Senbi, 16 naýryz 2013 2:03
Tártip degennen shyǵady. Qazir bılik qoǵamda tártiptiń joǵalyp bara jatqanyn baıqady ma, jappaı qamdanyp jatyr. Biraq bir qozǵalyp ketken zań buzý úrdisi qalypty yrǵaǵynan jańylar emes. Tipti, memlekettik bıliktiń naǵyz kórinisi, qoly bolyp tabylatyn jol polısııa qyzmetkerleriniń ózi tártiptiń joqtyǵynan keıde ne isterin bilmeıtin sekildi.
Senbi, 16 naýryz 2013 2:03
Tártip degennen shyǵady. Qazir bılik qoǵamda tártiptiń joǵalyp bara jatqanyn baıqady ma, jappaı qamdanyp jatyr. Biraq bir qozǵalyp ketken zań buzý úrdisi qalypty yrǵaǵynan jańylar emes. Tipti, memlekettik bıliktiń naǵyz kórinisi, qoly bolyp tabylatyn jol polısııa qyzmetkerleriniń ózi tártiptiń joqtyǵynan keıde ne isterin bilmeıtin sekildi.
Birde kólikti toqtatqan jol polısııa ınspektory júrgizýshiniń qujattaryn ári-beri tekserip, túk taba almaǵan soń: «Siz barlyq jaryqty jaǵyp alypsyz, bul – zań buzýshylyq» depti. Mundaı tyrnaq astynan kir izdeıtin tártip saqshylarynyń dármensiz áreketine ne kúlerińizdi, ne kúlmesińizdi bilmeısiz. Osyndaı jaýapsyz áreketterden keıin halyq quqyq qorǵaýshylardan quqyn qorǵaý týraly kómek kútý túgili, atshaptyrym aınalyp ótýdi qalaıdy.
Al osyndaı kúnde kezdesetin keleńsiz jaǵdaılardan keıin quqyq qorǵaýshylar arasynda bir qumalaqtar kóp deıin desek, keshe ǵana elimizde tártipti jaqsartý úshin buryn-sońdy bolmaǵan keń kólemdi quqyq qorǵaý organdaryn attestattaý júrgizildi. Alaıda, jasyratyny joq, odan qazir nátıje de kórinbeı tur. Qaıta kerisinshe quqyqty buzýshylar emes, quqyq buzýshy quqyq qorǵaýshylar kóbeıip ketken tárizdi. Ásirese, myna jol polısııasy qyzmetkerleriniń ala taıaqtaryn asyra silteýi jurt narazylyǵyn kúsheıtip otyr. Biraq soǵan qaramastan bul kemshiliktiń Jol polısııasy komıteti tarapynan túzetilý jaǵy kórinbeıdi. Olardyń tártipti, zańdy ókilettikterin asyra siltep buzyp jatqandyǵy týraly kóptegen mysaldar bar, biraq odan ne paıda? Kórer kóz, estir qulaq bolǵanmen, jaǵdaıdy saýyqtyrýǵa naqty áreket bolmasa ne isteıdi jurt. Sondyqtan da qazir quqyq qorǵaý organdaryna degen halyqtyń senimi joqtyń qasy. Bul týraly Memleket basshysy quqyq qorǵaý organdarynyń basshylarymen ótkizgen keńeste ashyq aıtty. Alaıda, «Baıaǵy jartas, bir jartas» degen amalsyz kúrsiný artyp barady.
Endi quqyq qorǵaý organdaryn osy tyǵyryqtan shyǵarýdyń jolyn qarastyrǵan Bas prokýratýra Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynan týyndaǵan mindetterdi júzege asyrý maqsatynda vedomstvoaralyq jumys tobyna jetekshilik etip, quqyq qorǵaý júıesin jańǵyrtý baǵdarlamasynyń jobasyn ázirleýge kirisip ketti. Mine, osy atalǵan tapsyrmany júzege asyrý boıynsha júrgizilip otyrǵan jumysty keńinen jarııalap jáne oǵan ǵalymdardy, Parlament depýtattaryn, memlekettik emes uıymdar ókilderin, qoǵam qaıratkerlerin tartyp, atalǵan baǵdarlama jobasyn talqylaý boıynsha dóńgelek ústel uıymdastyrdy.
Onda Bas Prokýror atap ótkendeı, búgingi tańda júıeni túbegeıli reformalaý, quqyq qorǵaý organdarynyń jumys nysandary men ádisterin, adam quqyqtaryn qorǵaý kepildikterin qamtamasyz etý tetikterin jetildirý qajettiligi týyndap otyr. Osyǵan oraı, strategııalyq qujat qoǵamdyq qaýipsizdiktiń jáne ishki saıası turaqtylyqtyń tıimdi júıesin qurýǵa, onyń quqyq qorǵaýshylyq fýnksııasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan uıymdastyrýshylyq-praktıkalyq jáne zańnamalyq sharalardy qabyldaýdy qamtamasyz etýdi kózdeıdi.
