Amangeldi Keńshilikuly: «Ádebıetimizdiń altyn ǵasyry alda»

– Temirhan Medetbek siz týraly maqalasynda ákeńizdiń «Aqyn bola ma, bolmaı ma, ony bilmeımin, biraq ádebıetke beıim bolyp ósip keledi» degenin ja­zypty. Nege ádebı syndy tańdadyńyz? Aqyn ıa jazýshy bolǵyńyz kelgen kez joq pa?  

 – Mektepte oqyp júrgenimde, qazirgi «Ulan» gazetine anda-sanda jazǵan dúnıelerim shy­ǵyp turatyn. Alǵash jaryq kórgen shyǵarmam – «Qasqyr men kúzen» degen áńgime. Shaǵyn ǵana tyrnaqaldy týyndym balalar basylymynda jarq ete qalǵanda, baqyttan basym aınalyp, jazýshy bolýdy armandaǵan bir qııal janymnyń tynyshtyǵyn buzdy. Árıne balanyń qııaly júırik bolady. Alǵan áserińdi tezirek qaǵaz betine túsirýge asy­ǵasyń. Stıl, forma degenge asa qat­ty basyńdy qatyrmaısyń. Jaz­ǵan dúnıeńniń bári de kózińe minsiz shyqqan dúnıedeı bolyp kórinedi. Sóıtip júrip, áde­bıetke qaraı alǵashqy qarǵa qada­myń­dy jasaı bastaısyń. 

Segizinshi synypta balalyq «maksımalızmmen» orys tilinde «Kogda ýletaıýt lastochkı» degen povest jazdym. Kórkem prozaǵa den qoıa bastaýyma áıgili sýretker Shyńǵys Aıtmatovtyń «Aq keme» povesi áser etti. Keıin kınosyn da tamashaladyq. Ýaqyt óte kele áńgime jazýǵa qulshynysym kú­sheıe berdi. 70-jyldardyń aıaǵyn­da ádebıetke degen halyq­tyń súıispenshiligi qatty boldy. Ádebıette qubylys bolǵan klassıkterdiń jańa formadaǵy, so­ny kózqarastaǵy týyndylary­na qyzyqpaý múmkin emes edi. Biz sııaq­ty ádebıetke qumartyp júr­gen jastarǵa ol qatty áser etti. Oralhan Bókeıdiń romantıkalyq saryndaǵy hıkaıalary, Saıyn Muratbekovtiń «Jabaıy almasy», Muhtar Maǵaýınniń «Tazynyń ólimi», «Kók munary», Tólen Ábdiktiń «Tozaq ottary jymyńdaıdy», «Oń qol», «Qyz Bátish pen Er Seıit», t.s. shy­ǵarmalary, Tynymbaı Nur­maǵambetovtiń áńgimeleri basymyzdy kótere almaı oqyǵan dúnıelerimiz boldy. Onyń ústine ákem aqyn bolǵandyqtan apta saıyn úıimizden talaı myqty aqyndar men jazýshylar dám tatty. Solardyń áńgimelerin qulaǵyma quıyp, sonyń bári balalyq kóńilimde óshpesteı izin qaldyrdy. 

On jasyma kelgenshe­ ájem­­niń tárbıesinde boldym.­ Torǵaıda, Aqshyǵanaqta. Ájem óte áńgi­meshil adam edi. Ádebıetshi bolýy­ma sol kisiniń tikeleı áseri tıdi. Sandyǵynda jınalyp qalǵan kitaptardy maǵan oqytatyn. Áli esimde Ǵabıt Músirepovtiń «Ul­pan» romanyn túnniń bir­ ýaǵyna deıin uıyqtamaı oqyp berdim, muqabasy sary ki­tap edi. Romannyń oqıǵasy asa qy­zyqtyrmasa da, ájemniń kóńi­lin qımaı shyǵarmany sońyna deıin oqyp berip, demimdi aldym. 

– Proza jazýdy nege jalǵas­ty­ra bermedińiz?

