Jyl saıyn táýelsizdik kúniniń qarsańynda «Parasat» ordenin laıyqty adamdarǵa berip jatqan kezde meniń kóz aldyma qazaqtyń aıtýly azamaty Hamıt Raqyshevtiń asyl beınesi keledi. О́ıtkeni bul orden ataýynyń ózi kisilik pen kishiliktiń, parasat pen meıirimdiliktiń úlgisindeı ultyna adal qyzmet etken adamdarǵa ǵana laıyqty sııaqty. Onyń ústine jan dúnıesi osy qasıetti atqa saı shartarapqa shýaq shashyp júretin atpal azamattarǵa tıesili sybaǵa ispetti. Mine, sondaıda bıik parasat ıesi aqıyq aǵamen qatar júrgen, ustazdyq taǵylymyn kórgen alysta qalǵan asyl kúnder oıǵa túsedi.
Bizdi alǵash tanystyrǵan babalar rýhy edi. Jambyl aýdany Samsy aýylynda Sámen batyrǵa eskertkish ornatý jóninde jurtshylyqtan usynys túsken-di. Ádettegideı aqsarbas shalyp, uıymdastyrý komıssııasy quryldy. Hamıt Qoshanuly uıymdastyrý komıssııasynyń tóraǵasy, men orynbasary bolyp saılandym. Qyzý jumys bastalyp ketti. Eń áýeli batyrdyń beınesin urpaqtary arqyly sanamyzǵa oraltyp, onan keıin eskertkishin salý jumysy qarqyn aldy. Mine, osy kezde Hamańnyń bilimdiligine, aqyldylyǵyna, uıymdastyrý qabiletine tánti boldym. Ne nárseni kánigi ustadaı aqyl-oı kórigine salyp, on oılanyp, júz tolǵanyp baryp oń sheshetin Hamańnyń kez kelgen usynysy kóptiń kóńilinen shyǵyp jatty.
Bahadúr eskertkishin salyp júrgende mynandaı bir ǵıbratty oqıǵaǵa kýá boldym. Aýylynda eskertkish ornatyp jatqannan keıin turǵyndar da qalys qalmaıdy ǵoı. Bir qaǵilez jigit tynym tappaı, qurylys jumysyna qatty aralasty. Babalar rýhyna qyzmet etken isimizdiń tegin jasalatynyn bilse de, ol kúndelikti eskertkish basyna kelip, óziniń qolǵabysyn tıgizip júrdi. Hamań onymen jete tanysty. Bul bir jetim jigit eken. О́ziniń etiniń tiriligimen kún kórip júrgen, qazaqtyń qarapaıym azamaty-tuǵyn. Hamań jigittiń úıine baryp, onyń eski úıde turatynyn kórip, jedel-ǵabyl ósip kele jatqan balapandarynyń keleshegi úshin óz qarjysynan sol aýyldan jaqsy bir úı satyp alyp berdi. Bul aǵanyń kóp adamǵa jasaǵan qaıyrymdylyǵynyń bir ǵana kórinisi edi.
Sonymen, kópten kútken kún de kelip, eńseli eskertkish boı kóterdi. Shara ótkizilip, Sámen batyrǵa arnalyp as berildi.
Rasynda, Hamań – óziniń sanaly ǵumyrynda azamattyqtyń aq týyn joǵary ustap, ómirbaıanyna kir juqtyrmaı ketken márt tulǵa. Kishkentaı ǵana Abaı atty aýyldan órbigen jas órenniń boıyna bitken altyn qanaty, ol – eńbekqorlyǵy, adaldyǵy, aınalasyna degen alǵaýsyz senimi men qurmeti edi. Ákesi Qoshan aýylda qarapaıym jumysshy, malshy bolsa, anasy Maǵrıpa otbasynyń uıytqysy bola bilgen ardaqty ana, úıdiń altyn tiregindeı edi. «Toǵyz ulym – bir tóbe, Ertóstigim – bir tóbe» dep, Ernazar qarııa aıtpaqshy, segiz balanyń ishinde Hamıt erekshelenip ósipti. Kishkene kezinen aýyldyń qońyr tirligine erkin aralasyp, mal-jaı, qora-qopsy, baý-baqsha jumystaryn qoldy-aıaqqa turmaı, tez-aq jasap tastapty.
Ol kezde aýylda qaıbir kelisti úı, kórkem ǵımarat boldy deısiz. Sondyqtan kishkene kúninen Hamań qurylysshy bolýdy armandapty. Aqyry sol nıetin oryndap, qurylys tehnıkýmyn támamdap, aýyldaǵy qurylys salasynyń bilgir mamanyna aınalady. Abaı aýylynda sol kezde salynǵan talaı turǵyn úılerde Hamańnyń ózindik qoltańbasy bar.
О́mir árıne, bir ornynda turmaıdy. Uly Abaı aıtpaqshy, «adamdy zaman bılemek». Yntaly, kópshil, talapshyl jasty baıqaǵan basshylar ony Abaı atyndaǵy qus fabrıkasyna dırektordyń orynbasary qyzmetine usynady. Búkil Almatyny jumyrtqamen, qus etimen qamtamasyz etetin úlken de irgeli kásiporynda eńbek etý Hamańdy odan ári ysyldyryp, óndiristiń qyr-syryn tereń meńgerýine jol ashypty.
