• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Ádebıet 22 Shilde, 2019

Oqý men oqymaýdyń arasy

660 ret
kórsetildi

Jazýshy Jumabaı Shashtaıulynyń «Qyzyl qar» povesindegi kónetoz tonnyń qoınyna I.Týrgenevtiń «Qarsańda» romanyn salyp júretin Jaılaý – búginde qazaq qoǵamy ǵana emes, álem jurtshylyǵy izdep júrgen obraz. Jahandyq máselege aınalǵan «kitap oqymaý» haqynda sóz qozǵaı qalsaq, qońyr áýenge salyp, áıteýir bireýlerge kóńilimiz tolmaı, ásirese jastarǵa keıistik bildirip jatamyz. Munymyz durys ekenin bile tura, bir ýaqyt oqyrmannyń búgingi tynysyn ańdap, sózge sóz qosýdy jón kórdik.

Jer betine alǵash sanaly jaratylys ıeleriniń izi túsken ýaqyttan beri ádebıette oqyrman degen asyl qaýym bar. Talǵamy bıik oqyrmannyń klassıkalyq ónerge qyzyǵýymen ádebıettiń salqar kóshi qazirgi mejege jetti. Tehnıkanyń oza damyǵan dáýirine aıaq basqan ádebıet te, ony súıer oqyrman da shapqyn jorǵa júrisinen jańylyp, jol jorǵalap keledi. Onyń negizgi sebebin ǵalamtorǵa balap júrgenderge áste qosylýǵa bolmas. Kerisinshe, ǵalamtordyń kitap oqýǵa tıgizer paıdasy orasan. О́kinishtisi sol, másele ǵalamtorda emes, adamnyń óz erkinde bolyp otyr. Kórkem dúnıege qajettilik bolmaǵan soń, oqyrman óz aıaǵymen shyǵarmaǵa kelmegen soń, qobyz sarynǵa salyp, «oqymaıdylap» atqa teris mingizip, ulardaı shýlaǵan bizdiki ne áýre osy?.. Jurttyń bári japatarmaǵaı kitap oqyp jatsa, árıne, qýanysh. Biraq... Lev Tolstoıdyń: «Keleshekte jazýshylar biz sııaqty tom-tom shyǵarmalar jazbaýy múmkin. Tipti, kórkem nárselerge barý da birte-birte tyıylýy múmkin. Maqalalyq nárselermen shektelip, sony ádebıet dep eseptep, sondaı baǵytqa aýyp ketýi múmkin» degen sózi rasqa aınalyp kele jatqan qoǵamda kitapqumar qaýymnyń azaıýy zańdylyq sekildi. 

Osy kúni kitap ustaǵandarǵa qyzyǵa qaraıtyn kózqaras paıda bolypty. О́zi de oqyǵysy kelip, biraq moıny jar bermeıtindikten qyzyǵýy múmkin nemese keshegi keńes zamanynyń sarqynshaǵyn kórip, «sen áli tiri me ediń» degendeı músirkeı qaraıdy. Rasynda, eshkimdi kitap oqýǵa májbúrleı almaısyń. «Kitabı danalyqtan aqymaqtyń topastyǵy eki ese tanylady» degen J.Moler sóziniń keri kelýi ábden múmkin. Oqyrmannyń da, shyǵarmanyń da shynaıy bolǵany quba-qup. О́ıtkeni tabıǵılyqtan asqan qudiret joq. 

Baspadan jaryq kórip jatqan kitap­tardyń tıraj sany myń danadan aspaıtynyna ýaqyt óte kózimiz úırenip kele­di. Máselen, jaqynda ǵana tusaýy ke­silgen «Altyn tuǵyr» III tomdyǵy 1000, «100 tomdyq Jetisý kitaphanasy» jo­basymen jaryq kórgen qyryq bir avtordyń kitaby jalpy 22020 (ár kitap, orta eseppen, 500 danadan), «Rýh» ádebı báıgesiniń júldegerleri kitaby 1000, Qanat Tileýhannyń «Qarashtyń áńgimeleri» 500 danamen shyqty. 5000 danamen shyǵatyn kitaptar joq emes, ara-tura boı kórsetedi. Aınalasy myń k­itapty respýblıkadaǵy on myńǵa jýyq kitaphanaǵa úlestirgennen shyǵatyn qo­rytyndyny baǵamdaı berińiz. 

Qazir bizge kitap oqyǵannyń bári sulý hám qadirli. Kitap o bastan mádenıettiń bastaýy sanalǵandyqtan, kitap oqý – mádenıettiń belgisi hám kitap oqyǵan adam árqashan mádenıetti. Osy bir aq-adal oıymyz aqtalyp, azǵana ádebıetsúıer qaýym kóbeıse eken deısiń. M.Gorkıı aıtpaqshy, «óz boıymyzdaǵy jaqsy qasıetterimiz úshin kitapqa boryshty» bolaıyq.

Sońǵy jańalyqtar