Harýkı Mýrakamıdiń «Komandordyń óltirilýi» atty jańa kitaby orys tilinde jaryq kórdi – ol «Uly Getsbı» men «Alısa ertegiler elindeniń» sarynymen jazylǵan melanholııalyq detektıv. Bul qalamgerdiń árqaısysy 400 betten turatyn sońǵy tórt jylda jazǵan eki tomdyq alǵashqy romany. Japon jazýshysynyń jańa romanyndaǵy oqıǵa máıegi – Don Jýan men komandordyń jekpe-jegi jónindegi qupııa sýretke qurylǵan. Áıdik jazýshynyń 14-shi romanyn orys tiline buǵan deıin «Norvegııalyq ormanyn» tárjimalaǵan Andreı Zamılov aýdaryp, Máskeýdiń «Eksmo» baspasynan 47 000 danamen jaryq kórip otyr.
Mýrakamı – álem ádebıetindegi kóp oqylatyn hám árqashan qyzý talqyda júrgen avtorlardyń biri. Onyń «mýrakamıshil adamdary» qalamynyń qanyna sińip, jazýynda obrazǵa aınalǵan. Nobel syılyǵynyń yqtımal short-paraǵynan túspeı júrgen Mýrakamıdiń kitaptary boıynsha túsirilgen fılmder ekranǵa jıi jol tartýda. Jurtshylyqtyń kópten kútken jańa týyndysynyń bastapqy taralymy Japonııanyń ózinde mıllıon danadan asqan. Al orys oqyrmandarymen endi qaýyshqan jańa kitap jaǵymdy pikirlerge ıe bolyp jatyr. «70 jastaǵy jazýshynyń sońǵy kitaby eshkimdi tańqaldyrmasy anyq, biraq oqyrmandy rahatqa bólep, súısindiredi», deıdi olar.
Jazýshylardyń birinshi jaqtan jazatyn dástúrine saı, protaganıstiń esimi sanaly túrde jasyrylǵan. Ol 30-dan asqan, ónerdi kásipke aıyrbastap jibergen, aıy ońynan týǵan sýretshi. Negizinen keıipker kásipkerlerdiń portretterin kásibı turǵyda salýǵa mamandanǵanymen, aqylyn iske qosýdy qaperge de almaǵan. Birde onyń osy tynysh ómiri oıda-joqta ózgerip shyǵa keledi. Túsiniksiz tús kórgen áıeli endi onymen birge turǵysy kelmeıtinin, basqa súıiktisi bar ekenin aıtady. Sóıtip, keıipkerimiz úıinen bezip, el jaǵalap ketedi de, aqyr sońynda dosynyń «ákemniń úıin qarap qoıshy» degen usynysyn qabyl alady. Ol ásem tabıǵat aıasynda shyǵarmashylyq degenniń ne ekenin esine túsirýge, sezinýge talpynady.
О́zimen-ózi jalǵyzdyqta turǵanymen, sýretshiniń jaıly ómir týraly armany jaıyna qalady. Ol eki mahabbat hıkaıasyna qatar urynyp, jańa tanystarǵa tap bolady (mysaly, shashy qar tústes, oqys ótinishter jasaıtyn kórshige). Eń bastysy, ol shatyrdan burynǵy qojaıynnyń – kezinde ózi de sýretshi bolǵan adamnyń «Komandordyń óltirilýi» atty álemge beımálim biregeı týyndysyn taýyp alady. Sýret anyq Mosarttyń «Don Jýan» operasynyń sarynymen salynǵanymen, nege ekeni belgisiz, dástúrli japon úlgisinde kórsetilgen, biraq tanymal qaharmandarmen qatar sumpaıy beımálim adam da júr. Bizdiń keıipkerimiz sýrette bir qupııanyń bar ekenine kámil senedi...
Oqıǵanyń osylaısha qorytyndylanýy arqyly horror da, detektıv te, fılosofııalyq drama da shyǵýy múmkin edi. Biraq belgili soqpaqtar men taza janrlardan alys Mýrakamı birine birin sapyrylystyryp, ádetinshe aldap, kúlli sıýjettik úmitterdi ózgertýmen bolady. Kitaptyń alǵashqy betterinen-aq ol túıindi ishinara ashqanymen, mańyzdy jaqtaryn ishine búgip qalady. Kitaptyń óne boıy ol utymdy tustardy joqqa shyǵarady, uzaq sıpattamalarmen sharshatady, sondaǵysy – basty jeliden alys jatqandaı kórinetin materııalar týraly aıtpaqshy. Baıandaý tásili sol baıaǵy – kózge uryp turatyn talǵamsyzdyq, sezimtal, ári qorash. Bir sózben aıtqanda, «Komandordyń óltirilýinde» Mýrakamıdi súıetin de, jek kóretin de – bári artyǵymen bar.
Bul kitap burynǵylaryna múldem uqsamaıdy. Buǵan deıin jazýshy shyǵarmashylyqty qalaı túsinetindigi jóninde osynsha aqtarylyp aıtpaǵan edi. Áńgime kásibı turǵyda emes, ekzıstensıaldyq, dúnıetanymdyq turǵyda baıandalady. «Komandordyń óltirilýindegi» shyǵarmashylyq úrdisi aıta qalarlyqtaı aıqyn jasyrylǵan – bastapqy kezinen (úılesimdiktiń joıylýynan) tyń bolmys pen úılesimdiliktiń qalpyna kelýine ákeletin ómirge kelý men ólimshi ıdeıany «óltirý», metafora qýý saty-satysymen aıtylady. Bir sózben aıtqanda, Mýrakamı sátti fokýs jasady – tehnologııany jasap shyǵardy jáne jumys nátıjesin usyna aldy. Bárin bir-aq kórsetti.
Qaıtara aıtqanda, «tehnologııa» qatyp qalǵan dúnıe sekildi emes. Jalpy alǵanda, kitap bizdiń sanamyz – estelikter, obsessııalar, san alýan qyzyǵýshylyqtardan turatyn quraq kórpe degendi aıtpaqshy. Mýrakamı ónertaný týraly oı tolǵamdarynan boıyn alys salyp, metafora men allegorııany qup kóredi. Sondyqtan shatasýdyń qajeti joq – kitap realıstik proza retinde jaqsy qabyldanady. Klassık ózin turmystyq psıhologızmde eshqashan myqty tanyta alǵan emes, esesine ol kúndelikti rásimder men ishki monologtardy sıpattaý arqyly arbaıdy. Munda tipti eń ınfernaldy qaharman – sıpattaý múmkin emes mıstıkalyq tájirıbeniń sımvoly bolyp tabylatyn О́ńsizdiń ózi «adam» keıpine keltirilgen.