Hamańnyń endigi ómirbaıany saýda salasymen tyǵyz baılanysty. Máskeý saýda ınstıtýtyn bitirgennen keıin tyń kásipke bet burdy. Bul salanyń ereksheligi – halyqtyń suranysyn jedel ári sapaly qamtamasyz etý bolsa, bul jolda da jasynan erek ósken Hamań shashasyna shań juqtyrmady. Eń áýeli kishkentaı keńsharlardyń tutynýshylar odaǵyn basqardy. Tómennen tájirıbe jınaqtady, aýyldaǵy aǵaıyndardyń saýdaǵa degen suranysyn tereń zertteı bildi. Ile aýdanynda tutynýshylar odaǵy tóraǵasynyń orynbasary retinde kóp tájirıbe jınaqtady, aldyndaǵy abzal aǵalarynyń aqylymen saýda salasyn órkendetý mashyǵyn meńgerdi. Sóıtip ózi endi Jambyl aýdandyq tutynýshylar qoǵamynyń tizginin ustaǵan kezde, bir kezde aýylda atqarǵan isterin jalǵastyryp, munda da aýdandaǵy osy salany oblys kóleminde aldyńǵy qatarǵa shyǵardy.
«Jaqsyny kórmek úshin» degen. Aýdanda ozat tájirıbe semınarlary uıymdastyrylyp, is-nátıjeler ortaǵa salyndy, áriptesteriniń yqylasyna bólendi. Mundaı ozyq ister oblys basshylarynyń kózine shalynbaı qalǵan joq. Olar Hamańnyń uıymdastyrýshylyq qabiletin erekshe baǵalady, senim artyp, Jezqazǵan oblystyq tutynýshylar qoǵamynyń tóraǵasy qyzmetine usyndy. Bul endi aýqymdy jumystyń basy ǵana boldy. Ol kezde kendi Jezqazǵannyń dúrildep turǵan kezi. Tústi metaldardy ıgerýde Qazaqstan ǵana emes, búkil Máskeý ıek artqan Odaqtyń baılyǵyn eseleı túsetin óńir edi. Hamań taǵy da boıyna sińgen qasıet boıynsha erte turyp, kesh jatty, saýda salasyn yrǵaqty jolǵa qoıa bildi. Jańa qyzmettiń de oryntaǵy kórindi: Jezqazǵan oblystyq atqarý komıteti tóraǵasynyń orynbasary. Qyzmettiń ońaıy joq, degenmen «Qoı asyǵy demeńiz, qolǵa jaqsa, saqa ǵoı, Jasy kishi demeńiz, aqyly assa, aǵa ǵoı» demekshi, eńbegin elegen shyǵar, Hamańdy respýblıkalyq dárejedegi qyzmetke shaqyrady, ony Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti apparaty men Mınıstrler Kabıneti saýda bóliminiń basqarýshysy etip taǵaıyndaıdy. Bul qyzmetti urshyqsha úıirgen jas jigitti el Prezıdenti Nursultan Ábishuly Nazarbaev shaqyryp, jańadan qurylǵan Saýda, ónerkásip palatasynyń prezıdenti etip taǵaıyndaıdy. О́miriniń sońyndaǵy 14 jyl boıy basqarǵan palatanyń elimizdiń órkendeýine, ekonomıkamyzdyń nyǵaıýyna qosqan qosqan úlesi ushan teńiz. Amal ne, táýelsizdigimizdiń berik bolýyna óziniń ólsheýsiz eńbegimen úles qosqan Hamıt Qoshanuly nebári 58 jasynda elimen asyǵys qoshtasty. Sońynda irgeli isi men ulaǵatty urpaǵy qaldy.
Urpaǵy demekshi, kezinde Hamań óziniń uly Keńesti ertip, ataqty Alakól kóline baryp demalady ári em alady. Densaýlyǵyna jaǵyp, kóldiń shıpasy daryp, saqaıyp Almatyǵa oralady. Balasyna «Qoldan kelse, osy Alakólge bir jaqsylyq jasaýymyz kerek» degen ósıetti sózin aıtypty. Keıinnen ákesi qaıtys bolǵannan keıin Keńes at jalyn tartyp minip, azamat bolyp, ózi kásipkerlikti dóńgeletkende Alakólge arnaıy kelip, aýdan ortalyǵy Úsharal qalasynyń ortalyǵyna úlken, záýlim meshit salyp beredi. Ol meshittiń ashylýyna Eskendir Hasanǵalıev bastaǵan óner ıeleri, Baýyrjan Ospanov sııaqty kásipkerler, Ahmet Kendirbekuly sııaqty aqyndar qatysyp, Alla úıiniń ashylý saltanatyna ortaqtasady. «Jaqsy ákeden jaman ul týmaıdy. Ákeniń bir aýyz amanat sózin jerge qaldyrmaı, Keńes ózi aýdanǵa kelip, jer alyp, barlyq qarjysyn kóterip, jamaǵat jınalatyn záýlim, sáýletti meshit salyp berdi», dep eske alady aýdan ákimi Álibek Jaqanbaev.
«Ornynda bar ońalar», urpaq sabaqtastyǵy degen osy shyǵar. Raqyshevtar áýletine bitken qadyr men qasıet, kisilik pen parasattylyq urpaqtan urpaqqa jalǵasyn taba beretin shyǵar. Men oǵan sheksiz senemin.
Erbolat TURYMBETOV,
eńbek ardageri, Ile aýdanynyń qurmetti azamaty, Ile aýdandyq máslıhatynyń depýtaty
Almaty oblysy