– Jastaıymnan kitap oqýǵa qatty qumar boldym. Sosyn mende prozalyq dúnıeler jazý úshin aýyldyń turmys-tirshiligin jaqsy bilgen, qazaqtyń kórkem tilin jaqsy meńgergen adam prozaık bolýy kerek degen túsinik bol­dy. Birinshi-ekinshi kýrsqa jet­kenshe áńgimeler jazyp júr­dim. Bir kúni Asqar Altaı, ol kezde «Juldyz» jýrnalynda jumys isteıtin, jas jazýshy, endi jazyp júrgen. Sol kisi Meıirhan Aqdáýletulynyń «Jalǵyz dosym – júregim» degen kitabyn be­rip, sol jóninde jýrnalǵa resenzııa jazyp berýimdi ótindi. Pyshaqtyń qyryndaı ǵana jyr jınaǵy týraly «О́leńdegi ól­shem» degen syn maqala jazyp, ol bir sózi de qysqarmaı jýrnalda ja­ryq kórdi.

...Toqsanynshy jyldardyń ba­synda qoǵam alaı-dúleı bolyp ketti. Baspasózde neshe túr­li taqyryptar qozǵalyp, qy­zý pikirtalas týyndap jatty. «Vop­rosy fılosofıı», «Novyı mır», «Oktıabr», «Inostrannaıa lıteratýra» jýrnaldaryna jazylyp, sol basylymdardy oqıtynmyn. Solardyń bári buryn aıtýǵa bolmaı­tyn, aıtylmaǵan taqy­ryp­tardy indetip jazdy. «Qa­zaq ádebıeti» gazetinde «Bizge sos­­­realızm kerek pe?» degen taqyryp kóterildi. Bul sol ýa­qyt úshin úl­ken bomba boldy. «Lenındik ıdeıa­dan bas tartýymyz kerek pe?» de­gen suraqtar qoıyldy. Árı­ne sosrealızmniń kerek emes ekeni qazir eshqandaı da­ daý týǵyz­baıdy. Biraq sol­ kez úshin bul óte batyl qo­ıyl­ǵan, tosyn saýal boldy. Sos­realızmniń bizge qa­jeti joq eke­nin dáleldegim kelip «Kon­frontasııa» degen ma­qala jazdym. Osyndaı aıtys-tar­tys­tardyń kórigi qyzyp, onyń or­tasyna túsip ketken soń, árıne, syn jazýǵa týra keledi. Markstiń ıdeıa­synan bas tartpas buryn, «Kapıtaldy» durys túsinýimiz kerek ekenin dáleldeýge tyrys­tym. Neshe túrli dúnıelerdi oqyp, kitaphanadan shyqpaıtyn aýrý taptym. Sol kezderi Tursyn­jan Shapaı aǵamyzdyń «Alys pen jaqynnyń arasy» degen úlken zertteýi shyqty. Bul sol mez­gildegi poezııaǵa óz baǵasyn berýge tyrysqan, jetistigin de, kemshiligin de jaqsy taldaǵan ádebı syndaǵy jańa kózqaras boldy. Bir ókinishtisi ádebıetimizge bir úlken synshynyń kelgenin jurttyń kóbisi baıqamaǵan sy­ńaı tanytty. Ákemniń bir gazette shyqqan maqalasynda «ádebıetke ózim sııaqty bir talantty jigit keldi» dep jazǵany esimde qa­lypty. Solaı bola tursa da, bir ıtjeıdeni menen burynyraq tozdyrǵan aǵammen kelispeıtin de jerlerim boldy. Ol bir sózin­de «soǵystan soń týǵan býyn­nyń ishinde ádebıetimizge beles bolarlyq dara tulǵa joq» degen ashy pikir aıtty. О́te aýyr sóz. Qazirgi jas aqyndar mundaı sózdi estise jarylyp ketetin shyǵar. Bir ǵajaby soǵystan soń týǵan talantty urpaq synshyǵa jabyla ketken joq. Aıtylǵan aýyr syn­ǵa túsinistikpen qarady. О́z­de­riniń myqty ekenderin shy­ǵarmalarymen dáleldeýge tyrysty. Men aǵamnyń aıtqan pi­kirine qosylmaı, soǵystan soń týǵan aqyndardyń óz taǵdyry, óz joldary bar ekeni týraly, solardyń árqaısysy jaıynda bir ádebı syn, bir maqala jazýǵa bel býdym. Mine, osylaısha áde­bı synnyń aýrasy meni magnıtteı óz órisine qaraı kúnnen-kúnge tarta berdi, tarta berdi. 

