– Qazir qalanyń aýa basseıni ahýalynyń kórsetkishi turǵyndardyń tirshilik áreketi úshin ekologııalyq turǵydan qolaıly sanalady. Respýblıkalyq bekitilgen normatıvtik qujattar boıynsha ALI máni 5 birlikten az. Bul atmosfera aýasynyń lastanýynyń tómengi deńgeıine, ıaǵnı I topqa jatady, – deıdi tabıǵat paıdalanýdy retteý salasyndaǵy memlekettik qyzmetter bóliminiń basshysy Ábdimanap Jumadildaev.
Sonymen qatar «Qazgıdromet» RMK qaladaǵy atmosferalyq aýa men jerústi sýlarynyń sapasyna monıtorıng júrgizedi eken. Nur-Sultan aýasynyń lastanýyna negizinen stasıonarlyq jáne jyljymaly lastaýshylar áser etedi. Aýanyń lastanýynyń 95 paıyzy osy ekeýiniń «úlesinde». Stasıonarlyq dep otyrǵanymyz úıler men óndiristerdiń murjalary.
Nur-Sultan qalasy ákimdigi tarapynan qorshaǵan ortany qorǵaý boıynsha qandaı sharalar atqarylýda? Alda qandaı sharalar josparlanǵan? Bul týraly Á.Jumadildaev:
– Jyljymaly jáne stasıonarlyq lastaýshylardyń áserin tómendetý úshin tıisti jumystar atqaryldy jáne aldaǵy ýaqytta da atqaryla beredi. Máselen, ákimdik qaladaǵy ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan 8 bloktan jáne 132 is-sharadan turatyn «2018-2020 jyldarǵa arnalǵan Nur-Sultan qalasynyń qorshaǵan ortasyn saýyqtyrý keshendi is-sharalar jospary» bekitilgen. Osy keshendi jospardyń aıasynda kommýnaldyq uıymdardyń avtokólikteri gaz motorly otynǵa aýystyrylady. Qazir qala kóshelerinde júrgen 1500 avtobýstyń 738-i «evro-5» standartyna jatady. Qalǵan 762 avtobýsty gazǵa aýystyrý qolǵa alynyp jatyr. 560 taksıdi gaz-motorly otynǵa aýystyrý týraly memorandým bar. Qazir qalada 158 ekotaksı gaz-motorly otynmen júredi, – dedi.
Joldar júıesin damytýdyń da ekologııaǵa áseri bar eken. Avtokólik qozǵalysynyń qarqynyn azaıtý arqyly atmosferaǵa taralatyn ýly gazdy azaıtýǵa bolady. Qalada 34 shaqyrymdyq velosıpedshiler joly salynyp jatqanyn da aıta keteıik. Jobanyń ekinshi kezeńinde 127 shaqyrym velojol salynbaq. О́tken qysta Yutong fırmasynyń elektravtobýstary qanatqaqty rejimde elordalyq jolaýshylardy tası bastady. Qazirgi tańda klımattyq jaǵdaıdy jáne tehnıkalyq parametrlerdi eskere otyryp, elektravtobýstardy qoldaný tıimdiligi zerttelýde.
– «О́KM Operatory» JShS elektromobılder úshin elordada 50 elektr zarıadtaý stansasyn ornatty. Aldaǵy ýaqytta suranysqa oraı taǵy da salynýy múmkin. Joldardyń boıyna jasyl jelekter otyrǵyzý ekologııalyq jáne arhıtektýralyq turǵyda mindetti bolyp sanalady. 2015 jyly qala boıynsha 19 202 aǵash, 2016 jyly – 29 838 aǵash, 2017 jyly – 30 737, byltyr 37 176 aǵash otyrǵyzyldy. Atmosferadaǵy ýly gazdyń úlesin azaıtý úshin osy tektes jumystar atqarylyp jatyr, – deıdi Á.Jumadildaev.
Qalalyq ekologııa basqarmasynyń habarlaýynsha, elordada qaldyqtardy bólek jınaý, organıkalyq túrlerin qaıta óńdeý jáne joıýdy uıymdastyrý boıynsha qanatqaqty jobany júzege asyrý jónindegi jol kartasy bar eken.
– «Qurǵaq» fraksııany bólek jınaý úshin 6 276 sary eýrokonteıner men qaldyq shyǵaratyn 25 Iveko kóligi satyp alyndy. Halyqaralyq sarapshylarmen keńese otyryp, «Kompost Sıstems» aýstrııalyq tehnologııasy boıynsha tehnıkalyq topyraq alatyn jabyq kompostaý ádisin qolǵa aldyq. Shamamen 30 kún ishinde organıkalyq qaldyqtardy jedel kompostaý, ıaǵnı tyńaıtqysh retinde topyraqqa sińirý qarastyrylǵan. Bul qaldyqtardy 40 paıyzǵa deıin azaıtýǵa múmkindik beredi, – dep habarlady tıisti basqarma ókili.
Onyń aıtýynsha, Nazarbaev Ýnıversıteti mamandarymen birge qala aýmaǵyndaǵy qaldyqtardyń quramy zerttelip, 25-30 paıyzyn óńdeýge bolatyny, 46 paıyzy organıkalyq fraksııaǵa jatatyny anyqtalypty.
Keıingi jyldary qys mezgilinde aýany torlap, qolqany qapqan kómirdiń tútininen qutylýdyń joldary qarastyrylýda. Máselen, qaladaǵy jeke menshik turǵyn úı alaptaryn tabıǵı gazǵa kóshirýdiń jáne gaz taratý beketterin salýdyń jospary jasalǵan. Byltyr qalany gazdandyrý jumysyna 24 mıllıon teńgeden astam qarajat qarastyrylypty. Sóıtip Turan dańǵylynyń boıynda gazdandyrý beketi salynyp, oǵan Nazarbaev Ýnıversıteti men Ǵarysh ortalyǵy, Qorǵanys mınıstrliginiń akademııasy qosylǵan.
«Saryarqa» magıstraldy gaz qubyry kelgennen keıin kómirdi kógildir otynmen almastyrý qarqyndy túrde júretini, kógildir otyn bas qalanyń ekologııalyq ahýalyn aıtarlyqtaı jaqsartatyny sózsiz. Aıtalyq, aýaǵa taralatyn ýly zattardyń kólemi 70-80 paıyzǵa deıin tómendeýge tıis.
Jalpy, qalanyń qorshaǵan ortasynyń jaqsarýy birinshi kezekte halqynyń ekologııalyq mádenıetimen baılanysty ekeni anyq. Bul úshin adamdar óz tóńiregin taza ustap, Ekologııalyq kodeks talaptaryn buljytpaı oryndap, ekologııalyq taza kólik túrlerin tańdap, velosıpedpen nemese jaıaý kóbirek júrýi kerek.