Astanadaǵy Ulttyq kitaphanada jıyrma bes tomǵa josparlanǵan «Qazaq óneriniń antologııasynyń» VIII-IX tomdarynyń tusaýkeseri ótti. «Sheshendik óner» (VIII-IX tom) kitabynda qazaq halqynyń sheshendik óneriniń fılosofııalyq mán-maǵynasy jaıynda baıandalady.
Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasyn qoldaý maqsatynda júzege asyrylyp jatqan jobaǵa Ulttyq óner ýnıversıtetiniń janynan qurylǵan Qorqyt Ata ǵylymı-zertteý ınstıtýty muryndyq bolyp otyr. «Bizde óner jáne fılologııa mamandaryn daıyndaıtyn oqý oryndary bar. Biraq sondaǵy jastardy oqytatyn qazaq óneriniń tarıhy týraly dúnıeler jutań. Osy olqylyqtyń ornyn toltyrý maqsatynda osydan 5 jyl buryn «Qazaq óneriniń antologııasy» degen 25 tomdyq jobany qolǵa aldym. Buǵan deıin «Qazaq aıtysy» atty jeti tomdyq dúnıe jaryq kórdi. Endigi kezek sheshendik sózder týraly edi. Ol jospar boıynsha bes tomdy quraıdy. Sonyń búgin eki tomynyń tusaýy kesilýde», – dedi memleket jáne qoǵam qaıratkeri, kórnekti ǵalym Myrzataı Joldasbekov. Aldaǵy ýaqytta óner antologııasynyń jalǵasy retinde jyrshy, jyraýlar jáne án men kúılerge arnalǵan týyndylar jaryqqa shyqpaq.
Sondaı-aq, belgili qobyzshy, zertteýshi Álqýat Qazaqbaevtyń «Qorqyt ata ańyzdary men kúıleri» atty jańa kitabynyń tusaýy kesildi. Kitapta Qorqyt ata týraly ańyzdardan bólek, qobyzshynyń oryndaǵan kúıleri men olardyń tarıhy baıandalǵan. Sondaı-aq avtor Qorqyt murasyn zertteýshi ǵalymdardyń eńbekterin, tarıhı tulǵa týraly ártúrli taqyrypta jazylǵan áńgimelerdi rettep, bir júıege keltirgen. «Bul eńbek keń kólemde shyǵarylyp otyrǵan alǵashqy dúnıe. Týyndyny jazbas buryn babamyzdyń kúılerin tereńinen zertteýdi qolǵa aldym. Qorqyt ataǵa qatysty bul eńbektiń ishinde buryn-sońdy jaryq kórmegen jańa ańyzdar da bar. Máselen, AQSh dıplomaty, tarıhshy Iý.Skaılerdiń (Eugene Schuyler) «Turkestan: Notes of a Journey in Russian Turkestan, Khokand, Bukhara and Kuldja» kitabyndaǵy ańyzdy aıtýǵa bolady. Ol kitap búginde Fransııa ulttyq kitaphanasynda saqtaýly. Bul Qorqyt ata týraly Syr boıynda aıtylatyn ańyzdardyń eń alǵashqy derekteriniń biri. Odan bólek, babamyzdyń 19 kúıi túgel notaǵa túsirildi», – Álqýat Qazaqbaev.
Sonymen qatar búgingi shara barysynda alǵash ret Qorqyt atanyń júrip ótken jerleri kórsetilgen túrli-tústi karta tanystyryldy. «Atalǵan kartanyń tússiz nusqasyn osydan 2 jyl buryn Qyzylorda oblysynyń ákimi Qyrymbek Kósherbaevtyń ózi Myrzataı Joldasbekovke tartý etken bolatyn. Ol Sibirdiń tarıhy, etnografııasy jóninde materıaldar jınaǵan shved ofıseri Tabbert fon Iogan Stralenbergtiń syzǵan geografııalyq kartasy. 1737 jyly jasalǵan kartada Qorqyt ata mazary belgilengen. Bul qazirgi tańda Syr boıynda ómir súrgen Qorqyt ata týraly eń alǵashqy tarıhı derek. Sonyń tuńǵysh túrli-tústi nusqasy kópshilikke usynylyp, bir danasy Ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory Aıman Musahodjaeva syıǵa tartyldy.
«Birinshi osy eńbekti iske asyrǵan Myrzataı Joldasbekovke, ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdaryna úlken alǵys aıtamyn. Qorqyt babamyzdyń qobyzy búgingi skrıpkanyń shyǵýyna áser etken. Bul altynshy ǵasyr. Keıin HII, XVIII ǵasyrlarda jańǵyrtylyp, búgingi biz oınap júrgen skrıpkanyń túrleri shyqty. Biz osy úsh júz jyl tolǵan nusqasymen oınap júrmiz. Álqýat Qazaqbaevty burynnan bilemiz. Endi bizdiń ýnıversıtetke kelip, ǵylymı jumystaryn iske asyryp jatyr. Bul eń aldymen ónerge jasalǵan qurmet, halyqqa sińirip jatqan eńbek dep oılaımyn», dedi oqý ornynyń basshysy.
Shara barysynda, sondaı-aq M.Joldasbekovtiń «Oıtolǵaý» kitabynyń da tanystyrylymy boldy. «Oıtolǵaý» kitabynda el men jer taǵdyry, rýhanı mura, kisilik tulǵa týraly naqyl sózder, sondaı-aq avtordyń úzeńgiles dostary, zamandastary men izin qýǵan áriptesteriniń jyly lebizderi berilgen.
Baǵashar TURSYNBAIULY,
«Egemen Qazaqstan»