Koronavırýs týraly jıi qoıylatyn suraqtar

Endeshe bul qandaı aýrý?

Koronavırýstar – janýarlar men adamdar arasynda taralǵan vırýstardyń úlken toby.

Jańa koronavırýs aýrýy alǵash ret 2019 jyly Qytaıdyń Ýhan qalasynda anyqtalǵan respıratorlyq dert. Derekterge súıensek, bul indetke shaldyqqandardyń kópshiligi – teńiz ónimderi men janýarlardyń iri naryǵymen baılanysta bolǵan adamdar. Bul – juqpaly aýrý. Álemniń 70-ten astam eline taraǵan indetten saqtaný úshin Densaýlyq saqtaý mınıstrligi aldyn alý jumystaryn kúsheıtip otyr.

2019-nCoV koronavırýstyń emi bar ma?

Qazirgi tańda arnaıy emi joq. Aýrý tirkelgen elderde sımptomatıkalyq emdeý júrgizýde.

2019-nCoV vaksınasy bar ma?

Ázirge vaksına joq.

Jıi qoıylatyn suraqtar: Koronavırýs degen ne?

Koronavırýs adamdardyń da, janýarlardyń arasynda da kezdesedi. 2019 jyly beleń alǵan jańa vırýs (COVID-2019) alǵash Qytaıdyń Ýhan qalasynda anyqtaldy. Bul ınfeksııany juqtyrǵandar koronavırýstyq pnevmanııaǵa shaldyǵady.

Ýhan qalasynda indet alǵash órshigen kezde syrqattanǵandardyń kóbi teńiz ónimderi men janýarlar satylatyn úlken bazarlarǵa barǵan. Iаǵnı ınfeksııa bastapqyda jabaıy janýarlardan juqqan bolýy múmkin.

Álemde buryn-sońdy koronavırýsqa uqsas aýrý boldy ma?

Koronavırýs buǵan deıin de álemdi álekke salǵan. Osy ınfeksııa saldarynan 2002-2003 jyldary álemniń 37 elinde 8 myńnan astam adam aýyr ótkir respıratorlyq sındrom (TOPC) nemese SARS-pen aýyryp, onyń 800-den astamy qaıtys bolǵan. Ekinshisi, Taıaý Shyǵys respıratorlyq  sındromy nemese MERS. 2012 jyl men 2020 jyldyń qańtary aralyǵynda 27 elde 2 myńnan astam adam syrqattanyp, onyń 780-i kóz jumdy.

Koronavırýs qalaı juǵady?

Koronavırýs adamnan adamǵa aýa arqyly jótelgende, túshkirgende jáne sóılegende juǵady. Sondaı-aq naýqas paıdalanǵan turmystyq zattarmen jáne alımentarlyq jolmen (tamaq, sý arqyly) berilýi múmkin. Aýa, tamaq ónimderi jáne turmystyq zattardan da juǵady.

Koronavırýstyq ınfeksııany tasymaldaýshy kim?

Aýrýǵa shaldyqqan adam nemese janýar.

Bul ınfeksııa qaıdan shyqty jáne qalaı tarady?

Qytaı ǵalymdarynyń málimetinshe, koronavırýs (COVID-2019) tabıǵı rezervary jabaıy janýarlar (jarqanattar).  Adamdarǵa Ońtústik Qytaıdaǵy kóterme saýda bazarlarynan juqty. Bul saýda ortalyqtarynda jarqanattar men janýarlardyń etinen ázirlengen tamaq ónimderi satylady.

Koronovırýstyq ınfeksııanyń negizgi sımptomdary qandaı?

Qyzý, jótel, entigý.

Vırýs syrtqy ortada da ómir súre me?

Koronavırýs syrtqy ortada turaqsyz. Dezınfeksııalyq, quramynda spırti bar zattarǵa shydamaıdy.  57 gradýstan joǵary temperatýrada da óledi.

Infeksııanyń ınkýbasııalyq kezeńi?

Inkýbasııalyq kezeń (juqtyrǵan sátten bastap aýrý belgileri paıda bolǵanǵa deıin) eki kúnnen 14 kúnge deıingi aralyqty qamtıdy. Kóbinese 2-7 kún.

Bul ınfeksııa emdele me?

Ázirge arnaıy emi joq. Naýqastar patogenetıkalyq jáne sımptomatıkalyq em alýda.

Infeksııaǵa qarsy vaksına bar ma?

Qazirgi ýaqytta bul ınfeksııaǵa qarsy vaksına joq.

Koronavırýstan qalaı qorǵanýǵa bolady? Aldyn alý sharalary qandaı?

Aldyn alý sharalary:

Respıratorlyq aýrýdyń belgileri baıqalǵan jaǵdaıda medısınalyq maska kıip júrý, ony 2-3 saǵat saıyn aýystyrý; Múmkindiginshe adam kóp jınalatyn jerlerge barmaý; Respıratorlyq aýrýdyń belgileri bar adamdarǵa jaqyndamaý; Kez kelgen qoǵamdyq orynnan kelgennen keıin jáne tamaq aldynda qoldy kem degende 20 sekýnd sabynmen jýý nemese quramynda spırti bar salfetkalarmen súrtý; Adamnyń kózine, murnyna, betine jaqyndamaý; Jótelgende jáne túshkirgende aýyzdy maılyqpen jabý. Qazaqstanda koronavırýs juqtyrǵandar bar ma?

Búginde Qazaqstanda jańa koronavırýs juqtyrǵan naýqas tirkelgen joq.

Álemde jańa koronavırýstyq pnevmonııa alǵash ret qashan tirkeldi?

Jańa koronavırýstyq ınfeksııa eń alǵash 2019 jyly 8 jeltoqsanda Qytaıdyń Ýhan qalasynda tirkelgen.

Qazaqstanǵa jańa koronavırýs tasymaldanýy múmkin be?

Infeksııanyń taralýy ábden múmkin. Qazaqstannyń sanıtarlyq-epıdemıologııalyq qyzmeti áýejaılarda, TJ ótkizý pýnktterinde shetelden kelgen barlyq azamattardy jiti tekserýde. Jolaýshylar men ekıpaj músheleri termometrııadan ótedi.

Koronavırýstyq ınfeksııanyń sımptomdary baıqalǵan jaǵdaıda qaıda barý qajet?

Jedel respıratorlyq ınfeksııanyń nemese koronavırýstyń belgileri baıqalǵan kezde medısınalyq mekemege barý qajet. Naýqastyń jaǵdaıy nasharlasa birden medısınalyq jedel járdem shaqyrý kerek. Jedel járdem brıgadasy kelgenshe aldyn alý sharalaryn saqtańyz. Iаǵnı ózge adamdarǵa jaqyndamańyz, jótel ádebin saqtańyz, maska kıińiz jáne óz betińizshe emdelmeńiz.

Jańa koronavırýstyq pnevmonııadan adam qaıtys bolýy múmkin be?

Koronavırýsty juqtyrǵan naýqastardyń 3 paıyzǵa jýyǵy qaıtys bolady.