Búginde munaı baǵasynyń tómendeýine baılanysty bolyp otyrǵan álemdik deńgeıdegi qarjylyq-ekonomıkalyq ahýal elimizge de óz áserin tıgizýi ábden múmkin ekendigi begili bolyp otyr. Osy oraıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev jergilikti atqarýshy organ jetekshilerine áleýmettik mańyzy joǵary taýarlar men azyq-túlik túrleriniń baǵasy negizsiz óspeýin jáne tapshylyǵy bolmaýyn udaıy nazarda ustaýy qajettigin aıtqany belgili. Prezıdenttiń osy tapsyrmasyn oryndaý jáne óńirdegi qarjy-ekonomıkalyq jaǵdaıdy júıeli túrde rettep otyrý baǵytynda Aqtóbe oblysynda da jedel shtab qurylǵan-dy.
Bul jańa qurylym aımaqtaǵy azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrýǵa yqpal jasaı ala ma? Búgingi maqalamyzda osy basy ashyq saýalǵa jaýap izdestirip kórgendi jón kórdik. Shyntýaıtyna kelgende, quramyna jergilikti memlekettik organ jetekshileri men quqyq qorǵaý organdary ókilderi engizilgen osy tektes qurylym oblysta buǵan deıin de is-qımyl tanytyp kelgenin aıtqan jón Aldaǵy ýaqytta jańa talaptar men mindetterge oraı onyń qyzmeti odan ári jetildirilmek.
Jedel shtabqa jetekshilik jasaý isi Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary Amanǵalı Berdalınge tapsyrylǵan. Ol «Egemen» tilshisine shtab qyzmetin jańa mazmunmen tolyqtyrý jóninde birqatar keshendi is-shara belgilengenin aıtyp berdi. Onyń basty arnasy áleýmettik mańyzy joǵary azyq-túlik túrleriniń baǵasyn turaqtandyrýǵa baǵyttalypty. Bul rette oblystaǵy 19 áleýmettik mańyzy joǵary azyq-túlik taýarynyń 17-siniń baǵasy respýblıkalyq ortasha deńgeıden tómen ekeni oń kórsetkish deýge bolady.
Jaǵymdy jaıt óńirdegi azyq-túlik baǵasynyń jaı-kúıi jóninde udaıy monıtorıngtik baıqaýlar júrgizý tártibi engizilgen. Osy derekterge saısaq, kazirgi naýryz aıynda munyń aldyndaǵy qańtar-aqpan aılarymen salystyrǵanda eki-úsh pozısııa boıynsha azyq-túlik túrleri baǵalarynyń óskenin kóremiz. Atap aıtqanda, bul - qaraqumyq pen irimshik eken. Sondaı-aq oblysta azyq-túlik baǵalaryn turaqtandyrýdyń taǵy bir utymdy tásili retinde aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń jármeńkelerin uıymdastyrý kózdelgen. Aqtóbe oblystyq Kásipkerlik basqarmasynyń basshysy Qaırat Raıymqulovtyń málimdeýinshe, oǵan shyǵarylǵan ónimder naryqtyq baǵadan 10-15 paıyzǵa tómen deńgeıde saqtalmaq.
Bıyl tuńǵysh ótkizilgen jármeńkeni 14 naýryz – Kórisý kúni Hromtaý aýdanynyń aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshileri bastaǵany da súıinishti is. Bul kúni olar oblys ortalyǵy turǵyndaryna óz ónimderin joǵaryda kórsetilgen deńgeıde usyndy. Aldaǵy ýaqytty munaı jármeńkeler aýdandyq jáne aýyldyq ákimdikterde de uıymdastyrylmaq.
Qalaı degende de baǵanyń aty – baǵa. Onyń tabıǵatyna únemi qubylyp, ózgerip turý áreketi tán. Biraqatar shara belgilengenine qaramastan keı kezde onyń aıaqastynan sharyqtap shyǵa kelý kórinisi kezdesip turady. Aıtalyq, aımaq aýmaǵyndaǵy «Jańa Áljan» elevatorynda ónidiriletin un baǵasy ótken 2019 jyldyń aqpan aıyndaǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 38 paıyzǵa óskeni, sondaı-aq, «Aıs» JShS-da shyǵarylatyn barlyq sút ónimderiniń baǵasy 20 paıyzǵa qymbattaǵany aldyńǵy pikirimizdiń aıǵaǵy. Munyń basty sebebi nede? Búgingi kúni bul saýalǵa naqty jaýap aıtyla qoıǵan joq. Sondyqtan buǵan qatysty máseleniń aq-qarasyn Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý jónindegi departament mamandary men sarapshylarynyń túbegeıli tekserip, onyń qorytyndysyn turǵyndarǵa ashyq túrde qaı kúni málimdeıtini ázirge belgisiz kúıinde qalyp otyr.
Joǵaryda aıtylǵandarǵa qosa oblystaǵy jedel shtab qyzmetiniń nátıjeli jumys isteýine qajetti taǵy bir faktor – oblystaǵy iri kásiporyn basshylarymen memorandýmdar jasaý bolmaq. Mundaǵy basty maqsat - azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy negizsiz kóterilmeýine baǵyttalǵan. Qazirgi kezde Aqtóbe qalasynda osyndaı 16 iri kásiporynmen kelisimder júrgizilýde. Olardyń qatarynda «Dına», Anvar» sekildi iri saýda jelileri jáne aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndiretin ózge de áleýetti kásiporyndar bar. Jergilikti bılik ókilderimen jasalǵan eki jaqty kelisimge sáıkes, olar óz ónimderin naryqtaǵy baǵadan 10-15 paıyzǵa tómen satýy tıis.
Sondaı-aq baǵany turaqtandyrý isinde jergilikti jerde júrgiziletin óndirý men tutyný balansyna qatysty jumystar da óz septigin tıgize alatynyna shek keltirý qıyn. Áıtse de osynaý tıimdiligi men paıdasy mol is óz deńgeıinde atqarylmaı júrgeni de alańdaýshylyq sezimin týǵyzbaı qoımaıdy. О́ıtkeni Aqtóbe oblystyq Aýyl sharýashylyǵy basqarmasyna atalǵan is-sharalarǵa qatysty bir de bir aýdannyń naqty málimetteri men derekteri túspepti.
- О́ndirý men tutyný balansy Aqtóbe qalasynda jasaldy. Soǵan sáıkes oblystyń ár aýdanynda da mundaı qabyrǵaly qujat jasaqtalyp, sol óńirde turatyn halyq sanyna sáıkes áleýmettik mańyzy bar taýar túrleri qandaı mólsherde qajet ekendigi muqııat taldanyp, eseptelýi tıis. Munsyz qolǵa alynǵan maqsatty is alǵa basa almaıdy, - dedi bul turǵyda Aqtóbe oblysy ákiminiń orynbasary, óńirde qurylǵan jedel shtabtyń jetekshisi Amanