О́tken jyldyń qazan aıynan bastap Almatyda avtokólikterdi jalǵa alýǵa arnalǵan «Anytime» karsherıng júıesi iske qosylǵan bolatyn. Joba júzege asqaly beri júz myńǵa jýyq azamat bul júıeniń mobıldi qosymshasyna tirkelip, 60 myń adam jalǵa beriletin avtokólikterdiń qyzmetin paıdalanyp úlgeripti. Tep-tegis kóshelerinen keptelis úzilmeıtin alyp shahar turǵyndary úshin bul jańashyldyqtyń tıimdi jáne tıimsiz tustary qandaı?
Megapolıste avtokólikti jalǵa alý qyzmeti burynnan bar. Iske qosylǵanyna kóp bola qoımaǵan bul jobanyń basty ereksheligi – kez kelgen azamat óziniń uıaly telefonyna júıeniń mobıldi qosymshasyn ornatyp, kólikterdi sol arqyly jalǵa alady. Burynǵydaı arnaýly orynǵa baryp kepilaqy qaldyryp, basqa da qujattardy rásimdep jatýdyń qajeti joq. Azamattyń jeke basyna qatysty aqparattar tutastaı derlik kompıýterdiń jadynda saqtalady. Iаǵnı, mobıldi qosymshaǵa tirkelmegender bul qyzmet túrin tutyna almaıdy. Taǵy bir aıta keterligi, tirkelý úshin sizdiń jasyńyz 21-den asqan jáne kólik júrgizý tájirıbeńiz úsh jyldan kem bolmaýy shart.
Bizge jańalyq bolǵanymen, damyǵan elder úshin bul tásil tańsyq emes. Telefondaǵy baǵdarlamany ashyp, ózińizge jaqyn aýmaqtaǵy kóliktiń meken jaıyn anyqtap, temir tulpardy tizgindep kete beresiz. Dittegen jerińizge jetkennen keıin kólikti ruqsat etilgen orynǵa qaldyrasyz nemese ózińizge qajet jaǵdaıda kútý rejımine qoıasyz. Sizdiń ıeligińizdegi kóliktiń ár mınýty úshin kúndizgi ýaqytta qaltańyzdan keminde 44 teńgeńiz ketetinin de eskergenińiz jón. Tún mezgilinde jalǵa alsańyz mınýtyna 19 teńge tóleısiz. Kólikti ashý, jabý sııaqty qyzmetterdiń bárin telefonyńyzdaǵy aqyldy baǵdarlama arqyly júzege asyrasyz. Eń bastysy, alda-jalda jol-kólik oqıǵasyna tap bolsańyz, eki júz myń teńgege deıingi shyǵyndy ótep bere alatyn saqtandyrý polısi, janarmaı, turaq aqysy siz tólegen qarajat esebine kiredi.
Sonymen, kún sanap kólik sany eselep ósip jatqan Almaty turǵyndary bul qyzmet túrin qalaı paıdalanyp júr? Júıe jumysyna jurtshylyqtyń kóńili tola ma? Zertteý nátıjesi boıynsha, jalǵa alýshylardyń basym bóligin 25 pen 37 jas aralyǵyndaǵy er azamattar quraǵan. Osyǵan deıin kólikti urlap ketý faktileri tirkelmegenimen, jol-kólik oqıǵalary, avtokólikke zııan keltirý jaǵdaılary birneshe ret kezdesipti. Kompanııa ókilderi mundaı keleńsizdikter eki taraptyń ózara kelisimimen oń sheshimin taýyp jatatynyn aıtady. Dese de azamattar jalǵa alǵan kólikterge óz múlki sekildi uqypty qarasa, tutyný mádenıetin umytpasa degen tilekteri de joq emes. Áleýmettik jelilerdegi oń pikirlerdi eskerip, el aýmaǵynda tuńǵysh ret júzege asyp otyrǵan aýqymdy jobanyń alǵashqy aıaq alysyna jaqsy degen baǵa berýge bolatyndaı.
Tutynýshylar arasynda avtokólikti jalǵa alý qunyna qatysty pikir ekige jarylǵan. Keıbireýler únemdi dese, endi bireýler kólikti jalǵa alý qaltaǵa aýyrlyq keltiretinin alǵa tartady. Buǵan qatysty qarapaıym turǵyndardyń pikirin de tyńdap kórdik.
