Ishki jalpy ónim ósimi – 4,1%

Jalpy, 2018 jylǵy qańtar-qyr­kúıek aralyǵynda Qazaqstan ekonomıkasy ósimniń oń qarqynyn saqtady. «Esepti kezeńde IJО́ ósimi 4,1%-ǵa de­ıin artty. Bul osy jyldyń segiz aıyn­daǵy kórsetkishten 0,3 paıyzdyq tar­­maqqa joǵary. Bazalyq salalardyń ishin­de saýda men qurylys salasyndaǵy ser­pinniń qalpyna kelýi ósimniń údeýine negizgi úles qosty. Sondaı-aq ınflıa­sııa­lyq qysymnyń jeńildeýi jáne ın­vestısııalyq suranystyń artýy eko­nomıkalyq belsendiliktiń ımpýlsy bolyp otyr», dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri T.Súleımenov.

Kásiporyn­dardyń ınvestısııalyq belsendiliginiń joǵary kórsetkishi saqtalýda. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar 21,6%-ǵa ósti. Toǵyz aıda ónerkásip óndi­risiniń ósimi 4,8%-dy qurap, ótken aıdyń deńgeıinen 0,1 paıyzdyq tarmaqqa asyp tústi. О́ń­deý ónerkásibinde ósim 5,1%-dy qura­dy, bul maqsatty kór­set­kishke sáıkes keledi. Buǵan qol jet­kizý tústi metaldar ón­dirisiniń 4,5%-ǵa, munaı óńdeý ónimderi ón­dirisiniń 7,5%-ǵa, hımııa ónerkásibi ón­di­risiniń 8,2%-ǵa, qaǵaz jáne qaǵazdan ja­sal­ǵan ónimder óndirisiniń 9,2%-ǵa, jıhaz ón­di­risiniń 5,1%-ǵa, sondaı-aq mashına jasaýdaǵy ónim shyǵarýdyń 14,5%-ǵa artýynan týyn­dady. Taý-ken ón­dirý óner­kásibinde ósim qarqyny 4,9%-dy qura­dy. Bul tusta kómir, lıgnıt jáne munaı óndirý kóleminiń óskeni baıqalady.

Budan ózge qyzmetter kórsetýde 3,9%-ǵa qalypty ósý baıqalady. Negizgi úles­ti qosqan saýda salasy. Al syrtqy saý­da aınalymy turaqty ósim qarqynyn saq­tap, segiz aıda ósim 21,6%-dy qurady. Eks­port 28,2%-ǵa, ımport 10,8%-ǵa artty.

Eńbek naryǵynda jyl basynan beri 414,5 myń adam jumyspen qamtylǵan (1 qa­zandaǵy jaǵ­daı boıynsha). Eńbekaqy qalypty qar­qyn­men ósýde. Osy jyldyń qańtar-qyr­kúıek aılarynda ortasha aılyq eńbekaqy 158,2 myń teńgeni qurap, naqty máninde 1,9%-ǵa ósti. Eńbekaqynyń ósýi men ınflıasııalyq prosesterdiń báseńdeýi jaǵdaıynda naqty aqshalyq kirister qańtar-tamyz aralyǵynda 3,5%-ǵa artty.

Ulttyq bank tóraǵasy D.Aqyshev jyl basynan beri ınflıasııa deńgeıi 3,3% bolǵanyn habarlady. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda tómen kórsetkish. D.Aqyshevtyń boljamy bo­ıynsha, bıyl ınflıasııa 5-7% dálizinde saqtalady. Sondaı-aq D.Aqyshev Ulttyq banktiń bazalyq mól­sher­lemeni 9%-dan 9,25%-ǵa deıin art­tyrý týraly sheshimin habarlady. Qyr­kúıek aıynyń sońynda ulttyq valıý­ta­da­ǵy depozıtterdiń ósimi 4,1% nemese 380 mlrd teńgeni qurady. Shetel valıýta­syn­daǵy depozıtter 2,5%-ǵa nemese 210 mlrd teńgege tómendedi. Nátıjesinde depozıtterdi dollarlandyrý 46%-ǵa deıin azaıdy.

Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov bıylǵy toǵyz aıda memlekettik bıýdjet kiristeriniń (transferttersiz) ósimi byltyrǵy sáıkes kezeńimen salys­tyrǵanda eki ese artqanyn jetkizdi. Shyǵystar byltyrǵymen salystyrǵanda 0,2 paıyzdyq tarmaqqa artyq bolǵan. «Respýblıkalyq bıýdjettiń kirisine 4066 mlrd teńge tústi. Bul josparlanǵan kór­setkishten 131 mlrd teńgege nemese 103,3%-ǵa artyq. О́sý qarqyny ótken jyl­­dyń 1 qazanymen salystyrǵanda 119,5% nemese 662 mlrd teńgeni kór­set­ti. Onyń ishinde shıkizattyq emes kiris­­­ter 501,4 mlrd teńgege artty», dedi Á.Smaıylov. Respýblıkalyq bıýdjettiń shy­­ǵys­­tary 7,092 trln teńgeni nemese 99,2%-dy qurady. 1 qyrkúıekpen sa­lys­­tyr­­­­ǵanda ıgerý kólemi jaqsardy. Jer­­gi­l­ik­t­i bıýdjetter shyǵystary 3,496 trln teń­geni qurady. Atqarylmaǵany – 32 mlrd teńge. Bul kórsetkish ótken jyld­yń osy kezeńimen salystyrǵanda eki esege kem. 

Elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq da­mýy men respýblıkalyq bıýdjettiń oryn­dalý qorytyndylaryn qaraý nátı­jesi boıynsha Úkimet basshysy Baqyt­jan Saǵyntaev IJО́ ósimi toǵyz aıdyń qo­ry­tyndysy boıynsha 4,1%-dy quraǵanyn atap ótti. 

Sondaı-aq B.Saǵyntaev kún tárti­binde ekinshi bolyp qaralǵan «Prezı­dent­­tiń bes áleýmettik bastamasyn» iske asyrý jóninde de birqatar naqty tapsyr­ma berdi.

Memleket basshysynyń árbir bastamasy qazaqstandyqtardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Halyqtyń turmys sapasy men deńgeıin arttyrý – jal­pyulttyq basymdyq. Birinshi basta­ma boıynsha Premer-Mınıstr «7-20-25» baǵdarlamasyn iske asyrý­dyń jáne ony júzege asyrýdaǵy jergilikti at­qarýshy organdar jumysynyń ma­ńyz­dylyǵyn atap ótti. Úkimet múshe­­leriniń nazaryn jumysty jandandyrý qajettigine aýdardy. «7-20-25» baǵ­darlamasy boıynsha turǵyn úı salý úshin barlyq múmkindik bar, qarjylandyrý máselesi sheshilgen. Keıbir óńirlerde bul bastama joǵary deńgeıde iske asyrylyp jatyr, alaıda jumystardyń tómen qarqynmen júrgizilip jatqany da baıqalyp otyr. Bul qurylys qar­qyny­nyń suranysqa baılanysty ekendigimen túsindiriledi. Osyǵan baılanysty oblys ákimdikterine qurylys kompanııa­larymen jáne banktermen túsindirý jumystaryn júrgizý tapsyryldy.

Ekinshi bastama boıynsha bar­lyq daıyndyq jumystary júrgizilgeni atap ótildi. Tómen jalaqy alatyn jumyskerlerdiń eńbekaqysyn arttyrý úshin salyq júktemesin tómendetý bo­ıynsha qoldanystaǵy zańnamaǵa qajetti ózgerister engizildi. Bul jumystar 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastalady. Úshinshi bastamany iske asyrý aıasynda B.Saǵyntaev Bilim jáne ǵylym mı­nıstr­ligine oblys ákimdik­teri­men bir­le­sip, stýdent jastardy jataq­hana­lar­­men qam­­ta­masyz etý jumystaryn jan­­dan­dyrý­dy tapsyrdy. Bul oraıda Qarjy mı­nıstr­ligi jataqhanalar qury­ly­syn qar­jy­lan­dy­rýdy birtindep arttyrýy tıis.

Tórtinshi bastamany iske asyrý bo­ıynsha Premer-Mınıstr Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstr­ligine oblys ákimdikterimen jáne «Atameken» UKP-men birlesip bir aı ishinde kásipkerlerdiń shaǵyn nesıe alýlary úshin týyndap otyrǵan barlyq máselelerdi sheshýdi tapsyrdy. El halqy gazdyń júrgizilýin kútip otyr. Osyǵan oraı besinshi bastamany iske asyrý aıasynda «Saryarqa» gaz qu­byrynyń qurylysy belgilengen mer­zimde bastalyp, ýaqtyly aıaqtalýy kerek. «Prezıdenttiń bes áleýmettik bas­ta­­ma­sy­nyń» júzege asyrylý bary­sy­na ár ap­ta saıyn monıtorıng júrgiziletin bolady.

Otyrysta qaralǵan úshinshi másele –  jekeshelendirýdi júrgizý barysy týraly Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov pen Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov baıandady.

Qazirgi ýaqytta Jekeshelendirýdiń keshendi josparynyń 887 nysanynyń 524-i saýda-sattyqqa shyǵarylyp, olar­dyń 444-i satyldy. 287 nysan qaı­ta uıymdastyrylý jáne taratylý satysynda. 12 nysandy jekeshelendirý tiz­be­sinen alyp tastaý týraly Ekono­mıkany jańǵyrtý máseleleri jónindegi mem­le­kettik komıssııanyń sheshimi qabyldandy.

Máseleni qorytyndylaǵan Premer-Mınıstr B.Saǵyntaev jalpy nys­an­dardyń satylymy kestege sáı­kes júr­gizilip jatqanyn aıtty. Degen­men, ortalyq memlekettik jáne jer­gilikti atqarýshy organdar men hol­dıngiler keıbir nysandardy jekeshelendirý merzimderine nazar aýdaryp, onyń satylymǵa shyǵarylýyn jedeldetýi kerek. Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, jekeshelendirý memleket úshin barynsha tıimdi bolýy tıis.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»