– Syn jazý qazir nege qıyn­dap barady? Qalamgerler ózi tý­ra­ly jazǵanyn qalaıdy, biraq synaǵandy jaqsy kór­meı­d­i ǵoı.

– Syndy qabyldaı alatyn máde­nıetimiz qatty tómendep ket­ti. Bárimiz de – kishimiz de, úl­kenimiz de maqtaýdan basqa esh­teńeni estigisi kelmeıtin bir jaman dertke shaldyqtyq. Bul tek qalam­gerlerge ǵana emes, búkil qo­ǵamǵa tán aýrýǵa aınaldy. Bu­ryn bireýdi kózinshe maqtaý úl­ken uıat bolyp sanalatyn. Qazir bul qalypty qubylysqa aınaldy. Ásirese jastardyń osy jaman dertke shaldyǵyp jatqany meni qatty alańdatady. Býnın bir áńgimesinde Chehovtyń bir adam ony qatty maqtaǵanda, ashý­lanyp, sol jerden qalaı ketip qalǵanyn jazady. О́z basym maqtaýdy múlde kerek qyl­maıtyn bir qazaq jazýshysyn bilemin. Ol – Tynymbaı Nur­maǵambetov. 

– Qazir azdap tolastaǵan sııaq­­ty, bir kezderi ata-babalary týraly roman, kitap jazý qar­­qyn aldy. Maqtan úshin be bil­meımin, osyndaı shyqqan tek­ti alǵa tartý sánge aınaldy. Osy­laı maqtaný, ıa maqtanyp otyr­ǵanyńdy sezbeý neniń belgisi?

– Bizde bir dańǵoılyq bar. Sholohov atyndaǵy syılyqty bir jazýshy alyp kelse, sony sum­dyq abyroı kóremiz. Ol syılyqtyń tarıhyn da eshkim bilip jatqan joq. Ony birinshi alǵan qazaq jazýshysynyń da ádebıetimizdiń mańdaı aldy qa­­lam­geri emes ekenine bas qa­tyrmaımyz. О́ziń zerttep kórshi, shyn maǵynasyndaǵy álemdik úlken ádebı syılyqtar bar. Biraq birde-bir qazaqtyń jazýshysy ol halyqaralyq syılyqtardy alǵan joq. 

– Andersen atyndaǵy balalar jazýshylaryna beriletin syı­lyqtyń KSRO-daǵy nus­­qasyn Marat Qabanbaı alyp­ty. Halyqaralyq úl­ken syılyǵy emes, degenmen so­nyń keńes úkimetindegi ki­shi­ syılyǵy desek bolatyn sııaq­ty.