Almatylyq Ǵabdol Jýsanbaı: «Jıi bolmasa da bul qyzmet túrin paıdalanyp turamyn. Kólikti qandaı maqsatta alasyz – soǵan baılanysty. Shuǵyl sharýalaryńyzdy tez arada bitirip alý úshin qolaıly-aq dúnıe. Degenmen shyǵyny da az emes. Ár mınýty eseptelgendikten jol keptelisinde turǵan ýaqytyńa da aqsha tóleýge týra keledi. Qatty qajet bolmasa, taksı qyzmetin paıdalanǵandy táýir kóremin» dese, qala turǵyny Maqsat Dúısenov, karsherıngti qoldaný ózi úshin asa tıimdi ári únemdi ekenin aıtady.
Al temir tulparynyń arqasynda otbasyn asyrap otyrǵan Erasyl Esimqul biz aıtqan júıe ázirge taksı júrgizýshileri úshin bálendeı básekelestik týdyra qoımaǵanyn, alaıda, ózi sııaqty erteden qara keshke deıin kisi tasyp kúnin kórip otyrǵan taksıster úshin bolashaqta salqynyn tıgizýi múmkin degen pikirin de jasyrmady.
Saýalnama barysynda keıbir turǵyndardyń iske asqanyna jarty jylǵa jýyqtaǵan bul jobadan múlde beıhabar ekenin de bildik. Al sarapshylardyń pikirinshe, ásirese, Almaty sııaqty alyp megapolıs úshin bul – asa qajet joba.
Ekonomıst Atamurat Shamenov qazirgi jaǵdaıda jobany tolyq qoldaıtynyn aıtady.
– Búgingi tańda Almatydaǵy eń úlken problemanyń biri – kólik turaǵy. Bir jerge barsań, kóligińdi qoıarǵa jer tappaısyń. Avtobýs jolaǵy, velodáliz, kólik sanynyń kóptigi bul máseleni biraz qıyndatyp-aq tur. Ár kósheniń boıynda oryn tepken aqyldy parkomattar bar. Biraq ol birer saǵatqa ǵana turaqtaıtyndarǵa bolmasa, jumys ýaqytynda kólikteri saǵattap turatyndar úshin tıimsiz. Sondyqtan azamattar temir tulparlaryn turǵyn úılerdiń aýlalaryna qaldyrýǵa májbúr. Munyń saldary qarapaıym turǵyndarǵa tıip jatyr. Ol kólikter balalardyń oıyn alańdaryn taryltady. Qazir úı-úılerdiń arasynan aıaq alyp júre almaısyń. Taıaqtyń eki ushy bolatyny sekildi bir máseleni retke keltiremiz dep ekinshi máseleni aqsatyp almaýymyz kerek. Jan-jaqty zerdelep, ekonomıkalyq tıimdi jaǵyn oılastyrǵanymyz abzal. Qazir kólikterdi birden azaıtý qıyn másele. Esesine joldardy keńeıtip, problemadan shyǵýdyń basqa da ońtaıly tásilderin qarastyrýymyz kerek. Almatylyqtar úshin aıryqsha jańalyqtyń biri bolǵan «Anytime» karsherıng júıesin qoldaýǵa bolady. Bul shahardy tutas qamtı ala ma, ony ýaqyt kórseter. Qalaı aıtqanda da bul – damyǵan elderdiń tájirıbesi, – deıdi ol.
Joba ókilderiniń sózinshe, qańtar aıynyń sońyna deıin almatylyqtarǵa 240 avtokólik qyzmet kórsetedi. Úshinshi bir tulǵanyń tizgindemegenin baqylap otyrý maqsatynda budan bylaı kólikterge beınebaqylaý qurylǵylary ornatylmaq. Oǵan qosa, mamandar jalǵa alýshynyń kólik jyldamdyǵyn arnaýly mejeden asyrǵanyn qashyqtyqtan-aq qadaǵalamaq. Aldaǵy ýaqytta mundaı kólikter Astana men Shymkent qalalarynda da paıda bolady.
Arman OKTIаBR,
«Egemen Qazaqstan»
ALMATY