-byrt úzilgendeı boldy. Áskerı boryshyn ótep kelgen kókelerimiz ata-babalarynan qalǵan óshi bardaı araq pen temekige órshelene umtyldy. Mas bolyp búkil aýyldy qyryp kete jazdaıtyn «atamandar» kóbeıdi. Tipten bir kókemiz araqqa sylqııa toıyp alyp, traktor rýline otyrmaı ma? Sol kókemiz traktoryn tyryldatyp kóshedegi qaz-úırekti baqyldatyp qýǵanymen qoımaı, bir-eki jeńgesin basyp kete jazdap zorǵa toqtady. Mundaı soraqy kórinisterge etimiz óle kele kúndelikti úırenshikti kóriniske aınaldy...
Osy sarqynshaq «salt» salqynynan óskeleń urpaq áli de sytylyp shyǵa almaı keledi. Máselen, búginde úlkenniń aldyn kesip ótpeıtin kelinder men jastar bar ma? «Joq» dep aýzymyzdy qur shóppen súrtýden aýlaqpyz, alaıda áli de úlkenderdiń aldyn kesip ótpeý bylaı tursyn, qaǵyp-soǵyp óte shyǵatyndar bar.
Qaladaǵy qoǵamdyq kólikterge minip kórińizshi, sabaqqa bara jatqan nemese kele jatqan stýdentter kúndiz-túni oqyp, sharshap-shaldyǵyp júretinderi sonshama, keıde «uıyqtap» ta qalady. Olardyń sanasyn kim oıatady? Jataqhanalardyń, ǵımarattardyń artynda, saıabaqtarda temeki tútinin býdaqtatyp otyratyn stýdent qyzdardy shyqqyr kózimiz kún saıyn kórip júr. Kámelet jasqa tolmaı júkti bolyp qalǵan qyzdarymyzdyń kóbeıýi nelikten? Túni boıy tánin saýdalap júrgen «túngi kóbelekter» nege tyıylmaıdy? Oqýshylar nege bir-birine myltyq kezenedi? Búgingi oqýshylar muǵalimderine qandaı qurmet kórsetip júr?
Ultymyzdyń rýhanı jan dúnıesine sirkeshe sińisip, ajyramaı kele jatqan kertartpa minezden tolyq tazarmaıynsha, irgesi bútin elge aınala almaımyz.
Memleket bolyp óz aldyna shańyraq kótergen eldi óte az mezgilde álemdegi teńdesi joq qýatty respýblıkaǵa jetkizgen, Qazaqstannyń álemdik jáne halyqaralyq arenadaǵy ornyn aıshyqtap, tańbalap bergen Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń teńdesi joq eńbegin aıtyp jetkizý múmkin emes. Ult kóshbasshysynyń aqyl-oı parasaty men erlik, jigeri, danalyǵy, kóregendigi, kemeńgerligi, ańsar-armany Máńgilik El ıdeıasy arqyly aıqyn kórindi.
Endi, mine Ult Kóshbasshysy «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty strategııalyq mańyzy zor maqalasynda bizdi taǵy da jigerlendirip qana qoımaı, jańa qadamdarǵa bastap otyr. «Men qazaqstandyqtardyń eshqashan buljymaıtyn eki erejeni túsinip, baıybyna barǵanyn qalaımyn. Birinshisi – ulttyq kod, ulttyq mádenıet saqtalmasa, eshqandaı jańǵyrý bolmaıdy. Ekinshisi – alǵa basý úshin ulttyń damýyna kedergi bolatyn ótkenniń kertartpa tustarynan bas tartý kerek» – dedi Elbasy.
Elbasy bizdiń osal tusymyzdy tamyrshydaı tap basyp otyr. Árıne eljandy Elbasymyzdyń et júregi eljiregende halqymyzdyń ǵasyrlar boıǵy tamasha salt-dástúrlerin, boılaryndaǵy tamasha qasıetterin saf altyndaı taza qalypta saqtap qalýǵa umtylǵanyn tanyp, bizdiń de boıymyz shymyrlady. Tereń oı tuńǵıyǵyna battyq. Jan tebirendi.
Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» taǵylymdyq tujyrymdamasy óte der kezinde jazylǵan baǵa jetpes qujat. Ulttyq qundylyqtardyń altyn tamyrynan ajyrap qalǵan urpaqtyń adasary sózsiz. Sondyqtan Prezıdent jadynamasy sanany jańǵyrtty. Silkindirdi. Biz bul eńbekti árbirimizdiń tórimizge ilip qoıýymyz kerek. Otbasymyzdan bastap otandastarymyzdyń barlyǵyna strategııalyq máni orasan zor maqalanyń túpki ıdeıasyn úıreteıik. «Sóz túzeldi, endeshe, sen de túzel» dep Abaı atamyz aıtpaqshy, bolashaǵymyzǵa baǵdar aıqyndaldy.
Sabyrbek OLJABAI,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi