Seısenbi, 12 aqpan 2013 7:00
Byltyrǵy jyldyń qorytyndysymen Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy Gúlshat Musaqajyqyzy Amodılova Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eń úzdik soty dep tanyldy. Buǵan qosa ol ózi basqaryp otyrǵan ujym azamattyq isterdi qaraý kórsetkishi boıynsha aýdandyq, qalalyq sottar arasynan jáne úzdik dep tanylyp, laıyqty baǵalaryn aldy. О́zi de, ujymy da úzdik dep tanylǵan qalalyq sot tóraıymymen sóz eń aldymen ótken jyldyń qorytyndysy týraly áńgimemen bastalǵan edi.
Seısenbi, 12 aqpan 2013 7:00
Byltyrǵy jyldyń qorytyndysymen Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy Gúlshat Musaqajyqyzy Amodılova Shyǵys Qazaqstan oblysynyń eń úzdik soty dep tanyldy. Buǵan qosa ol ózi basqaryp otyrǵan ujym azamattyq isterdi qaraý kórsetkishi boıynsha aýdandyq, qalalyq sottar arasynan jáne úzdik dep tanylyp, laıyqty baǵalaryn aldy. О́zi de, ujymy da úzdik dep tanylǵan qalalyq sot tóraıymymen sóz eń aldymen ótken jyldyń qorytyndysy týraly áńgimemen bastalǵan edi.
– Byltyrǵy jyly onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda sot óndirisine túsken ótinish úsh myńǵa jýyq artyq, – dedi Gúlshat Musaqajyqyzy. – Soǵan oraı jumys ta kóbeıe tústi. Naqtylap aıtsaq, bizde 9211 is boıynsha sheshim shyǵaryldy. Bul onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 30 paıyzǵa artyq. Sonyń ishinde 4701 azamattyq is boıynsha talap-aryz qanaǵattandyryldy. Al 300-ge jýyq is negizindegi talap-aryz qanaǵattandyrylýdan bas tartyldy. Syrttaı 4 myńdaı is qaralyp, onyń ishinde 80-ge jýyq sheshim taraptardyń ótinishimen buzyldy, 1,5-ten astam is boıynsha is júrgizý qysqartyldy. Osy jyly memleket kirisine tólengen memlekettik bajdyń somasy birshama artty.
Qazir bizde 18 sýdıa qyzmet atqarady. Olardyń arasynda azamattyq is jáne ótinishter «Biryńǵaı avtomattandyrylǵan aqparattyq-taldaý júıesi» arqyly bólinedi. Sýdıalardyń árqaısysy orta eseppen 74 is pen ótinishti qarady. Al onyń aldyndaǵy jyly júkteme 61-den aınalǵan edi. Osy derekterdiń ózi bizdegi jumys aýqymynyń birshama arta túskendigin ańǵartsa kerek. Mundaı ońdy mysaldardy kóptep keltirýge bolady.
– Quqyqtyq reforma talaptaryna oraı óz jumystaryńyzdy qalaısha shıratyp jatyrsyzdar? Soǵan oraı sizderdegi ózgeris-jańalyqtar týraly sóz qozǵasaq…
– Birinshi kezekte halyqtyń múddesin qorǵaý, sotqa júgingen adamdardyń konstıtýsııalyq quqyǵyn saqtaý, qorǵanýyna járdemdesý, sot tóreligin júzege asyrýdaǵy qoljetimdilik, osylaısha, jekelegen azamattardyń sotqa, jalpy zańǵa senimin arttyrý bizdiń basty mindetimiz bolyp tabylady.
Al odan keıingi jerde sot júıesinde jarııalylyqty damytý da basty nazarymyzda. Osy maqsatpen buqaralyq aqparat quraldarymen baılanysty nyǵaıta túsip kelemiz. Ashyqtyq, qalyń buqaramen emen-jarqyn áńgime adamdardyń zańǵa, sotqa degen senimin arttyra túsýde.
Endi ózimizdegi ózgeris-jańalyqtarǵa keletin bolsaq, mine, bizde buqaralyq-aqparattyq múıisterdiń ashylǵanyna eki-úsh jyl boldy. Sot tóreligine júginýshiler sol jerden ózderine qajetti anyqtamalaryn alýda. Buǵan qosymsha ǵımaratymyzda elektrondy monıtorıng ornatylǵan. Odan da kóp maǵlumat alýǵa bolady. Osydan eki-úsh jyl buryn engizilgen «Elektrondyq úkimet» portaly jumysymyzdy odan ári jaqsarta tústi.
