Bıyl elimizdiń óńirlerinde aýyl áıelderiniń ekinshi forýmy ótip jatyr. Forýmdy uıymdastyrýshylar – Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııa, Qostanaı oblystyq ákimdigi, «G-Global» halyqaralyq hatshylyǵy, «Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global-dy» damytý koalısııasy», «Qazaqstan áıelderiniń agrarlyq odaǵy» zańdy tulǵalar birlestikteri ókilderi búgingi aýyl áıelderi shaǵyn kásipkerlikpen aınalysýy úshin memleket tarapynan jasalyp jatqan qoldaý-kómek, baǵdarlamalar týraly aqparattardy túsinikti tilmen jetkizýdi, óz isin ashýdyń naqty joldaryn túsindirýdi maqsat tutypty.
Bul isti ýaqyt talap etip otyr. Aýyl týraly málimetter búginde eshkimniń kóńilin kóterip tastaı almaıdy. «Gúldense aýyl, gúldenemiz bárimiz!» degen Bı-aǵanyń ultqa uran bolǵan sóziniń máni burynǵydan da ózekti bola túskendeı. Biraq ázirge gúldenip kete qoıǵan aýyl joq. Halqymyz ósip-óngen aýylda turý qazir qazaqqa jurtta qalǵanmen birdeı boldy, qalaǵa kóterile kóshý toqtaǵan joq. Mundaıda aýyl áıeliniń ıyǵyna túser júk jeńildemesi anyq.
– Jyl saıyn oblys kartasynan birneshe aýyl syzylyp qalady, sońǵy bes jyldyń ózinde óńirdegi bolashaǵy joq degen 50 aýyldyń jurty ǵana qaldy. Aýyl ulttyq qundylyqtardyń besigi, ulttyq sananyń ýyzyn emgen urpaqtyń uıasyndaı edi. Aýyl balalary ana tilin jaqsy bilýimen, ulttyq tárbıe men salt-dástúrlerdi boıyna sińirýimen erekshelenip turatyn. Jyl basynan beri oblysta tirkelgen 14 sýısıd oqıǵasynyń teń jartysy aýylda bolǵan. Eldi mekenderdiń sýy tartylǵan kóldeı qýsyrylýy tek ekonomıkalyq, áleýmettik jaǵynan ǵana emes, ulttyq qundylyqtardyń, halqymyzdyń salt-dástúriniń jutańdanýyna da aparady. Solaı bola tura, Qostanaı oblysynda halyqtyń demografııalyq ósimi áli de aýylda joǵary. Aýyldy kórkeıtýdiń mańyzy úlken ári onda aýyl áıelderiniń roli de orasan, – dedi oblystaǵy saıasatker áıelder klýbynyń tóraıymy Rımma Bekturǵanova.
Forým maqsaty aýyl áıelderiniń memleket tarapynan aı saıyn bergen az-muz kómegine telmirmeı, óz isi arqyly otbasynyń turmysyn túzeýine kómek qolyn berý bolatyn. Bul tek áıelderdi jınap alyp, aıta bergenmen júzege aspaıdy, anyq joldaryn kórsetý kerek. Bul oraıda «Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global-dy» damytý koalısııasy» zańdy tulǵalar basqarmasy, Prezıdent janyndaǵy jasyl ekonomıkaǵa kóshý jónindegi keńes atqaryp otyrǵan jumystardyń nátıjesi bar. Coca-Cola halyqaralyq qorynan búginge deıin 61 áıelge qaıtarymsyz 250 myń dollar qarjy berilgen. Qaraǵandy oblysynda esiginiń aldyna kishkentaı kókónis egip bastaǵan áıel osyndaı kómekti qaıtalap alý arqyly jylyjaıyn eki ese keńeıtip, qazir ekken ónimin de tonnalap ala bastady.
Rasynda, qazir aýyl áıeli qolynan túk kelmeı, alaqan jaıyp qana otyrady ma? Joq. Áıel yshqynsa, taý qoparady. Onyń búgingi aýyldarda jarqyn mysaly da joq emes. Forýmda KAS Konsaltıng dırektory Irına Sýlımenko, Beıimbet Maılın aýdany «Sarybaı» AQ negizin qalaýshy jáne quryltaıshysy Svetlana Mıhaılıchenko, Áýlıekól aýyl sharýashylyǵy kolledjiniń dırektory Almıra Jansúgirova, Meńdiǵara aýdany Aleshın aýyldyq okrýginiń ákimi Janat Baıbolatova, Sarykól aýdanyndaǵy «Veselyı Podol» qoǵamdyq qorynyń tóraıymy Aısulý Kúzenbaeva, Jitiqara aýdandyq jastar resýrstyq ortalyǵynyń basshysy Dildá Haırat, Qostanaı aýdany «Besta» JShS dırektory Galına Shnaıder óziniń tabysty jumysy men onyń tarıhy týraly áńgimeledi. Biraq olardyń tabysy aýyl áıelderi turmysynyń jalpy sıpatyn bere almaıdy. Sondyqtan «JitiqaraAstyqTreıd» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń dırektory, byltyrǵy «Meniń tabysymnyń tarıhy» atty baıqaýdyń jeńimpazy Gúlsara Jamanqulovanyń forýmda tusaýkeserin ótkizgen «Múkarama ana» aýyl áıelderin damytý jáne qoldaý qory endigi jerde jumysty basqasha júrgizýge bel baılady. Ol báz-baıaǵy tolyp jatqan qorlar sekildi qaıyrymdylyq aksııasyn ótkizip, un-sháı taratpaıdy, aýyl áıelderin bızneske baǵyttaýdy, olarǵa túsindirý jumystaryn júrgizýdi, Gúlsara Myrzabekqyzynyń óz sózimen aıtqanda, oıatýdy oılastyryp otyr.
