Meniń úlken Otanym!

Mysaly, qazir «bir kúni – jylǵa azyq» bolatyn kóktem jaqyn, eńbek adamda­ry bir qolyn eki ete almaı júr. Soǵan qaramastan, ja­qynda jyldyq qorytyndy kon­sertimizdi berdik, Oral qala­sy­n­daǵy «Dostyq úıinde» kórme uıymdastyryp, salt-dás­túrimiz ben mádenıetimizdi kór­settik.

Taǵdyrdyń jazýymen ko­reı­­lerdiń qazaq topyraǵyna kel­­genine 83 jylǵa aýyp barady. 2012 jyly oblystaǵy koreı qaýymdastyǵy bas­qar­ma­synyń bastamasymen Oral qalasynda «Qazaq halqyna myń alǵys!» atty memorıal turǵyzdyq. Eskertkishte aıaly alaqanda turǵan júrek beı­nelengen. Biz 1937 jyly ata­jurttan kúshtep qonys aýdar­­­ǵan ata-babamyzdy jyl saıyn osy jerde eske ala­myz, ol­ar­dyń kórgen qıyn­dy­ǵyn umytpaımyz, urpaqtan-ur­paqqa jetkizemiz. Biz qazaq halqyna koreılerdiń ba­sy­na aýyr kún týǵanda jár­dem bergeni úshin rahmet aı­ta­­myz. Sol kezderi qazaq hal­qy­­nyń ózine de ońaı bol­ǵan joq edi, kedeıshilikte edi. Soǵan qaramastan, jarty nanymen, kıimimen, baspana­sy­men bólisti. Qazaqtar ózde­­riniń jomarttyǵymen, qa­ıy­rym­dylyǵymen búkil álemge tolerantty, óte meıi­rim­di, qonaqjaı halyq ekenin dálel­de­di. Biz muny óz basymyzdan ótkerdik. Qazaq úshin aýyp kelgen koreı de, cheshen de, polıak ta birdeı boldy, eshkimdi dinine, túrine bólip alalamady, bárine qushaǵyn ashty. Mine, búgin biz bárimiz bir atanyń balasyndaı bolyp, el ıgiligi úshin qyzmet etýdemiz.

Bizdiń Tuńǵysh Prezı­den­timiz, Elbasy Nursultan Nazar­baev «Bizdiń eldegi sha­ǵyn halyqtar úshin Qazaqstan – kishi Otan» degen edi. Biraq men úshin Qazaqstan – úlken Otan! О́ıtkeni Qazaqstanda meniń balalarym týdy, ósti, adam boldy. Men ózim de osy jerde adam bolyp qa­lyp­tas­tym, bilim aldym. Álemdegi eń qymbat qazyna – adam den­saýlyǵy úshin kúresetin dári­ger mamandyǵyn ıgerdim. Búginde Bórli aýdan­dyq máslıhatynyń depýtatymyn.

Jeke óz basym qazaq hal­qy­­na razylyǵymdy bildi­rý úshin jetimder úıinen qazaq balasyn asyrap, baýyryma bastym. Bizdiń úıge kelgen­de Ashat 14 jasta bolatyn, qazir jasy 26-ǵa qarady. Men oǵan óz boıymdaǵy barlyq jaq­sy daǵdymdy berýge ty­rys­­tym. Eki jyl buryn ulym­dy úılendirdim, byltyr qa­zaq kelinim maǵan nemere syı­­lady. Osylaısha Oral qala­synda meniń taǵy bir úıim paıda boldy. Ulymdy pat­rı­ot etip tárbıeledim, ol óziniń tarıhyn, ana tilin jaq­sy biledi. Oǵan qosa ulym koreı mádenıetimen de jaq­sy tanys. Qazaqtar aıt­qan­daı, «eki eneni tel emgen tel­qo­ńyr­daı» boldy. Biz­diń qarym-qatynasymyz óte jaqsy.

Jalpy, bizdiń áýletimiz – san ulttan quralǵan ınternasıonal shańyraq. Bizdiń aramyzda ózbek te, nemis te, orys ta, cheshen de, belorýs ta bar. Biz óte tatý, yntymaqta ómir súrip kelemiz. Qazaq hal­qyna tek beıbitshilik, ba­qyt tileımiz. Tynyshtyq – qorǵaýdy tileıdi. Sál ush­qyn­­­nan órt shyǵatynyn biz Qor­daı oqıǵasynan kórdik. Biz ol oqıǵadan sabaq alýymyz kerek, Tuńǵysh Prezıdent salyp bergen yntymaq jolymen júrýimiz kerek. Bizdiń eldegi Assambleıa ınstıtýty – búkil álemde joq dostyq ordasy. Biz, batysqazaqstandyq koreıler de el yntymaǵy úshin bar kúshimizdi jumsaımyz.

...Byltyr dosym Vladımır Hon ekeýmizdi Aqjaıyq aýda­nyn­daǵy Jańabulaq aýylyna shaqyrdy. Aýylynyń tarıhyn zerttep júrgen jas jigit úlkenderden osy eldi mekenniń bir kóshesi buryn «Koreıler kóshesi» dep atal­ǵa­nyn estip, onyń syryn bilmek bolady. Sóıtse 1937 jyldyń qara kúzinde 41 koreı otbasyn dál osy aýyldyń syrtyna ákelip, túsirip ketken eken. Aı­dalada, qara sýyq­ta jat jer­ge tap bolǵan beı­sha­­ra­lar sol túni balalary men áıel­de­rin ortaǵa alyp, bir jerge uıysyp túneıdi. Sol túni qalyń qar jaýyp, bárin basyp qalady. Erteńine tań­er­­teń osy jerden kishkene qyzyn ertip ótip bara jatqan jer­­gi­lik­ti malshy qazaq bel­gi­siz tóm­­peshikti baıqaıdy. Asty­nan bolar-bolmas bý shyǵyp, qozǵalatyndaı. Sol jerde qyzy ekeýi qar astynan 162 adamdy qazyp alyp, aýylyna alyp keledi, ár úıge bólisip alady. Keler kóktemde bul koreıler óz­de­ri­ne úı salyp, ol kóshe «koreı kóshe» atalǵan eken. Osy aýyldan 3 shaqyrym jerden koreıler egis alqabyn jasap, Jaıyqtan sý tartyp, kúrish egipti. Osynyń bá­rin qolmen jasaǵan. Qansha eńbek deseńshi. Mine, 1937 jyl­­dan 1949 jylǵa deıin ko­reı­ler sol aýylda eńbek etti. Tek 1949 jyly koreıler­ge kóship-qonýǵa ruqsat berilgen soń ǵana olar alasapyranda adasqan ózge aǵaıyndaryn izdep, ońtústikke oıysty. Bi­le­­siz be, dál osy Jańa­bu­laq­­­qa taǵdyr aıdap ákelgen 162 adamnyń biri Vladımır Nıko­laıulynyń anasy eken. Ol búgin tiri, 91 jasta, Ta­raz­­da turady. Osy oqı­ǵa­ny estip, qatty tolqyǵan Vladımır Hon: «Qazirden bas­tap Jańabulaq aýylynyń ár tur­­­ǵyny – meniń baýyrym!» dedi. Biz ata-babamyzdyń kóz jasy men mańdaı teri sińgen kúrish alqaby ornyna baryp, topy­­raqqa táý ettik. Men sol jerden bir shókim topyraq alyp, Aqsaı qalasyndaǵy mýzeıge qoıdym...

Vıtalıı AN,

Koreı etnomádenı birlestiginiń jetekshisi

Batys Qazaqstan oblysy