Innovasııa – jańasha órleý kepili

Innovasııa – jańasha órleý kepili

Senbi, 2 aqpan 2013 7:57

Qazaqstannyń HHI ǵasyrdaǵy jańasha ósý joldarynyń tyń beles­terge kóterilýinde ınnovasııalyq ekonomıkany nyǵaıtýdyń jańa mindetteri, ǵylym men bilimniń strategııalyq qadamdary, memleket basqarýdyń evolıýsııalyq júıeleri kózdelgen. Olar – óńirlerdi damytý, turǵyndarǵa memlekettik qyzmet kórsetýdiń sapasyn arttyrý, elektrondy úkimetti damytý, zań júıelerin jańǵyrtý, adam kapıtalynyń sapaly ósýine qol jetkizý, taǵy basqa da serpindi strategııalyq jetistikter. Osy baǵyttardyń báriniń de alǵa órleýde mańyzy óte zor.

 

Senbi, 2 aqpan 2013 7:57

Qazaqstannyń HHI ǵasyrdaǵy jańasha ósý joldarynyń tyń beles­terge kóterilýinde ınnovasııalyq ekonomıkany nyǵaıtýdyń jańa mindetteri, ǵylym men bilimniń strategııalyq qadamdary, memleket basqarýdyń evolıýsııalyq júıeleri kózdelgen. Olar – óńirlerdi damytý, turǵyndarǵa memlekettik qyzmet kórsetýdiń sapasyn arttyrý, elektrondy úkimetti damytý, zań júıelerin jańǵyrtý, adam kapıtalynyń sapaly ósýine qol jetkizý, taǵy basqa da serpindi strategııalyq jetistikter. Osy baǵyttardyń báriniń de alǵa órleýde mańyzy óte zor.

Osy ýaqyttarda naqty strate­gııa­lyq bolashaq aıqyndalyp, ınnovasııalyq baǵdarlamalar ázirlendi. Ekonomıkanyń shıki­zattyq emes sektorlaryna, osy sa­lalardaǵy ınvestorlar men ja­ńashyldarǵa qoldaý kórsetilýde. Shaǵyn jáne orta kásipkerlerge, iri óndiristik keshenderdiń, ın­no­vasııalyq jobalardyń ádisteri men tetikteriniń búkil jelisi qamtylýda.

Osyndaı órleýdi júzege asy­rý­da óńir basshylarynyń aldynda birneshe kúrdeli de qun­dy mindetter, boljamdar men ba­lamalardyń bolýy ýaqyt talaby. Jedel sıpatta júzege asy­ratyn mindetterdi, júıeli túrde atqaratyn jumystardy ońtaılandyrý, biliktiliktiń, bilim­di­liktiń, qabilettiliktiń belgisi. О́ńirlerdi ınnovasııalyq ǵylymı baǵytta memlekettik deńgeıde zertteý, jobalardy bıznespen tyǵyz baılanystyra otyryp oryndaý, ınnovasııalyq jańa ekonomıkanyń damýy búginde óte ótkir de ómirlik másele. Árbir óńir qandaı óndirispen naqty aınalysýy qajet, olardyń qandaı óńirlik artyqshylyqtary bar, ınfraqurylymdary men eńbek resýrstarynyń deńgeıi – mine, osylar aıqyndalýy qajet.

Elbasynyń jańa strategııalyq baǵdarlamasy elimiz úshin saıası, ekonomıkalyq, bilim men ǵylym, áleýmettik turǵyda baǵyt-baǵdar beretin úlken máni bar tarıhı qujat. Elbasyn tolǵandyrǵan ózekti máselelerdiń eń bastysy – jańa ǵasyrdaǵy elimizdiń ın­novasııalyq jańa ekonomıkaǵa bet burýy.

Ekonomıka óz-ózinen damymaıdy, ony damytatyn adam ka­pı­talynyń deńgeıi, sapasy men áleýmettik belsendiligi. Son­dyqtan adam kapıtalyna mán berý, qoldaý búginde ınnovasııalyq eko­nomıkaǵa talpynǵan kóptegen elderdiń ózekti máselesine aınalýda.

Innovasııa jańa ekonomıkany jańǵyrtýdyń, ósýdiń tyń bastamasy. Innovasııalyq baǵdarlamalardy júzege asyrýda ómirlik, óndiristik salalyq ıdeıa­lardyń, ǵylym men bilim sa­la­larynyń róli aıryqsha. In­no­vasııalyq jańa ǵylym men bilim ekonomıkany jańǵyrtýǵa yqpal jasaýmen birge, mamandarǵa jańa ınnovasııalyq oılaý júıesin qalyptastyrýǵa da áserin tıgizedi. Qazirgi álemde ǵylymnyń jetis­tik­teri men ozyq tehnologııalardy jańasha uıymdastyrý men basqarý ádisterin óndiriske batyl engizý kún tártibinde birinshi kezekte tur. Innovasııalyq damý degen tek qana jańa tehnologııa men tehnıkany syrttan satyp alý emes, sol tehnıkamen óndiris ónimdiligin, sapasyn kóteretin, alǵa aparatyn, júıeli basqaratyn bilikti, bilimdi mamandardy qajetinshe daıyndaý.

Qazirgi kezeń bilektiń emes, bilimniń zamany. Jastary bilimdi eldiń júzi jaryq, bolashaǵy jar­qyn. Elimizde sapaly, bilimdi mamandardyń áli de az ekenin moıyndap, zaman suranysyna jaýap beretin jańa býyn kadrlaryn daıarlaý qajet. Innovasııalyq júıeni tıimdi paıdalanýǵa kóptegen jańa ıdeıalar men ázirlenimder usyna alatyn bilikti mamandar ǵana ekonomıkany alǵa bastyra alady.

Árıne, eń basty maqsat – Qazaqstannyń údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­­lamasyn júzege asyrý. Bul ba­ǵyt zamanaýı ǵylymı-tehnı­kalyq, teh­nologııalyq jańa bas­ta­malar­dy qajet etedi jáne ony júzege asy­rý arqyly memle­ket­tiń ın­no­va­sııalyq ekonomıkany da­mytýy­nyń jańa mejeleri anyqtalmaq.

Qazaqstanda ǵylymı-tehnı­ka­lyq, tehnologııalyq progrestiń strategııasy men taktıkasyn ja­saý, olardyń ınnovasııalyq qajettiligin ózekti suranys retinde qarastyrý, barlyq ǵylymı-teh­nıkalyq, tehnologııalyq baǵyt­tardy anyqtap, bir júıege keltirý búgingi kúnniń ózekti máselesi.

Innovasııalyq jańa ekono­mı­kanyń strategııalyq baǵyttarynyń joǵary qarqyny osy úderiske qatysýshylardy myna mindetti sharttarmen qamtamassyz etkende ǵana iske aspaq. Olar: jańa álemdik rynokqa sáıkes júıeli bilim, ozyq tehnologııa, óńirlik óndiris pen qyzmetke salynǵan ınvestısııa nátıjeleri, menshik quqyǵyn qorǵaý zańnamalary, ınnovasııalyq jańa aǵymdardy tıimdi qoldanýda básekelestik sheńberin keńeıtýdiń naqty min­detteri, ınnovasııalyq jańa júıeler qyzmetin atqarýda qar­jy­lyq, materıaldyq, tabıǵı jáne eńbek resýrstarynyń erek­shelikterin, utymdylyǵyn jáne qoldaný nátıjelerin qarastyrý, t.b. Intellektologııa ǵylymynyń tujyrymy boıynsha, strateg menedjerler ǵana «aqyldy ekonomıkany» júzege asyryp, bolashaq ekonomıkalyq qaýip-qaterler men jetistikterdi aldyn ala boljaı alady.

Elbasynyń 2012 jylǵy Jol­daýynda jáne ǵylymı maqa­la­larynda biliktilikti joǵarylatý, ıntegrasııalanǵan ortalyqtar ashý, bilimniń qajettiligin arttyrý, jastardyń boıyna patrıottyq, adamgershilik, zańǵa baǵynýshylyq sııaqty qasıetterdi darytý, otan­dyq ǵylymdardy jańǵyrtý, ın­no­vasııalyq áleýetti ósirý bas­ty mindetter retinde atalǵan. «О́mir boıy bilim alý» árbir qa­zaq­standyqtyń jeke kredosyna aı­nalýy tıis, bilim berý júıesin aqparattandyrý júıeli júrgizilýi qa­jet», dep atap kórsetilgen Joldaýda.

О́ńirlerdiń qýattylyǵy – Qa­zaq­stannyń qýattylyǵy degendi Elbasymyz talaı ret qaıtalap aıtty. О́ńirlerdi damytý, bul bú­gin­de mańyzdy baǵyt. Ár óńirdiń tabıǵı ózindik erekshelikterin, ekonomıkalyq múmkindikterin, taýarǵa degen ishki jáne syrtqy suranystardy eskere otyryp júrgizilýi tıis bul oraıdaǵy barlyq jumystar.

Qazaqstan álemdegi elder arasynda básekege tótep beretin, ın­no­vasııalyq ekonomıkasy turaqty da­myǵan, bilikti, bilimdi mamandary bar, memleketti jańasha bas­qa­rý­da erekshe oıshyl basshylary bar el bolýy tıis. Bul – Elbasy alǵa qoıǵan maqsat.

Uly Ál-Farabı «Tárbıesiz be­rilgen bilim qaýipti» degen eken. Bilim berý júıesi patrıotızm, adamgershilik, ultaralyq kelisim, toleranttylyq, rýhanı damý, zańǵa baǵynýshylyq sııaqty qundylyqtarmen astasa júrýi tıis. Jas mamandarymyzdyń boıy­na adamı qundylyqtardy sińire bilsek, ustazdyq eńbegimizdiń aqtalǵany dep bilemin.

Biz endi úırenetin ulttan úı­retetin ultqa aınalýymyz qajet, ulttyń jańǵyrýy ekonomıkany jańǵyrtýdan áldeqaıda qıyn. Qýatty memleketti qalyptastyryp táýelsiz elimizdiń keleshegi úshin erinbeı eńbek etýdiń úlgisin tanytatyn kez keldi, eńbekke qabiletti jandar masyldyq pıǵyldan arylyp, ózin ózi qamtamasyz etip, jańa jumys oryndaryn ashyp, memleketimizdiń órge basýyna tıisti úlesterin qosýy kerek.

2012 jyl Qazaqstan eli úshin álemde erekshe tabysty, qýa­nysh­ty jyl boldy. Bul jylda elimiz jahandyq taǵy bir kúrdeli jarys­ta oza shaýyp, EKSPO-2017 kór­me­sin ótkizý quqyn jeńip aldy, 2050 jylǵa deıingi Damý strategııasy belgilendi.

Árıne, uzaq merzimdi strategııa­ny boljaý, álemde bolyp jatqan qubylystardy, memlekettiń ishki-syrtqy jaǵdaılaryn saraptaý, jańa ekonomıkanyń qandaı sıpatta basqarylýy, qandaı ónim shyǵarý, halyqtyń áleýmettik órleý jaǵ­daıy, jańa ınnovasııanyń jańa ekonomıkaǵa tıetin áseri, ǵylym-bilim júıeleriniń, shetel tájirıbeleriniń tek tıimdi baǵyt­taryn ǵana paıdalaný, mine, osynyń barlyǵyn saraptaı kelip, múmkindigimizdi, keleshek jolymyzdy, alatyn belesterimizdiń qan­daı bolý qajettiligin oı ele­gi­nen ótkizgennen keıin ǵana anyq­talatyny, óte kúrdeli prosess ekeni belgili.

Elbasy óz sózinde ekonomıka­lyq pragmatızm týraly óte jıi aıtyp júr. Sońǵy Joldaýynda Qazaqstandy korporasııany­ basqarǵandaı basqarý kerek dep atap kórsetti. Bul jerde prag­matızm memleketti únemdi eko­no­mıkalyq basqarý degendi bildiredi, onyń ishinde eń erekshesi bıýdjet tabysyn korporatıvtik bilgirlikpen jasaý jáne barynsha tıimdi iske asyrý, bıýdjet qarjysyn tıimdi, durys paıdalaný, bıýdjettik josparlaý men bıýdjetaralyq qatynastardy jetildirý, bıýdjetti sapaly oryndaýdaǵy ákimshiler jaýapkershiligin arttyrý, bıýdjet qarjysyn paıdalanýdaǵy jarııalylyqty qamtamasyz etý, áleýmettik salany nyǵaıtý, ár tıynǵa baqylaý bolýy kerek.

EKSPO-2017 kórmesiniń Asta­nada ótýi ońaı jolmen kelgen joq. 150-den astam iri memlekettiń ishinen bizge buıyrýy tegin emes. Qazaqstan jańa ekonomıkaǵa negiz­delgen jańa energııa prob­lemasyn tańdady. Sol arqyly jeńiske jetti. Bul kórmeniń ın­novasııalyq, ekonomıkalyq bas­qarý júıesinde mańyzy óte úlken. Bul – Qazaqstanǵa degen dúnıejúzi memleketteriniń zor senimi, bul – Qazaqstannyń dúnejúzine tanymal bolyp kele jatqanynyń belgisi, bul – álem elderiniń Qazaqstannyń múmkindigin baǵalaǵany.

EKSPO-2017 kórmesiniń maq­sa­ty 150-den astam eldegi búgingi eń úzdik tehnıka men ınnovasııalyq tehnologııalardy kórsetý. Bul úlken jańalyq, bul bizdiń ózimizdi de alǵa basýǵa yntalandyrady. Biz de, bastamashy retinde, óz je­tistikterimizdi kórsete alamyz, olar: kún modýlderi, jel elek­tr stansalary qurylysy, taý ózen­deriniń qýatyn paıdalaný, jer asty energııasyn paıdalaný, t.b.

Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýy asa mańyzdy qujat. Mundaı strategııa halyqty bolashaqqa senimmen qaraýǵa jeteleıdi, tártipke, uqyp­tylyqqa, talpynysqa talaptandyrady.

Qazaqstannyń jańa strate­gııa­lyq baǵytynyń búginde álem saıasatkerleri tarapynan to­lyq qoldaý tabýynyń ózi onyń ómirsheńdigin kórsetedi.

Ahan DÚISEMBAEV,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory,

akademık, Eýrazııa halyqaralyq ekonomıka

akademııasynyń tolyq múshesi.

QARAǴANDY.