– Aýyl áıelderine endi balyq berýge bolmaıdy, olardyń qolyna qarmaq ustatý kerek. Áıelder is bastamaıyn demeıdi, ony bilmeıdi, aqparattardan tym shetkeri qalǵan. Osy qordy qurar aldynda oblystyń 4 aýdanyn araladyq, aýyldaǵy áıeldermen áńgimelestik. Memlekettik baǵdarlamalardan, berilip jatqan túrli kómekterden habarsyz. Bıznesti qalaı bastaý kerektigin, eń bastysy zatyn qalaı ótkizýdi bilmegen soń olardyń saly sýǵa kete beredi. Mysaly, Beıimbet Maılın aýdanynda sómke tigetin bir áıelge buıymdaryn áleýmettik jelige shyǵarýdy sol jerde túsindirip edik, keıin ónimi tez ótip ketkenin habarlady. Biz olarǵa osy turǵydan kómek qolyn sozyp, oqytamyz, zańdyq keńester beremiz, memlekettik nemese qorlar usynyp jatatyn túrli jobalardy aýyl áıelderine jetkizemiz, kórmeler uıymdastyramyz, – deıdi Gúlsara Myrzabekqyzy.
«Jasyl ekonomıka» jáne «G-Global-dy» damytý koalısııasy» zańdy tulǵalar basqarmasynyń tóraıymy, Prezıdent janyndaǵy jasyl ekonomıkaǵa kóshý jónindegi keńes múshesi Saltanat Rahymbekova bızneske umtylǵan aýyl áıelderi sıfrlandyrýdyń, «jasyl ekonomıkanyń» jańalyqtaryn qoldana bilýge, órkenıet usynǵan barlyq múmkindikterdi paıdalanýǵa umtylý, ol úshin eń bastysy olardy aqparattandyrý, túsindirý jumystary barynsha júrgizilýi qajettigin aıtty.
Oblystaǵy saıasatker áıelder klýbynyń tóraıymy Rımma Bekturǵanova aýyl áıelderin kásipkerlikke tartýda burynǵysha taptaýryn jolmen júrýdi qoıyp, olardyń múmkindigimen sanasý, zertteý kerektigine mańyz berdi.
– Aýyl áıelderine qomaqty qarjy usynyp, nesıe berý eshqandaı da nátıje bermeıdi. Al grant utyp alý olarǵa ońaı emes. Grantty alǵan soń, oblys ortalyǵyna kelip, onyń áldeneshe ret esebin beredi, tusaýkeserin jasaıdy. Munyń barlyǵyna bala-shaǵaǵa, qorasyndaǵy malyna qarap otyrǵan áıelderdiń qaıdan ýaqyty bola beredi? Olar esep berýge de júreksinedi. Aýyl áıelderi kásipkerligin shaǵyn jumystardan bastaǵan durys. Ol úshin shaǵyn ári qaıtarymsyz granttardyń sanyn kóbeıtý kerek. Mysaly, 200 myń teńgege tigin mashınasyn alyp, onymen aýyldastarynyń suranysyn oryndasyn. 500 myń teńgege birneshe qap un, pesh alsyn da, nan jaýyp satsyn. Osynyń barlyǵy qaıtarymsyz bolýy jáne ony alý joldary jeńildetilýi tıis, – deıdi Rımma Shyńǵysqyzy.
Munymen qosa, aýyl áıelderiniń kásipkerligin damytý keshendi sheshimin tabýdy talap etedi. Mysaly, Qostanaı oblysy jaǵdaıynda úıdiń irgesinen bastalǵan egin kásipkerlik túgil, sútin saýyp ishetin bir-eki qara mal ustaýdy qıyndatyp jibergeli qashan? Jaıylym men shóp shaýyp alatyn shabyndyq alysta, tıimdi paıdalanylmaıdy. Sonyń saldarynan aýylda mal ustaıtyndar, sıyr saýatyn áıelder azaıdy. Al aýyl áıelderiniń barlyǵy birdeı tiginshi nemese naýbaıshy bola almasy taǵy anyq. Al maldyń eti men sútine bazarda qashan da suranys bar. Bul aýyl áıelderi kórip otyrǵan qıyndyqtyń bir jaǵy ǵana. Onyń syrtynda kógildir otyn, aýyz sý kútken aýyldar qanshama? Mundaı máselelerdiń sheshimi tabylsa, aýyl áıeli de iske qulshynar edi.
QOSTANAI