– Iá, Marat aǵamyz sol syı­lyqty aldy. Biraq ol Andersen atyndaǵy halyqaralyq syı­lyq­tyń ózi emes. Men ony arnaıy zerttedim. Biz Nobel­ge qol soz­baı-aq, eń áýeli Bý­ker syı­lyǵyn alyp tańǵaldyraıyq­shy álemdi. Ony alýǵa bolady dep oılaımyn. Búgingi tańda kóptegen jas­­tar aǵylshyn tilinde jazady,­ oqıdy, shyǵarmalardy aýdarady. Bolashaqta solardyń arasynan Býkerdiń ıesi shyǵady. Mysaly, Kadzýo Isıgýro Ja­ponııa­dan Brıtanııaǵa qonys aýdar­dy. Sonda kóptegen myq­ty shyǵarmalaryn jazdy, aǵyl­shyndardy moıyndatty. Sodan keıin Nobel syılyǵyn aldy. Sol sııaqty, bizdiń de jastar bas­qa jaqta túlep, jańasha áde­bıet jasaıdy dep oılaımyn. Qazaq ádebıetiniń altyn ǵa­syry áli alda, meniń oıymsha. Alpysynshy jylǵylar áde­bıetke úlken qozǵalys ákel­di. Bi­raq biren-sarany bolmasa, halyq­tyń qasiretin jerine jetkizip jaza almady. О́ıtkeni kóbisi tuıyqtalyp qaldy. Kóp nárseni aıta almady. Sol kezdegi asharshylyqty, qoǵamdaǵy tragedııalardy jazǵan joq. Mahabbat, shopan, óndiris týraly jazǵan dúnıelerdiń bári – áne kúresinde jatyr. Eshkim oqymaıdy. Qazir ádebıetti saralaıtyn kezge kel­dik. Oqıtyn, oqymaıtyn jazýshylardy iriktep beretin mezgil jaqyndady. Kerek, kerek emes shyǵar­malardyń bárin oqyp, ha­lyq­tyń mıyn ashytýdyń qa­jeti joq. Qazirgi únsizdik – múm­kin daýyl aldyndaǵy ty­nyshtyq ta shyǵar. Jastar bu­ryn­ǵy qalamgerlerdiń dúnıe­lerine qanaǵattanbaıtyn, bas­qasha jazǵysy keletin sııaq­ty. Álbette ázirge keremet shyǵar­malar týmaı jatýy múmkin. Biraq jańasha jazýǵa talpynǵan jaqsy qadamdar da bar. Mysaly, Qanat Tileýhan «Meniń sheshelerim» áńgi­mesinde bir shesheniń beınesi arqyly qoǵamnyń bet-beınesin ádemi áshkereleıdi. Jalpy bul jigittiń ónerinde eshkimdi de aıamaıtyn qatygezdik bar. Sonysy maǵan qatty unaıdy. О́zin tym qatty jaqsy kóretin adamnan myqty jazýshy shyqpaıdy. Tomas Mann «Býddenbroktar» ro­ma­nynda óz otbasynyń dúnıe­qońyzdyǵyn áshkereleıdi. Bizde tap osyndaı táýekelge bel býa alatyn qalamgerler bar ma? Joq. Bolýy múmkin de emes. Sebebi bizdiń analarymyzdyń bári de shetinen – perishteler, bizdiń ákelerimizdiń bári de shetinen – áýlıeler. 

Qazir poezııa prozadan alǵa ket­ti depsiń ǵoı. Olaı aıtýǵa bolmaıdy. Lırıkalyq óleńder bar. Biraq poemalar jazylyp jatyr ma? Sol janrdy zerttep kórdiń be? Ballada janry toqtap qaldy. Olardy jazý úshin izdenip, otyryp jazý kerek. Burynǵydaı epıkalyq poemalar joq.

– Erlan Júnis jaqsy poemalar jazdy.

– Erlannyń poemalaryn kemeldengen poezııa dep aıta almaımyn. Onyń óleńderi jaqsy. Poema­laryn qabyldaı almadym. Bál­kim, áli de izdene túskeni ab­­zal shyǵar. Jarasqannyń «Da­l­a, seniń ulyńmyn», ákem­niń «Imanjúsip», «Qoıandy jár­meńkesi» sııaqty poemalar qazir jazylyp jatqan joq. Hamıt, Syrbaı, Ǵafý aǵalarymyzdyń poemalaryndaı shyǵarma qazir joq. Úlken janrdy qazir joǵal­typ aldyq. «Imanjúsipti» jazý úshin ákem shyǵarmashylyq demalys alyp, arnaıy materıaldar jınady. Osy turǵydan memleket qazir talantty jastarǵa jyl saıyn grant berip otyrsa, eger jaqsy dúnıe shyqsa, keleshekte de jalǵastyrýǵa bolady. 