Dóńgelek ústelde sóz alǵan Bas Prokýrordyń birinshi orynbasary I.Merkel Memleket basshysy quqyq qorǵaý organdaryna aıryqsha nazar aýdaryp otyr, dedi. Jyl saıynǵy Joldaýlarynda Prezıdent quqyq qorǵaý organdaryn jańǵyrtý – eldiń basym baǵyttarynyń biri retinde sanalatyndyǵyn, sondyqtan adamdardyń quqyn qorǵaý joǵary turǵandyǵyn, buǵan óte jaýapty qaraý qajettigin aıtady. Bul oraıda, basqa da zańdy qujattarmen qatar, ásirese, myna tártip saqtaý salasyndaǵy alǵashqy ózgeristiń baspaldaǵy bolyp «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy sot júıesi men quqyq qorǵaý qyzmetiniń tıimdiligin arttyrý jónindegi sharalar týraly» Elbasynyń Jarlyǵyn atar edik. Ony oryndaý úshin quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin aıtarlyqtaı ózgertetin 19 zań qabyldandy. Endi jańa mindetti oryndaý úshin de birqatar zań jobalary daıyndalyp jatqandyǵyn I.Merkel tilge tıek etti. Degenmen, ol bul mindetterdi tıimdi sheshý úshin barlyq quqyq qorǵaý organdar júıesin jańǵyrtý kerektigin jasyrmaıdy.
Bul úshin ne isteý kerek? Qaıtkende halyq polısııaǵa senim artatyn bolady? Ol úshin baıandamashy atqarylǵan jumysty baǵalaý deńgeıin ózgertý qajettigin alǵa tartty. Eger atqarylǵan jumysty baǵalaý sıpatyn túbegeıli ózgertip, negizgi ındıkator retinde halyqtyń senim deńgeıin alatyn bolsaq, joǵary kórsetkishterge qol jetkizý múmkindigi týar edi. О́ıtkeni, mundaı jaǵdaıda organdar qylmysty ashý men jábirlengenderdiń zardaptarynyń ornyn toltyrýǵa kúsh salady. Máselen, ótken jyly ár ekinshi jasalǵan qylmys – urlyq bolǵan eken, sonyń tek ár besinshisi ǵana ashylǵan. Árıne, mundaı jaǵdaıda qylmystyq qýdalaý organyna eshqandaı senim artylmaıtyndyǵy sózsiz. Sondyqtan, qazirgi ýaqytta Bas prokýratýra azamattardyń senim deńgeıi joldarynyń ádisteri men formalaryn qarastyryp jatqan kórinedi. Azamattardyń senim deńgeıin kóterý úshin ýchaskelik, patrýldik jáne jol polısııasy ınspektorlarynyń jumysyn jaqsartý baǵyttaryndaǵy saýyqtyrý sharalary qolǵa alynǵan.
Memleket basshysynyń quqyq qorǵaý organdary keńesinde ishki ister organy qyzmetin uıymdastyrýdy túbegeıli qaıta qaraýdy tapsyra otyryp, damyǵan elderde polısııa sany 100 myń turǵyny bar jerde eki ese az bolsa da jumys tıimdiligi áldeqaıda joǵary ekendigin mysalǵa keltirdi. Osyǵan baılanysty saraptama toptary aldyńǵy qatarly sheteldik quqyq qorǵaý organdarynyń reforma júrgizý tájirıbelerin zertteýge kirisip ketipti. Aldyn ala zertteý kórsetkendeı, damyǵan elderde halyq senimi quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetin baǵalaýdyń negizgi ózegi bolyp tabylady. Bul senimge qol jetkizý úshin polısııa qyzmetkeri óziniń basym ýaqytyn jumysta ótkizedi. Al mundaı jumys balabaqshadan bastalatyn kórinedi. Negizgi maqsat – polıseı jaý emes, kerisinshe, qysyltaıań shaqta kómekke keletin, qolushyn beretin dos, qorǵaýshy ekenine kóz jetkizý. Osyndaı mindetti biz de aldymyzǵa qoıyp otyrmyz, deıdi I.Merkel.
Osylaısha, mańyzdy másele kóterilgen otyrys barysynda quqyq qorǵaý qyzmetiniń kemshilikteri, reformalaýdyń negizgi baǵyttary týraly talqylaý, pikir jáne usynys almasýlar boldy. Jınalysqa qatysýshylar jaýapkershiligi mol úlken jumystyń alda turǵanyn, onyń basty maqsaty – elimizdegi tıisti zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etý, adamdy, qoǵamdy jáne memleketti qorǵaý, sóıtip, halyqtyń senim deńgeıin arttyrý bolyp tabylatynyn atap ótti.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».