Alash tarıhyna arnalǵan jınaq shyqty

Uzaq jyl jergilikti basylym­dar­da qyzmet etip, Jympıty aýdan­dyq arhıvin de basqarǵan Amantaı Ábýzaruly Alash qozǵalysy taqy­ry­­byna aldymen qalam terbegen ólke­tanýshylardyń biri edi. Ási­re­­se ózi jaqsy biletin Kúnbatys Alashorda tý­raly tyńnan túren salǵan qalam­ger 1997 jyly «Jazyqsyz ja­za­­lan­­ǵan bozdaqtar», 1998 jyly «Al­ash­or­da – táýelsizdik bas­taýy» kitap­ta­ryn jaryqqa shyǵardy. Alash qoz­ǵa­ly­synyń 90 jyldyǵyna oraı «Tá­ýel­siz­dik tiregi – Alashorda» atty ki­ta­by jaryq kórdi. 2012 jyly Ja­han­sha Dosmuhamedulynyń 125 jyl­dy­ǵy­na oraı «Asyl tulǵa» kitaby baspadan shyqty. Endi, mine, Amantaı aǵanyń sońynda qalǵan eńbekterin jary Kúlásh pen urpaqtary jınaqtap, «Azattyq jolyndaǵy azapty ómir» atty ǵylymı-pýblısıstıkalyq jınaq etip shyǵarypty.

– Amantaı Boranqul aǵamyzdyń kózi tirisinde jınaqtaǵan sońǵy eń­begi Jahansha Dosmuhamedulynyń qoǵam­dyq-saıası qyzmetine jáne saıa­­sı­ qý­dalaý kezindegi azapty ómi­ri­ne ar­nal­ǵan edi. Qalamgerdiń urpaq­ta­ry­nyń yjdaǵattylyǵymen jarııalanyp otyrǵan «Azattyq jolyndaǵy azapty ómir» atty jańa týyndysy da kópshilik oqyrman kóńilinen shy­ǵyp, tulǵalar tarıhyn zertteýshi ma­man­dardyń qajetine jaraıdy dep esepteımiz. Bul kitapta HH ǵasyrdyń basyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jáne qoǵamdyq-saıası jaǵdaılarǵa baılanysty J.Dosmuhamedulynyń dúnıetanymynyń paıda bolýy men tulǵalyq qalyptasýyna yqpal etken negizgi faktorlar keńinen qaras­ty­rylǵan. 1917 jylǵy qos revolıýsııa jáne azamat soǵysy kezeńinde Ja­han­shanyń qazaq sezderin ótkizýdegi, «Alash» partııasy men «Alashorda» úkimetin qurýdaǵy qajyrly eńbegi, Alashordanyń Kúnbatys bólimshesin bas­qarýdaǵy tarıhı róli jan-jaq­ty zerdelengen. Sonymen birge J.Dosmuhamedovtiń Keńes ókimeti tu­­syndaǵy Tashkenttegi, Máskeýdegi qyz­­metteri de qamtylyp, saıası qýǵyn-súrgin jyldaryndaǵy ómiriniń sońǵy kezeńi óte áserli baıandalǵan, deıdi osy jınaqqa resenzııa jazǵan tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Esqaırat Haıdarov.

Kitaptyń tusaýkeser jıynyna qa­tys­qan belgili ólketanýshy Jaısań Aqbaı, Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵynyń múshesi, aqyn Aıtqalı Nári­kov, Almatydan kelgen professor, ekonomıka ǵylymdarynyń doktory Meńdesh Isqalıev, Jahansha Dosmuhamedov atyndaǵy «Qaıratker» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Dámetken Súleımenova, «Oral óńiri» gazetiniń bas redaktory Baýyrjan Ǵubaıdýllın jáne basqa kóptegen áriptesi Amantaı Boranquldyń asyl beınesin, qarapaıymdylyǵyn, eńbek­qor­lyǵyn saǵyna eske aldy. Áke mu­ra­syna adaldyq tanytyp, ólke­ta­ný­shy­nyń eńbegin qaıta tiriltken, sapaly jınaq etip, oqyrman qolyna ustatqan qyzdaryna alǵys aıtty.

Batys Qazaqstan oblysy