Qazaqta el qorǵaǵan batyrlar az bolmaǵan. Sondaı arýaqty batyrlarymyzdyń biri – búkil Orta júzge aty málim Toqtamys Laqaulyna taıaýda ShQO Abaı aýdany Qaraýyl aýylynda eńseli eskertkish ornatyldy.
«Tý tikken Tobyqtynyń qolbasshysy, Jýantaıaq Toqtamys deıtin kisi» dep Shákárimniń ózi poemasyna arqaý etken batyrdyń eskertkishiniń ashylýyna oblys, aýdan baasshylary men zııaly qaýym ókilderi qatysyp, sóz sóıledi. Batyrdyń erlik isteri týraly áńgimelep, jas urpaqqa Toqtamys Laqaulynyń ómir joly úlgi bolatynyn aıtty.
Is-sharaǵa jınalǵan aqsaqaldardyń aıtýlarynsha, Toqtamys batyr 1730 jyldardyń shamasynda Ázirettiń Qarataýyndaǵy Jylybulaq degen jerde týǵan. Batyrdyń erlik shaıqastary Abylaı hannyń jasaǵynda erekshe kózge túsip otyrady.
Baıkókshe aqynnyń «Syrdyń boıyn shýlatyp úsh Tý alyp, Jońǵardy talaı salǵan azabyna» dep jyrlaǵanyndaı, Toqtamys batyr Abylaı hannyń kúzet jasaǵynyń basshysy bolǵan. Bul týraly Qabdesh Jumadilovtiń «Daraboz» kitabynyń «Aqyrǵy aıqas» bóliminde de jazylǵan.
El basyna kún týǵan shaqta atqa minip, atoı salǵan batyrdyń erligi elimen birge jasaı beretini anyq. Eskertkishtiń ashylý saltanatyna jınalǵandar osylaı dep tarqasty.
Erbol Erdenbek