Kóp másele keshendi túrde qaraldy

Osy oraıda joǵary oqý oryn­darynyń atqarar isi de, orny da erekshe. Tuńǵysh Prezıdent – El­basy Nursultan Nazarbaevtyń Jol­daýlarynda bul týraly birne­she ret aıtylǵan-dy. Bul jolǵy Jol­daýda baǵa ýnıversıtetterdiń sa­ny, qysqartylýy emes, olar­dyń naqty jumys nátıjesi tur­ǵy­synan aıtyldy.

«О́z túlek­terin jumyspen qamtý jaǵy­nan elimizdegi joǵary oqý oryn­darynyń jartysy ǵana 60 paıyz­dyq deńgeıge qol jetkizip otyr», dedi Qasym-Jomart Kemeluly. Bul elimiz­degi joǵary oqý oryn­daryn­daǵy qalyptasyp otyr­ǵan naq­ty kórinis der edim. Bú­gin­de eli­mizdegi joǵary bilim sapa­synyń kórsetkishi ýnıversıtet­ter sanymen emes, onyń túlek­teriniń eńbek naryǵynda qan­sha­lyqty suranysqa ıe, ıaǵnı ju­mysqa ornalastyrylýymen ba­ǵa­lanýy tıis. Joǵary oqý oryn­darynyń ishinde júrgiziletin qan­shama iz­deniske toly jumystar ǵana jaqsy maman daıyndaýdyń ke­pili bolmaq.

Ýaqyttyń joǵary talabyn sezinbeı sapaly maman daıyndaı almaımyz. Joldaýda «bilim berýdiń ornyna dıplom satýmen aınalysatyn ýnıversıtetterdiń bar ekeni» de aıtyldy. Áńgime erteńgi mamannyń qolyndaǵy dıplomda emes, onyń qanshalyqty shynaıy bilim alǵanynda bolýy tıis ekenin uqtyrdy.

Prezıdent Joldaýda qaı má­selege bolsa da onyń sheshimin tabý joldaryn keshendi kótergenin baıqadym. Ony qalaı túsinemiz? Saıası, ekonomıkalyq, áleýmettik máselelerdiń sheshimin jeke-jeke qaraý emes, olarǵa keshendi kózqaras qalyptastyrýdy alǵa qoıdy. Joldaýdyń bas jaǵynda ekonomıkalyq máselelerdi sheshý úshin saıası reformalar ótkizý kerek­tigin aıtyp ketti. Sonymen qa­tar ekonomıkalyq damý úshin áleý­mettik máselelerdi sheshý qajettigin Jol­daýdyń ón boıyna ózek etti. Dombyranyń qos ishegin­deı eki salany baılanystyrý qar­jy bólýmen shektelmeıdi, áńgime salalardyń damýyna ha­­lyq­­­tyń ózin tartýda bolyp otyr. Mysaly, orta jáne shaǵyn bız­­nes­ti damytý úshin úsh jylǵa deıin shaǵyn kásiporyndardan sa­­lyq tóleýdi, tekserýdi alyp tas­­­taıtyn boldy. Mundaı qa­dam áleýmettik máseleni de qo­sa sheshedi. Kásipkerler salyq tó­le­­megen soń, qarjy ekono­mı­ka­nyń ózinde qalady, ekinshi jaǵy­nan áleýmettik máse­le sheshi­min tabady. Iаǵnı, kási­bin endi bastaǵan kásipker tez eńse túzeıdi. Joldaý osyǵan múm­kindik beredi.

Sonymen qatar Prezıdent jumys istep júrgen adamdardyń Zeı­netaqy qorynda jatqan jıyn­tyq qarjysyn úı alýǵa jum­saýyna ruqsat berý kerektigin aıt­ty. Jınaǵan qarjysyn úı alýǵa jumsaǵan adamnyń turmy­sy da túzelmeı me? Buryn bul Zeı­net­aqy qoryndaǵy qarjy bank nemese kvazımemlekettik sek­tor­lar ar­qyly belgili bir eko­nomı­kalyq jo­balarǵa salynatyn edi, endi Pre­zıdent halyq­tyń ózine tikeleı shyǵý arqyly basqa jol usynyp otyr. Bul, birinshiden, áleýmettik máseleni sheshedi, ekinshiden, álgi qarjy báribir ekonomıkaǵa barady.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń Joldaýynda aı­tyl­ǵan máse­lelerdi sheshýde keshendi usta­nymdar kórinip tur. Bul el ekono­mıkasynyń damýy men áleýmettik kórkeıýdiń jo­ly bolady dep senemiz. En­d­igi mindet jurttyń ózinen keri baı­lanystyń bolýy, ıaǵnı Jol­daýda Memleket basshysy aıtqan istiń júzege asýyna ár qazaq­stan­dyqtyń úles qosýǵa umty­lýynda der edim.

Erkin ÁBIL,О́.Sultanǵazın atyndaǵy Qostanaı memlekettik pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor