TMD elderinde zilzalaǵa tózimdi qurylysty damytý máselelerin sheshý úshin negizgi alań retinde Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýty («QazQSǴZI» AQ) tańdap alyndy. Iаǵnı «QazQSǴZI» AQ bazasynda TMD-nyń Seısmıkaǵa tózimdi qurylys jónindegi bazalyq uıymy qurylady. Bul ortaq sheshim Máskeýde ótken TMD elderiniń Qurylys qyzmetindegi yntymaqtastyǵy jónindegi úkimetaralyq keńesiniń otyrysynda qabyldandy.
TMD-daǵy seısmıkaǵa tózimdi qurylys máselelerimen aınalysatyn biryńǵaı uıymdy qurý qajettiligi seısmıkaǵa tózimdilik máseleleriniń geofızıka, onyń ishinde seısmologııa jáne geodınamıka mindetterin sheshýde qurylys qyzmetine qatysy joq ári ǵylymı turǵydan kóp zerttelmegen taqyryptarmen tyǵyz baılanysty bolýynan týyndap otyr. TMD-daǵy seısmıkaǵa tózimdi qurylysty damytý salasyndaǵy biryńǵaı tásil sondaı-aq kúrdeli ınjenerlik-geologııalyq jaǵdaılarda ártúrli konstrýktıvtik sheshimderdiń ornyqtylyǵyna taldaý júrgizý jáne tıimdi seısmıkalyq oqshaýlaý ádisterin óndirý qajettiligi máselesin sheshýge múmkindik beredi.
Qazaq qurylys jáne sáýlet ǵylymı-zertteý jáne jobalaý ınstıtýtynyń, Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıtetiniń vedomstvolyq baǵynyshty uıymynyń seısmıkaǵa tózimdi qurylys salasynda 87 jyldyq tájirıbesi bar. Instıtýttyń qajetti ǵylymı áleýeti, sondaı-aq konstrýksııalardyń, natýralyq ǵımarattardyń jáne olardyń fragmentteriniń ınersııalyq áreket etetin diril mashınasy jáne polıgondarda seısmıkalyq jarylys áserleri arqyly statıkalyq jáne dınamıkalyq synaýlarynan turatyn biregeı eksperımentaldyq zertteýler júrgiziletin zamanaýı jabdyqtarmen jáne ólsheý quraldarymen qamtamasyz etilgen eksperımentaldyq bazasy bar. Ǵımarattarda ornalasqan Qazaqstandaǵy jalǵyz ınjenerlik-seısmometrııalyq stansalar jelisi – Almaty qalasynda 10 stansa, Qapshaǵaı jáne Taraz qalalarynda 1 stansadan oıdaǵydaı qyzmet atqaryp tur. Budan ári ony jańǵyrtý jáne keńeıtý uıǵarylyp otyr.
«Ǵımarattardyń seısmıkaǵa tózimdiligi mindetteri ózine tutas ǵylymdar spektrin biriktiredi jáne ártúrli beıindi mamandardy tartýdy qajet etedi. О́kinishke qaraı, sońǵy 20 jylda seısmologııa jáne seısmıkalyq qaýipsizdik máselelerimen aınalysatyn sarapshylar men ǵalymdar sany aıtarlyqtaı azaıǵanyn moıyndaýǵa májbúrmiz. TMD elderiniń aýmaǵynda seısmıkaǵa tózimdi qurylys teorııalary men praktıkasyn damytýǵa jaǵdaılar men tıimdi mehanızmder qurý úshin múmkindikter men ǵylymı áleýetti shoǵyrlandyratyn ýaqyt keldi», deıdi «QazQSǴZI» AQ Bas dırektory Begman Kýlbaev.
TMD qatysýshy memleketteriniń bazalyq uıymynyń seısmıkaǵa tózimdi qurylys salasyndaǵy negizgi maqsattary men mindetteri – ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń tájirıbe almasý, eksperımentaldyq-teorııalyq zertteýler júrgizýde tıimdi seriktestigi úshin shyǵarmashylyq platforma uıymdastyrý; seısmıkaǵa tózimdi qurylys barysynda biryńǵaı tehnıkalyq saıasat júrgizýde jan-jaqty seriktestigine járdemdesý; ǵımarattar men qurylystardyń seısmıkaǵa tózimdiligin qamtamasyz etý máselelerin sheshýge jas ǵalymdardy tartý bolmaq.
Aınash ESALI,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY