Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyq mınıstri О́mirzaq Shókeev Qaraǵandy oblysynda jumys saparymen bolyp qaıtty. Vıse-premer óńirdiń birqatar agroónerkásip keshenderin aralap, odan keıin jergilikti agrarıılermen saladaǵy ózgeristerdi jáne basqa da máselelerdi talqylǵan kezdesý ótkizdi.
– Elbasy aýyl sharýashylyq keshenindegi eńbek ónimdiligi men qaıta óńdelgen aýyl sharýashylyq ónimderiniń eksportyn kem degende 2,5 esege arttyrýdy tapsyrdy. Bul óte mańyzdy mindetteme jáne olardy eski tásildermen sheshe almaısyń. Biz tásilderdi qaıta qarastyrdyq, jańa memlekettik baǵdarlama qabyldadyq jáne ony júzege asyrýǵa kirisip te kettik. Qaraǵandy oblysyna biz osy baǵyttaǵy jumystardyń qalaı júrip jatqanyn kórip úshin keldik, – dedi О́.Shókeev.
Premer-Mınıstrdiń orynbasary margarın ónimderin shet elge eksporttaıtyn «Eurasian Foods» AQ zaýytynda jáne «Qurma» agrofırmasy» JShS qus fabrıkasynda bolyp, kásiporyndardyń jumys yrǵaǵymen tanysty. Qus fabrıkasynda vıse-premerge taýyq qıynan jylý jáne elektr qýatyn alatyn bıogazdyq qurylǵy kórsetildi.
«Qurma» agrofırmasy» JShS-iniń bıogaz stansasy bıyl iske qosylǵan. Bul jobaǵa ınvestısııa esebinde 573 mln teńge salynǵan bolatyn. Atalǵan stansa Shveısarııa, Aýstrııa jáne Germanııa elderinen ákelingen ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan. Munda taýyq tezegi bıogazǵa aınaldyrylyp, ol elektr, jylý energııasy jáne bıotyńaıtqyshtar óndirýde paıdalanylady.
– Biz qazirdiń ózinde «KEGOC» AQ men Esepteý-qarjylyq ortalyǵynyń qoldaýynyń arqasynda elektr energııasyn sata bastadyq. Qus fabrıkasy úshin energııany óz qajettilikterimizge paıdalanǵan góri, osylaı satqan tıimdi. Jasyl tarıf boıynsha satamyz – bir kVt/saǵ 32 teńgeden. Úsh aıda 500 myń kVt/saǵ óndirip, sattyq, – deıdi bıogaz stansasynyń bastyǵy Sultan Qaspaqov.
Mamannyń aıtýynsha, bir kılovat elektr qýatyn óndirý úshin shamamen 100 kg taýyq qıy jumsalady eken. Kásiporyn táýligine 150 tonna qus tezegin qaıta óńdeıdi de, bıogazdan shamamen 14 myń kVt/saǵ elektr qýatyn óndiredi. Salystyrar bolsaq, qus fabrıkasy bir aıda 350 kVt/saǵ elektr qýatyn tutynady. Kásiporyn bıogaz stansasyna jumsaǵan qarajatty 4-5 jylda aqtap alýdy josparlap otyr.
Budan keıin О́.Shókeev shet elderge et eksporttaıtyn «Jáke» sharýa qojalyǵynyń bordaqylaý alańyna at basyn tiredi. Jobalyq quny 1,3 mlrd teńgeni quraıtyn bul nysannyń qýaty bir mezgilde 3 myńnan astam ógizshe bordaqylaýǵa jetedi. Sharýa qojalyǵy jas maldy Reseıden satyp ákeledi de, fermerlerge bordaqylaýǵa beredi. Al qazannyń 1-shi juldyzynan bastap fermerler ógizshelerdi qaıta tapsyrady da, ol mal eksportqa shyǵarylady. Qazirgi tańda «Jáke» sharýashylyǵy ózbekstandyq eki kompanııamen kelisimshart jasasqan. Birinshi toptamada satylatyn mal basy bir myńnan asty. Sharýashylyq bıyl syrtqy naryqqa 15 myń tonna sıyr etin shyǵarýdy josparlap otyr.
О́mirzaq Shókeev qaraǵandylyq joba kelesheginiń zor ekenin atap ótti. Ol fermerlerdi osyndaı iri alańqaılar janyndaǵy «zákirlik» kooperatıvterge birigýge shaqyrdy.
–Bizge taýarlyq mal qajet. Ol úshin biz 4% ústememen 15 jylǵa deıin nesıe beremiz. Sonan soń barlyq tehnologııany tirkep jazyp beremiz: qansha jer qajet ekenin, qandaı traktor, qandaı tehnıka kerek ekenin. Al da trafaretpen jumys isteı ber, –dedi kásipkerlerge aýyl sharýashylyq mınıstri.
О́mirzaq Shókeevke kórsetilgen kelesi nysan «Evrazııa Invest LTD» fırmasynyń ınnovasııalyq tehnologııamen jabdyqtalǵan zaýyty boldy. Bul jerde vıse-premerge bıe saýý apparattary, jylqylarǵa arnalǵan qoralar jáne zerthanalar tanystyryldy.
