Búkil qoǵam, barlyq adam – aqparattyq tehnologııa tutqasyna aınaldy. Qaladaǵy qyzmet, zaýyttaǵy jumys, eldegi sharýa búginde aqparattyq tehnologııa túrlerine tyǵyz baılanysty. Kompıýtersiz sharýa bitpeıdi, ǵalamtorsyz úderis joq. Derektiń bári kompıýterde. Baılanys joldary kóp, biri tolqyn shashyp áýe arqyly taralady, biri usaq bólshekterdi atqylaı otyryp alystaǵy ekranda gologramma jasaıdy.
Aqparat ulǵaıǵan saıyn ony saqtaıtyn jadtyń kólemi de úlkeıe túsedi, pishini kishireıe beredi. Búkil álem – bir túıme.
Sońy ne bolady, eshkim bilmeıdi. Buryn aqparat ǵalamshardyń esinde qalatyn edi, qazir ǵalam adamnyń qaltasynda júredi.
Jerdegi aqparatty áýeli arheologtar, sosyn tarıhshylar, keıin ár salalyq ǵalymdar zertteıtin edi. Búgin kompıýterde rastalady ne jalǵandyǵy aıqyndalady.
Kompıýter adam balasynyń basty eńbek qarýyna aınaldy. Úıde de, túzde de, qalada da, dalada da eńbek sharty – kompıýter. Dálirek – ǵalamtor qosylǵan kompıýter.
Beseneden belgili, kez kelgen aqparat kóligi – til. Til eldi bir-birimen jalǵaıtyn kópirge, bir-birine aqpar-málimet tasymaldaıtyn, almasatyn, jasyratyn jelige aınaldy.
Jaryq alapat shaqyrymdarda jyldamdyqtan ozdy, jyldamdyq keńistikterde dybysty artqa tastady.
Bir orynda turǵan obektiń joqtyǵy, kúlli ǵalamdy birkelkilendirdi. Álemde bári bir-birine teń, tynysh kúıdiń ózi qozǵalysta, absolıýttik keńistik nemese ýaqyt joq, búkil deneler koordınattary salystyrmaly. Bul prınsıp ǵalamtor jasaǵanda negizge alyndy. Áli kúnge deıin bas prosessor joq, jelige baılanǵan barlyq kompıýterdiń mártebeleri birdeı. Mundaı talap aqparattyń búkil júıege biryńǵaı taralýyna múmkindik berdi. Aqparat júktegen kompıýter isten shyǵyp qalsa da, túsken málimet joǵalmaıtyn bolady.
Tildi tańba turǵysynda tanyǵan konsept ǵalamshar men ǵalamzatty mátin retinde kórdi, sanady, túsindi.
Klavıatýra basqanda siz árip termeısiz, ár qaripke baılanyp turǵan sıfrdy túrtesiz.
Tildesý ońaı bola túskenimen, túsinisý qıyndap ketti. Qazir baılanys quraldarynyń burynǵydaı qadiri joq. Sóılesýden siz bas tartqanyńyzben, basqa bireý tildesýge daıyn turady.
Baılanystyń qajetsiz túri kóbeıip ketti. Árıne ol suranysty týdyrǵanymen, túptiń túbinde paıdasyz, qajetsiz is-áreket edi. Qajettilik qalyptaspasa da dúnıe tóńkerilmeıtin-di.
Tildesý – ómir súrý. Ǵalamtorsyz ómir joq. Tirshiliktiń kepili – sheksiz ınternet.
Dıdar AMANTAI,
jazýshy