«Tóle bı» fılmi: bala bıden dana bıge deıin

Atalǵan fılmniń eń al­ǵashqy kórermeni – elor­da tu­r­ǵyndary men qala qonaq­tary boldy. О́tken jumada «Qazmedıa» ortalyǵynyń kon­serttik zalynda ótken tu­saý­keser rásimine Túrkistan ob­lysynan bir top delegasııa arnaıy kelip, súıinshi ja­ńalyǵymen bólisti.

– Túrkistan oblysy ákim­diginiń tapsyrysy boıynsha túsirilgen fılmniń jalpy bıýdjeti 153 mıllıon teńgeni quraıdy. Sońǵy birneshe jyl kó­leminde Ońtústik óńir tarı­hı jerlerimiz ben tul­ǵala­rymyzdy kıno tili arqyly ta­­nystyrýǵa baǵyttalǵan bir­­­qatar aýqymdy jobany sát­ti júzege asyryp keledi. «Tó­­le bı» týyndysy sonyń jal­­ǵasy. Jalpy, ózderińiz buǵan deıin de kýá bolyp júr­gendeı, byltyrdan bas­tap «Ońtústikfılm» men «Saq» kınostýdııasy birigip tolyqmetrli fılmderden bó­lek, anımasııalyq týyndy­lar túsirýge de basa nazar aýda­ryp keledi. Osy arqyly bal­dyr­ǵandarymyzdyń boıyna adamgershilik, ultjandylyq sezimderin sińirgimiz keledi. Ta­rıhyn, tegin tanyp ósse deı­­miz. О́tken jyly «Otyrar­dy qorǵaý», «Kıeli Qazyǵurt», «Kúsh atasy – Qajymuqan», «Túr­kistan» sııaqty týyndy­larymyzben elimizdiń bir­qa­tar óńirin aralap, kópshilik nazaryna usyndyq. Bıyl da bazarlyqsyz emespiz. «Tó­le bıden» bólek, búgin bal­dyr­­ǵandar tamashalaıtyn «Or­dabasy – birliktiń týy», «Oq­syz oqıǵasy» týyndylary kishkentaı kórermenderimizdiń kóńilinen shyǵady degen se­nimdemiz. Atalǵan fılm­der­diń qaı-qaısysy da ulttyq mádenıetimiz ben ónerimizdiń damýyna qosylǵan úlken ol­ja dep bilemiz», dedi fılm tu­saýkeserinde Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Málik Otarbaev.

Jazýshy Shoıbek Oryn­baıdyń fılmmen attas ro­manynyń jelisi negizin­de tas­palanǵan kartına – «Oń­tústikfılm» men «Saq» kıno­stýdııasynyń ortaq jobasy. Fılmniń kórkemdik jetekshisi – Satybaldy Narymbetov, qoıýshy rejısseri – Batyrhan Dáýrenbekov.

– Tóle bı babamyzdyń ul­ty­myzǵa sińirgen eńbegi eresen. Bar qazaqty Ordabasy taýynyń etegine jınap, joń­ǵarlarǵa qarsy toıtarys berýge shaqyrýy – búgingi Táýelsiz Qazaqstanymyzdyń tarıhynda altyn árippen jazylatyn aıtýly oqıǵanyń biri. Fılmde bı babamyzdyń sol da­nalyǵy men kemeńgerligin, batyldyǵy men ádildigin ba­ryn­sha shynaıy jetkizýge ty­rystyq. Endigisine kórer­men ózi tóreshi, – deıdi rejısser.

Fılm rejısseri atap ót­kendeı, shyǵarmashylyq qu­ram negizinen jergilikti ak­ter­ler men qarapaıym tur­ǵyn­dardan jasaqtalypty. Túsirilim tobynyń negizgi maq­­saty tanymal akterlerdi shaqyryp, reıtıng jınaý emes, jergilikti akterlerdiń shy­ǵarmashylyq juldyzyn ja­ǵýǵa, árqaısysynyń jekeleı óner adamy retindegi múmkindigi men sheberligin synap kórý bolypty. Sol arqyly jastardyń týǵan jerin súıip, baǵalaýǵa, tarıhyn tanýǵa degen qyzyǵýshylyq sezimin oıatýdy kózdepti. Máselen, Tó­­le bıdiń jigittik shaǵyn shym­­kenttik jas akter Abzal Tólenov oınaıdy. Áý basta basty rólge bekitilgenine qýan­­­­ǵan akter, túsirilim kezin­de biraz qınalǵanyn da jasyr­mady.

– Mundaı aıtýly ról­ge bekitilýdiń ózi úlken ja­ýap­­kershilik júkteıdi. Qýa­nysh­tan buryn, álbette tol­qynys basym boldy. Tóle ba­bamyzdyń rólin laıyqty deńgeıde shyǵarý úshin jan-jaqty izdendim. О́ıtkeni ol zaman men bul zamannyń arasy jer men kókteı. Túsinik, turmys-daǵdy, áleýmettik jaǵdaıy da bólek álem. Osy turǵydan kelgende, biraz tol­qydym, tipti qoryqtym desem de bolady. О́ıtkeni kemeńger tulǵany oınaý kez kelgen jas akter úshin úlken mektep, – deıdi Abzal.

Tóle bı týraly bul fılm kórkemdik turǵydaǵy birqatar kemshilikterine qaramastan, otandyq kınematografııa tarıhynda tuńǵysh ret túsirilip otyrǵandyǵymen de qundy. 10 bólimnen turatyn týyndyda 9 jasynan bastap bılik aıtyp, sheshendigimen kózge túsken bala bıdiń qara qyldy qaq jarǵan ádildigimen qatar, adamgershilik qasıetteri da jan-jaqty qamtylǵan. Fılm­­niń bas prodıýseri Nu­rıd­dın Pátteevtiń aıtýyn­sha, Tóle bıdiń tutastaı tulǵalyq hám qaıratkerlik beınesin ashý úshin 10 serııa azdyq etedi.

– Dana bıdiń barlyq ómirin kórsetýge keminde 80 bólim ke­rek. Máselen, «Ertuǵyryl» fılmin alyp qaraıyq. «Tóle bı» de dál solaı túsirilse, qan­daı tamasha bolar edi. Ýa­qyt pen qarjynyń shekteý­liliginen bar oqıǵany 10 bó­limge syıdyrýǵa týra keldi. Jalpy, túsirilim jumysy 8 aıǵa sozyldy. 6 aı montaj ja­sadyq. Ishinde úsh shaıqas sahnasy bar. Sonyń bárin arnaıy effektilermen jaqsy kórsete bildik dep oılaımyn, – deıdi prodıýser.

Týyndynyń tolyq nusqa­syn kópshilik qaýym elorda kúni qarsańynda «Habar» arnasynan kóre alady.