Jaqyn arada Qaraǵandydaǵy konveıerinen birde bir ushaq shyǵarylmaǵan atyshýly avıazaýyttyń bos turǵan ǵımaratynda qurǵaq bıe sútin óndiretin seh ornalaspaqshy eken. Qazir «Evrazııa Invest LTD» fırmasyna tıesili qurǵaq bıe sútin óndiretin zaýyt Osakarov aýdanyndaǵy Jansary aýylynyń mańynda ornalasqan. Onda 700 bıe saýylyp, súti óńdeledi. Daıyn untaq farmasevtıka men balalar taǵamyn shyǵarý isinde qoldanylady. О́nim Reseı men Qytaıǵa eksporttalady.
– Bizdiń qazirgi zaýyt shalǵaıda ornalasqandyqtan, kóptegen qıyndyqtarǵa tap bolyp otyrmyz: elektr qýaty keıde óship qalady, qysqy ýaqytta ónimdi jetkizý qıynǵa soǵady, bilikti mamandardy jumyldyrý qıynǵa soǵyp tur. Biz osy máselelerdiń sheshimin izdedik. Sóıtip Qaraǵandynyń mańynda ornalasqan buryńǵy «KazAvıaSpektr» zaýytynyń ǵımaratyn satyp aldyq. Onda sútti untaqqa aınaldyrýǵa arnalǵan qurylǵylardy ornatýdy josparlap otyrmyz. Mal basyn 1500-ge deıin kóbeıtip, bıe saýatyn bolamyz. Budan bólek, turǵyndardan maýsym kezinde 2 mln lıtr sút satyp alyp, daıyn ónim kólemin 200 tonnaǵa deıin kóbeıtýge múmkindik týady. Alaıda ol úshin bizge 3 mlrd 80 mln teńge kóleminde qarajat qajet, –dedi vıse-mınıstrge jylqy zaýytynyń basqarýshysy Baıan Elshın. О́mirzaq Shókeev bul jobany júzege asyrýǵa kómektesetinin aıtyp, ýáde berdi.
Al «Alfarýh» JShS kóterme-úlestirý logıstıkalyq ortalyǵynyń salynyp jatqan ǵımaratyn aralap kórgen О́mirzaq Shókeev bitýge taıaý qalǵan iske rızashylyǵyn bildirdi. Oblys ákimdiginde aımaqtyń aýyl sharýashylyq salasy qyzmetkerlerimen bolǵan kezdesý barysynda vıse-premer atalǵan ortalyq qurylysynan alǵan áserin bylaısha sabaqtady:
– Bul elimizdegi tuńǵysh kóterme-úlestirý logıstıkalyq ortalyǵy. Jáne bul túbegeıli jańa prınsıp boıynsha jumys isteıtin nysan: qoıma da emes, bırja nemese bazar da emes. Mundaı ortalyqtardy barlyq oblystarda qurý kerek bolatyn. Biraq alǵashqy bolyp qaraǵandylyqtar iske qosqaly jatyr. Biz bul jobany barynsha qoldaıtyn bolamyz, – dedi vıse-premer.
Sondaı-aq, О́mirzaq Shókeev mundaı nysannyń turǵyndar úshin azyq-túlik baǵasyn tómendetýge múmkindik beretinin jáne otandyq aýyl sharýashylyq ónimderin eksportqa shyǵarý úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzatynyn atap ótti.
Jalpy Qaraǵandydaǵy kóterme-úlestirý logıstıkalyq ortalyǵynyń birinshi kezegi 2018 jyldyń sońyna taman qosylady dep josparlanǵan. Quny 10 mlrd teńgeden astatyn joba «Bıznestiń jol kartasy-2020» memlekettik baǵdarlamasy tarapynan myqty qoldaý kórýde.
Kezdesý barysynda aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy ómirge engen jańalyqtar, sonymen qatar túıini tarqatylmaǵan keıbir máseleler de egjeı-tegjeıli sóz boldy. Sonan soń vıse-premer jıynǵa qatysýshylardyń suraqtaryna jaýap berdi. Máselen jergilikti agrarııler elimizde topyraqtyń tereń saraptamasyn jasaıtyn zerthanalardyń joqtyǵyn, zerttelýi tıis úlgilerdi Eýropaǵa tasymaldaýǵa týra keletinin qynjyla aıtty.
– Bul oryndy suraq, – dep kelisti О́mirzaq Shókeev. – Munymen aınalysatyn bolamyz. Aıtsa aıtqandaı, qazir Joldaýda qoıylǵan tapsyrmalarǵa saı, ǵylymǵa qarajat bólinip jatyr.
Kezdesý barysynda aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýshiler sýbsıdııalaýǵa, dándi-daqyldarǵa baǵanyń belgilenýine, arzandatylǵan dızeldik otyndy jáne mıneraldyq tyńaıtqyshtardy bólýge qatysty suraqtaryn qoıyp, olarǵa jan-jaqty jaýap aldy.
О́mirzaq Shókeev «Jáke» sharýa qojalyǵyn úlgi qyla otyryp, qaraǵandylyqtardy «zákirlik» kooperasııalardy damytýǵa shaqyrdy. Sonymen qatar ol agrarlyq qolhattar jáne biryńǵaı agrarlyq salyq qurý ıdeıasy týraly da óziniń oı-pikirin bildirdi.
Kezdesýdiń sońynda oblys ákimi Erlan Qoshanov Vıse-premer – Aýyl sharýashylyq mınıstri О́mirzaq Shókeevke búkpesiz jáne paıdaly áńgimesi úshin alǵys bildirdi.
Qaırat ÁBILDA,
«Egemen Qazaqstan»
Qaraǵandy oblysy