Bárimiz de – kishimiz de, úl­kenimiz de maqtaýdan basqa esh­teńeni estigisi kelmeıtin bir jaman dertke shaldyqtyq. Bul tek qalam­gerlerge ǵana emes, búkil qo­ǵamǵa tán aýrýǵa aınaldy. Bu­ryn bireýdi kózinshe maqtaý úl­ken uıat bolyp sanalatyn. Qazir bul qalypty qubylysqa aınaldy.

– Osy jasyńyzǵa deıin bi­raz qalamgermen aralasyp, dos, ­­joldas boldyńyz. Osynyń syn jazýǵa kedergisi bar ma?

– Árıne óte qatty keder­gisin keltirdi. О́ziń jaqsy aralas­qan­nan keıin, ashyq pikir aıtý da qıyn bolady. Jalpy ózimniń dos­tarym kóp emes. Saıaq júrgendi jaqsy kórem, syrtynan baqylap qana. Sonda ǵana obektıvti bola alasyń. Al kúndelikti aralasyp júrgen dosyń nashar dú­nıe jazsa, qatty aıta almaı qala­syń. Biraq bul syn mádenıeti qa­lyptaspaǵannan keıin dep oılaımyn. Temirhan, Jarasqan, Keńshiliktiń syndaryn oqysańyz olar bir-birin maqtaýdyń ornyna, jas kezderinde bir-birin aıaǵan joq. Biraq ómirde jaqsy syılasty. 

Ákemniń «Úsh aqyn. Úsh qol­tańba. Bir túıin» degen maqa­lasy bar. Temirhan Medet­bek, Israıl Saparbaı, Jumataı Ja­qyp­­baevty synaǵan. 

Bir-birin synasa da kóńil­derine kir jýytpaıtyn qasıet joǵaldy. Bul qaýipti qubylys. 

– Sizdiń sońǵy jazǵanda­ry­ńyzǵa qarasam, álem áde­bıe­­tiniń alyptary týraly eken. Radıodaǵy jobańyz da­ kla­ssıkterdi tanystyrý. Mar­kes, Isı­gýro týraly úlken ma­qala jazdyńyz. Muqaǵa­lı­di, Jumekendi jazdyńyz. Osy syndy durys qabyldaı almaı­tyn minezden týǵan jol emes pe?

– Joq, olaı emes. Syn ne jaman, ne jaqsy degen suraqqa ja­ýap bermeıdi. О́ıtkeni bizde nashar jazýshylar da kóp. Áde­bıette bolyp jatqan proses­ke aralasý. Taldaý. Muqaǵalı týra­ly kitap bir jylda týǵan dúnıe emes. Uzaq jyldar boıy tolǵanyp, pisip shyqqan dúnıe.

Synshy kele-kele qalyp­tasa­dy. «Gogoldyń ólimi» jazyl­ǵan­ǵa deıin ádebı synnyń formalaryn kóp izdedim. Sol maqaladan keıin synnyń qalaı jazylý ke­regin túsingen sııaqtymyn. Syn­shy ádebıette nazar aýdarýy kerek dúnıege ǵana nazar aýdarsa – jetedi. Merejkovskııdi al, ol ortańqol aqyndardy aıtyp basyn qatyrmaıdy. Tolstoı týraly jazyp, onyń nesi qubylys ekenin dáleldeıdi, taldaıdy. Sol arqyly qoǵamdaǵy quby­lys­­tardy da kórsetedi. Lev Shes­­tovty aıt, Chehov týraly «Tvor­chestvo ız nıchego» degen keremet dúnıe jazdy. Shynynda da qarap otyrsańyz, Chehov ómirde túkke turmaıtyn adamdardan ádebıet jasady. 

Qoǵamda Muqaǵalıdyń ornyn belgilep beretin dúnıe kerek boldy. О́ıtkeni oǵan baılanysty daý-damaı kóp-tuǵyn. Onyń poezııasy ómirime qalaı áser etkenin, aqyndyqtyń ne ekenin kórsetý úshin osy kitapty jazdym. Romen Rollannyń «Tolstoıdyń ómiri» degen kitabyn qazaq tiline aýdardym. Sodan keıin ádebı esselerin oqydym. Onyń shyǵarmalarynan góri esseleri, ádebı syndary qat­ty áser etti. Ásirese, Shekspır tý­ra­ly tórt maqaladan turatyn dúnıesi. 

«Máńgilik sáýlesi» oqyr­man­dar tarapynan jaqsy qabyl­dandy. «Taǵdyrmen betpe-betti» jaz­ǵanda Ámirhan Meńdeke qaıta-qaıta habarlasyp, «mynaý keremet dúnıe eken» dedi. Syn­shy sondaı bolýy kerek. О́zge­niń jaqsy dúnıesine ózi jaz­ǵandaı qýanýy kerek. Jum­ekendi jazǵanda da solaı. Áde­bıettiń damý zańdylyǵyn bil­megendikten, Muqaǵalı birinshi aqyn, Jumeken ekinshi aqyn degen jalǵan uǵym paıda boldy. Qazaqtyń úzdik on aqyny kim degen yńǵaısyzdaý suraq qoıyldy. Ol durys emes. Osy turǵydan eki aqyn eki bólek ekenin jazýǵa týra keldi. Keıde qoǵamda bolyp jatqan keleńsiz quby­lystar osyndaı kitaptar jazýǵa ıtermeleıdi. 

– Syn jazǵan adam kózi jet­ken nárseni aıtady. Ol kem­shilik­ti basqalar da kórip otyrýy múmkin. Biraq sony kóre tura úndemeý, basqa bireý aıtsyn dep kútetin jaǵdaı bizdiń áde­bıette kóp emes pe? Qazirgi ty­nyshtyq daýyl aldyndaǵy emes, osyndaı úreıli únsizdik emes pe? «Sen tımeseń, men tı­me» degen...

– Bireýge syn aıtý – qashanda qıyn. О́zin keremet jaqsy kóre­tin, ózin klassık sanaıtyn qa­sıet qazir bárine jabysyp al­­ǵan­daı. О́ziniń de, ózgeniń de kemshiligin kóre otyryp ún­demeıdi. Aıtsań shamdanady. Bir jazýshymyzdyń shyǵar­ma­lary Shyńǵys Aıtmatov­tan alǵan áse­ri arqyly jazylǵanyn aıtyp edim, aýyr qabyldady. Men sol jaqtan shyqqanyn kórip turmyn. Aıtsań renjıdi. Jaqsydan úlgi alý, elikteýde turǵan eshteńe joq sııaqty. Biraq aıtqandy qabyldaı almaıtyn dúnıe kóp. 

Ádebıette ár adam júıeli ju­mys istep úırenýi kerek. Biz­de júıeli jumys jasaı alǵan qalamgerler Qudaıǵa shúkir, bar­shylyq. Olar Gerold Bel­ger, Qadyr Myrza Áli, Muhtar Maǵaýın.. 

Qazir ýaqytty bosqa jibe­rýg­e bolmaıdy. Bizdiń jas qalam­gerlerde bir jalǵan túsinik qalyptasqan. Jastardyń kóbisi ózderiniń az jazatynymen maq­tanatyn bolypty. Az jazǵan adam­nyń bári de shetinen klassık, kóp jazǵan adamnyń bári de shetinen haltýrshık nemese grafoman dep oılaý – nadandyq. Qolyńnan kelse kóp jaz. Biraq jaqsy jazýǵa tyrys. «Kratkost – sestra talanta» degende Chehov múlde basqa dúnıeni meńzegen. Keıde shyǵarma seniń erkińge baǵynbaı ketýi yqtımal. 5-6 betten asyryp áńgime jazbaıtyn Chehov «Dalany» jazǵanda qalaı kósiledi. О́ıtkeni dalanyń tabıǵaty shaǵyn kólemge syımaıdy. «Soǵys pen beıbitshilik» bir tom bolsa, ana oqıǵanyń bári syımas edi. Qysqalyq týraly aıtqan Chehovtyń óziniń tolyq shyǵarmalar jınaǵy – 33 tom. Sondyqtan kóp jazý kerek. Jazý stıl qalyptastyrady. Jazýǵa zaýqyń soqpaı jatsa, aýdarmamen, kúndelik jazýmen, kitap oqýmen aınalys. Onyń ózi – shyǵarmashylyq. Az jazý maqtanatyn emes, uıalatyn nárse. 