Sot tájirıbesiniń bir kórsetkishi – qujat aınalymynyń qaǵaz túrinen tolyqtaı bas tartyp, zamanaýı sot prosesiniń arqaýy bolatyn elektrondyq tehnologııalarǵa ótý bolyp otyr. Endi talap-aryz sotqa jazbasha nysanda, ıakı elektrondyq qujat nysanynda beriledi. Aryz elektrondyq qujat nysanynda berilgen kezinde ol talap qoıýshynyń elektrondyq sıfrlyq qoltańbasymen kýálandyrylady. Elektrondyq qujat nysanynda beriletin talap-aryzǵa AIJK-niń 151-babynyń birinshi bóliginde kórsetilgen qujattardyń elektrondyq nysandaǵy kóshirmeleri qosa beriledi. Qazirgi tańda qalalyq sotta elektrondyq sıfrlyq qoltańba paıdalanylyp, «E-sýd» elektrondyq úkimet portaly arqyly berilgen elektrondyq talap-aryzdar qabyldanýda. О́tken jyly qalalyq sotqa elektrondyq portal arqyly 600-ge jýyq aryz qabyldandy. Al bıylǵy jyldyń alǵashqy aıynyń ózinde júzden astam talap-aryz qabyldanyp otyr. Munyń ózi azamattardyń ýaqytyn únemdeýine jol ashýda.
О́tken jyldyń kókteminde Joǵarǵy Sottan sot barysyn tolyqtaı jazyp alý týraly tapsyrma tústi. Oblystyq sottyń tóraǵasy Abaı Jambyluly Rahmetýllın bul tapsyrmaǵa erekshe mán berip, onyń oryndalýyn qatań túrde óz baqylaýyna aldy. Sonyń nátıjesinde sol byltyrǵy jyldyń qyrkúıek aıyna deıin ózimizdegi 11 zaldyń bárinde sot barysy tolyqtaı jazylyp alynatyn boldy. Osynyń bári qosyla kelgende sot júıesin shırata túsýge úlken septigin tıgizýde.
– Az ýaqyt bolsa da keshegi keńes zamanynda da sot tóraıymy bolǵan ekensiz. Al elimiz egemendikke qol jetkizgennen bergi jerde ózińizge júktelgen osyndaı jaýapty qyzmetti abyroımen atqaryp kelesiz. Osyǵan oraı eki kezeńdegi aıyrmashylyq týraly ne aıtar edińiz?
– О́tkenge tas laqtyrǵan durys bolmas. Ári-beriden soń zańger mamandyǵyna sol keshegi zamanda ıe boldym. Alǵashqy eńbek jolymyz da sol kezde bastaldy. Sondyqtan, ótkenge ókpem joq. Solaı deı turyp, eki kezeńniń ózindik ózgesheligi barshylyq ekendigin aıtpasqa bolmaıdy. Aıtalyq, keńes zamanynda partııanyń sot isine jónsiz aralasyp jatatyny ras edi. Qaıbir sheshimimiz sonyń saldarynan joǵarydan buzylyp jatatyn. Oǵan ishimiz ashıtyn. О́ıtkeni, adam taǵdyryna bilmestikpen aralasyp, seniń sheshimińdi ózgertý durys emes qoı. Al qazir ondaıdan aryldyq. Iаǵnı, túrli deńgeıdegi ákimderdiń sot jumysyna aralasýy múmkin emes. Al muny nege úlken ózgeris demeske!
Sonsoń toqsanynshy jyldardyń ortasynan aýa sottar Elbasynyń arnaıy Jarlyǵymen taǵaıyndalatyn boldy. Bul da sot jaýapkershiligin arttyra tústi dep bilemin. Al sottardy saılaý máselesine keletin bolsaq, onyń da óz ýaqyty bolar. Egemen el atanǵannan bergi jerde elimiz ózgeris-jańalyqtan kende emes qoı. Endeshe, ár nárse óz ýaǵynda. Sondyqtan mundaı jaýapty sátterde asyǵystyqtyń qajeti shamaly.
– Gúlshat Musaqajyqyzy, oqyrman bir oblystyń úzdik sotynyń ómir jolyn tereńirek bilgisi kelýi múmkin ǵoı. Aıtpaqshy, sizdiń alǵashqy mamandyǵyńyz qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi dep estımiz. Sol ras pa?
– Iá, sizder bárin estip, bilip otyrasyzdar. Mektepte oqyp júrgende ádebıetshi muǵalim bolǵym kelgeni de, azdap óleń jazatynym da ras. Biraq, mektepti bitirgen bette oqýǵa túse almadym. Sonsoń, Aıagóz aýdandyq halyq sotyna hatshy bolyp jumysqa ornalastym. Al keler jyly Semeı pedagogıka ınstıtýtynyń qazaq tili men ádebıeti fakýltetine syrttaı oqýǵa tústim. О́zimshe áli de ádebıetshi bolamyn dep júrmin ǵoı.
Biraq, ómir-ózen arnasy meni basqa salaǵa alyp ketti. Arada birer jyldan soń aýdandyq sot májilisiniń hatshysy, taǵy bir-eki jyldan soń aýdandyq sottyń keńse meńgerýshisi boldym. Ol kezde pedınstıtýtty syrttaı oqyp bitirip alǵan bolatynmyn. Endi meni zań qyzmeti qyzyqtyryp áketip bara jatqan soń, Sverdlovskiniń zań ınstıtýtyna syrttaı oqýǵa tústim. Al resmı túrde zańger bolyp shyqqan soń Semeıge kelip, advokattar alqasynda qyzmet ettim. Arada úsh jyldan soń Úrjar aýdandyq sotynyń tóraıymy bolyp taǵaıyndaldym. Budan keıingi jerde ózimniń týǵan jerim Aıagózde, sonsoń, Borodýlıha aýdanynda sot tóraıymy boldym. Al 2009 jyldan beri Semeı qalalyq sotynyń tóraıymy bolyp qyzmet etip jatqan jaıym bar. Jalpy, sot salasynda eńbek ete bastaǵanyma bıyl 40 jyl tolyp otyrsa, sot tóraıymy qyzmetin atqaryp kele jatqanyma 25 jylǵa jýyqtap qalypty. Eshkim de sot bolyp týmaıdy. Halqymyzda týra bıde týǵan joq, týma bıde ıman joq degen ulaǵatty sóz bar. Mine, osy sózdi kúndelikti jumysyma basshylyqqa alǵandyqtan bolar, táýbe dep aıtaıyn, eshkimniń qarǵysyna qalǵan joq sııaqtymyn.
– О́mir aǵysy óz ózgerisin jasap, sot bolyp kettik dep jatyrsyz. Al báribir alǵashqy mamandyǵyńyzdy da umytpaǵan bolarsyz. Soǵan oraı sot júıesine memlekettik tildi engizýge baılanysty ne aıtqan bolar edińiz?
– Siz nanasyz ba, nanbaısyz ba, ózińiz bilińiz. Biz ózimizge túsken ótinishke oraı onyń ıesiniń qaı ulttyń ókili ekendigine qaramaı jaýapty eki tilde joldaımyz. Is qaǵazdary da eki tilde júrgizilýde. Al sot májilisi talap-aryzdyń qaı tilde jazylǵanyna qaraı ótedi. Osy oraıda qaısybir advokattarǵa ókpelimiz. Ondaılar ózi memlekettik tildi bilmegen soń aryzdy oryssha jazdyrtyp jatady. Aldaǵy ýaqytta osy til máselesine baılanysty advokattarmen dóńgelek ústel ótkizeıik dep jatyrmyz. Al bizdegi sýdıalarǵa keletin bolsaq, sonyń bir ekeýi ǵana tilge shorqaqtaý. Olardy oqytyp jatyrmyz. Bizdegi til kabıneti soǵan oraı óz jumysyn shırata túsýde.
Osy oraıda bir nárseniń astyn syzyp aıta ketsem deımin. Keıde zań talabynyń ózine moıynsynbaıtyndarǵa maqaldap, máteldep, ornymen sóz qozǵasań, jerge kirip kete jazdaıdy. О́ıtkeni, halqymyz sóz súıekten, taıaq etten ótedi dep jatady ǵoı. Sózdiń, ana tiliniń qudireti mine, osynda!
– О́leń jazýdy qoıyp ketken joqsyz ba? Súıikti aqyndaryńyz kim?
– Búginde óleńdi ózim úshin ǵana jazamyn. Muqaǵalı aǵamyzdy, Farıza, Kúlásh apalarymyzdyń jyryn súıip oqımyn.
– Otbasyńyz týraly qysqasha aıta ketseńiz…
– Toǵyz balanyń segizinshisimin. Ákem Musaqajy qurmetti temirjolshy atanǵan adam. Aıagózde ol kisiniń atynda kóshe bar. Atamyz Qyryqbaı erte zamanda Mekkege barǵan ataqty adam eken. Áke jolyn qýǵan aǵamyz Bolat Almatyda depo bastyǵy. Ol kisi de qurmetti temirjolshy.
Joldasym Kenjeǵalı polısııada qyzmet etti, zapastaǵy ofıser. Ulymyz Janat Besqaraǵaı aýdanynyń prokýrory. Qyzymyz Elmıra da zańger. Bir sózben aıtqanda, áýletimizben zańgermiz. Nemerelerimiz jelkildep ósip keledi. Soǵan shúkirshilik deımiz.
Áńgimelesken
Dáýlet SEISENULY,
jýrnalıst.
SEMEI.