Inklıýzıvti qoǵam qalyptastyrýdyń joldary talqylandy

Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Úsen Sú­leı­men­niń tóraǵalyǵymen «Qazaqstan ın­klıýzıvti qoǵam qalyptastyrý jolynda» taqyrybynda ótken jıynǵa Parlament depýtattary Aıgúl Qapbarova men Dınar Nóketaeva, Adam quqyqtary jónindegi ýákil Elvıra Ázimova, múddeli memlekettik organ­darynyń múgedektigi bar adamdarǵa kómek kórsetý salasynda jumys isteıtin úkimettik emes uıymdardyń ókilderi qatysty.

Basqosý 2015 jyly ratıfıkasııalanǵan BUU-nyń múgedekter quqyqtary týraly Konvensııasynyń erejelerine qol jet­kizý­degi progresti baǵalaýdyń táýelsiz monı­torıngtik tetigin elimizge engizý múm­kin­­digin talqylaýǵa baǵyttaldy. Buǵan deıin baqylaý tetigin qurý Konvensııanyń 33-2-babynda kózdelgen, alaıda halyq­ara­lyq sharttyń ratıfıkasııalanǵan sátinen bastap Qazaqstanda osy tetiktiń qandaı bolýy tıis ekendigi boıynsha jan-jaqty pikir almasý ótpegen bolatyn.

Dóńgelek ústel barysynda Konvensııaǵa sáıkes baqylaý tetiginiń Adam quqyqtary jónindegi ýákil keńsesi janyndaǵy monıto­rıng­tik mehanızm jáne jeke ulttyq monı­to­rıngtik palatany qurý sııaqty eki nusqasy usynyldy. Qatysýshylar atalǵan nusqany da, sondaı-aq adam quqyqtaryn qorǵaý men kótermeleýmen aınalysatyn ulttyq mekemelerdiń mártebesi men jumys isteýine qa­tysty Parıj qaǵıdattaryna jaýap be­re­tin qosymsha nusqalaryn da muqııat zerdeleý qajettigin aıtty.  

«Konstıtýsııada bekitilgendeı, adam­nyń ómiri, quqyqtary men bostan­dyq­­tary memleketimizdiń qazynasy. «Qa­zaq­stan-2050» Strategııasynda Elbas­y Nursultan Nazarbaev áleýmettik kepil­dik­ter men jeke jaýapkershilik áleýmettik saıasattyń jańa prınsıpteri ekenin jáne mem­leket osy muqtajdarǵa áleýmettik qol­­daý kórsetilýi tıis ekendigin atap ótti. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqa­ev bıylǵy Joldaýynda: «Biz erekshe qajettiligi bar adamdar úshin teń múm­kin­dik­ter jasaýǵa mindettimiz» degen bolatyn. Sońǵy kezderi, árıne qoǵamymyzda ınklıýzıvti qoǵam, ınklıýzıvti bilim berý, ınklıýzıvti ekonomıka sııaqty uǵymdar kóp qoldanylyp júr. «Inklıýzıv» sóziniń termındik maǵynasy – «ishke tartý» degen maǵynany bildiredi. Qazaqta «ish tartý» degen uǵym bar. Alaıda, bizdiń halyq etno-psıhologııalyq, etno-gendik, izgilik, adamgershilik tájirıbesine sáıkes, bala erekshelikpen, ne kemtar bolyp dúnıege kelse, oǵan Nyshangúl, Qaldygúl, Elemes degen sııaqty esimder bergen. Munyń ózi qazaq dalasynda ınklıýzıv uǵymynyń bar ekendigin bildiredi», dedi depýtat Aıgúl Qapbarova.

Depýtat «Múgedekterdi áleýmettik qor­ǵaý týraly» Zańǵa ózgerister engizilgenin, bul ózge­rister áleýmettik jáne kólik ın­fra­qurylymynyń qoljetimdiligin qam­ta­masyz etýge, áleýmettik saladaǵy qyz­met­terdi jetildirýge, jumysqa ornalasý úshin jaǵdaı jasaýǵa, aqparatqa qol jet­ki­zýge, quqyqtyq kómekti jetildirýge, son­daı-aq múgedektigi bar adamdardyń shy­ǵar­mashy­ly­ǵyn qoldaýǵa baǵyttalǵanyn aıtty.

Erekshe tapsyrmalar jónin­degi elshisi Úsen Súleımenniń aıtýynsha, eli­mizde 690 myń múgedek adam turady. Bul res­pýblıka halqynyń 3,8 paıyzyn quraı­dy. Qazaqstan 2017 jyldyń mamyrynda BUU-nyń Múgedekter quqyǵy jónindegi komıtetine Múgedekterdiń quqyqtaryn qorǵaý týraly BUU konvensııasynyń oryndalýy jónindegi birinshi Ulttyq baıandamasyn usynǵanyn eske salǵan ol: «biz komıtet múshelerimen jaqyn aralyqta ony talqylaý múmkindigin kútip otyrmyz. Jenevada baıandamany qorǵaý kúnin komıtet áli belgilegen joq. Taıaýda ýaqyty anyqtalady degen úmitimiz bar», dedi.

Talqylaýǵa Halyqaralyq sarapshylar retinde BUU Múgedekter quqyqtary jónin­degi komıtetiniń múshesi Markýs Shefer jáne Fınlıandııadan kelgen úki­met­tik emes uıymnyń basshysy Týomas Týýre qatysty. Sondaı-aq jıynǵa EQYU, BUU DB, BUU AQJKB, Soros qorynyń jáne Qazaqstandaǵy AQSh elshi­liginiń ókilderi keldi. О́z kezeginde Qazaq­stan­daǵy AQSh elshisiniń orynbasary Teodor Lıng: «jurtshylyqtyń múgedektigi bar aza­mat­tar­dyń qoǵamǵa áseri men yqpaly týra­ly kózqarastaryn qatań zańdar arqyly ózgerte alamyz», dedi.

Is-shara «Shyraq» múgedek áıelder assosıa­sııasy» QB-men birlesip uıymdas­ty­ryldy.