Izdene berseń, oqı berseń, jazatyn dúnıe de týa beredi. Kóp izdenetin adamda shabyt taýsylmaıdy. Kitap oqyǵan saıyn ıdeıa keledi. «Sóz óneri dertpen teń» degen Abaı. Ádebıetpen aýyrǵan adam odan aıyǵa almaıdy.

– Qazir ne jazyp júrsiz ózińiz? Ne oqyp júrsiz?

– Meniń jaza almaı qalǵan dúnıem óte kóp. Qasym, Maǵjan, Varlam Shalamov týraly jaz­ýym kerek. Sońǵy kezde Nobel syılyǵynyń ıegerleri týraly jazyp júrmin. Jıyrma shaqty laýreattyń shyǵarmashylyǵyn zerttep, maqala jazdym. Sońǵy­sy – Knýt Gamsýng. Qazir Ana­tol Fransty oqyp, bir dúnıe jazýǵa daıyndalyp júrmin. Mundaǵy maqsatym bul syılyq­tyń ádebıet úshin úlken ólshem emes ekenin, biraq ony myqty jazý­shylardyń da keıde alǵanyn aıtyp, halyqqa jetkizý. Kim qalaı aldy? Ne úshin aldy? Ár adam ádebıettiń bos turǵan je­rin biteý kerek. Mysaly, Esen­­ǵalı Raýshanov qustar týraly kitap jazyp, ádebıetimizdegi bir bos oryndy toltyrdy. Sol­ sııaqty ádebıettegi bos tur­ǵan bir kem dúnıeniń ornyn tol­tyrǵym keledi. Biraq ol úshin kóp eńbektený kerek, oqý kerek, zert­teý kerek, sosyn uzaq ómir súrý kerek. 

– О́z-ózine tamsanyp, óz kita­byn ózi nasıhattap, ózine dán rıza bolatyn ádettiń kó­beı­­genin jazasyz. Sonymen qa­­tar talantqa tasadan tas ata­tyn kórealmaýshylyqtyń bar ekenin de aıtasyz. Osy tasadan atqan tas tıip jatqan ta­­lanttarymyz kimder? О́z só­­zine ózi kúpinip, ózin-ózi maq­­taı­tyndardy aıtpaı-aq qoıa­lyq...

– Bar ǵoı. Kóp ondaı aqyndar. Attaryn ataǵan yńǵaısyz bolatyn shyǵar. Olar maqtaýdy da kerek qylmaıdy. Áleýmettik jelide de joq. Al sol jelige tir­kelip, bir kún kirmese tura al­maı­tyn jaǵdaıǵa jetken úlken aqyn­darymyz bar. Bul jaqsy dúnıe emes. О́kinishti nárse... 

– Ertaı Ashyqbaev birde óz býyndarynda Tursynjan Sha­paı sııaqty synshynyń shyq­qanyn maqtanyp aıtqany bar. Al siz óz úzeńgilesterińizden kim­­­­­­­men ­maqtanasyz? 

– Árıne Tursynjan aǵam –óte jaqsy synshy. Biraq eger onyń zamandastary myqty bolmasa, Tursynjan da keremet synshy bola almas edi. Eshteńe de taqyr jerge ósip shyqpaıdy. Bizdiń býynda da ádebıetke jan-tánimen berilgen myqty aqyn-jazýshylar bar. Solardyń ishinen Nurjan Qýantaıulynyń ónerge berilgen tazalyǵyna, bi­lim­diligine qatty súısinemin. Pro­zasy da, poezııasy da myqty. Biz­diń bárimizden bir artyq jeri, esh ýaqytta maqtanbaıdy.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken  Baǵashar TURSYNBAIULY,

«Egemen Qazaqstan»