Nege aǵylshyn tilin úırený kerek? О́ıtkeni bul búkil progressıvti álemdi baılanystyrady. Bul ǵylym men tehnologııanyń tili. Bul ekonomıkadaǵy jáne bıznestegi zertteýlerdiń basym bóligin jasaıtyn qural. Aǵylshyn tilin meńgerý adam úshin úlken perspektıvalar ashady. Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev jastarǵa ózgeristerden qoryqpaı, aǵylshyn tilin jan-jaqty zerdeleý, úırený kerektigin aıtqan bolatyn. Sondyqtan elimizdiń bastaýysh jáne orta bilim berý mekemelerinde shet tilin úıretýdiń keshendi baǵdarlamalary jasala bastady.
Jýyrda Shymkent qalasynda ótken «Cambridge jáne Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy til quzyretin (Aǵylshyn tili) úıretýdegi jáne baǵdarlaýdaǵy úrdister» atty halyqaralyq ǵylymı-ádistemelik konferensııada mektepterdiń oqý baǵdarlamalarynda aǵylshyn tili páni men oqý-ádistemelik materıaldardyń mazmunyn jetildirý máseleleri talqylandy.
Áýeli «Qazaqstandyq bilim berý reformasy: aǵylshyn tilin oqytýdyń negizgi baǵyttary. Kembrıdjdiń oqý úrdisindegi róli» jónindegi sessııa jıynynda Kembrıdj ýnıversıtetiniń bıznesti damytý bóliminiń basshysy Paýl Konstantın Zbıhlı Orta Azııa keńistigindegi aǵylshyn tiliniń bolashaǵy týraly qysqasha áńgimelep berdi.
Jıynda sóz alǵan Kembrıdj ýnıversıtetiniń baspasóz treneri, bilim berý jobasynyń keńesshisi Pıter Hollı atalǵan oqý ordasynyń oqýlyqtar men oqý-ádistemelik materıaldardy ázirleý jáne beıimdeýdegi pedagogıkalyq ádis-tásilderine toqtalyp, jańartylǵan bilim berý júıesiniń tıimdiligin aıtyp ótti.
Lankaster ýnıversıtetiniń (Ulybrıtanııa) ELT qoldanbaly lıngvıstıkalyq baǵdarlamasynda konsýltant-ádisker Irına Tıtarenko baǵalaýdyń tildik oqytýǵa áseri jóninde áńgimelep, órkenıettiń keleshegi tek tehnologııalyq progress pen ekonomıkalyq ósý deńgeıine ǵana emes, adamı kapıtaldyń sapasyna da baılanysty dedi. Ári osy adamı kapıtaldy damytýdyń, úzdiksiz jetildirýdiń basynda kóptildilik uǵymyn basty nazarǵa alýǵa shaqyrdy. Ol úshin bastaýysh synyptardan bastap, álemdik tilderdi kezeń-kezeńimen urpaq jadyna sińirip, oqý baǵdarlamalarynda ártúrli formattar arqyly úıretýge bolady dedi.
– Elimizde jəne dúnıe júzinde júrip jatqan jahandaný, əleýmettik, ekonomıkalyq jəne saıası ózgerister shet tilin bilýge degen qulshynysty arttyryp, onyń qoǵamdaǵy rólin kúsheıtip otyr. Əlemdik bilim alý keńistiginde ıntegrasııalyq úrdisterdiń tereńdep, keń qanat jaıǵan jaǵdaıynda aǵylshyn tilin meńgerý ózekti ekeni sózsiz. Osy kezeńde biliktiligi joǵary dərejede damyǵan, bilimi jaǵynan bəsekege túse alatyn, bolashaqta ózin halyqaralyq eńbek naryǵynda erkin sezinetin mamandar daıyndaý məselesi otandyq joǵary oqý oryndarynyń eń mańyzdy mindetteriniń biri. Bul jolǵa jetý úshin balaǵa erte jastan shet tilderin júıeli túrde úıretý kerek, – deıdi konferensııa qonaqtary.
Sala mamandarynyń pikirine júginsek, jetkinshekterdiń kóbi jańa tehnologııa múmkindikterin meńgergen. Sondyqtan aǵylshyn tili sabaqtarynda kompıýterdiń mýltımedıalyq múmkindikterin paıdalaný óte yńǵaıly. Oqytýdyń kompıýterlik tehnologııasy bilim alýshylarǵa aqparatty kompıýter arqyly daıyndaý jəne berý prosesimen júzege asady. Kompıýterlik tehnologııaǵa ərtúrli oqytý ədisterin engizý arqyly jetkinshekterdi qyzyqtyrýǵa bolady. Máselen, bala jadyna tez saqtalatyn túrli ıntellektýaldyq oıyn, mýltfılmdegi erekshe obrazdardy aǵylshyn tilinde sóıletý arqyly tildi ońaı syndyrýǵa bolady.
– Elimizde 2019 jyldan bastap ustazdar mektepterde fızıka, hımııa, bıologııa, ınformatıka pánderin aǵylshyn tilinde ótedi. Bul bilim berýdi jáne ǵylymdy damytýdyń 2016-2019 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy aıasynda júrgizilmek. Bul jıynda biz bastaýysh, orta bilim berý mekemeleriniń pándik baǵdarlamasyna egjeı-tegjeıli taldaý jasap, shet tilin úırenýdiń ozyq metodıkasyn kádege jaratýdy kózdedik, – deıdi Shymkent qalasynyń bas ustazy Aqerke Abylaıhan.
Kópshilikti qyzyqtyrǵan taqyryptardyń biri Qazaqstannyń orta mektepteri úshin «Senmen» jobasynyń sheńberinde Kembrıdj ýnıversıtetiniń bilim berý resýrstaryn sıfrlandyrý boldy. Atalǵan taqyrypta Reseıden kelgen Skyeng jobasynyń menedjeri Ivan Shıshkın qyzyqty mysal keltirdi. Ári til úırenýshilerge skyeng.ru saıty arqyly vırtýaldy ustaz tańdap, qashyqtyqtan bilim alýǵa bolatyndyǵyn jetkizdi. Munda aǵylshyn tiline saıahat jasap, oqý baǵdarlamalarynda onlaın dıalog qurýǵa múmkindik bar. Qazirgi tańda bul ınternet saıtta 4,5 mln sabaq bolyp, bir mezette 5250 muǵalim, 50 myń til úırenýshige aǵylshyn tilinde dáris oqı alady.
Shymkentte eki tilde sabaq beretin muǵalimderdiń jalaqysy kóbeıgen. Y.Altynsarın atyndaǵy №65 mektep-gımnazııanyń jaratylystaný baǵytyndaǵy pán muǵalimderi dáristerdi aǵylshyn tilinde júrgizip keledi. Tipti jańa júıege kóshken pedagog pen oqýshylar sabaq arasynda túrli mı sergitý jattyǵýlaryn jasaýdy ádetke aınaldyrypty. Bul muǵalimniń dáristi qyzyqty ótip, oqýshynyń ońaı qabyldaýyna oń yqpal etedi. Qaladaǵy №65 mektep-gımnazııada búginde 187 muǵalim bolsa, onyń 10-nan astamy aǵylshyn tilin meńgerip, tildi ózine tıesili pánde sátti júzege asyrǵan. Tıisinshe talapqa saı jumys istegen pedagogterdiń jalaqysy da joǵarylaǵan. Búginde úshinshi megapolıste barlyǵy 147 mektepte 16 325 pedagog aǵartýshylyqpen aınalysady. Al eki tilde sabaq beretin muǵalimder sany 775-ke jetken. Jyl sońyna deıin aǵylshyn tilin meńgerip, tıisti pánderin qos tilde ótetin pedagogter sany 1000-ǵa artpaq.
Nurshat TО́KEN,
«Egemen Qazaqstan»
ShYMKENT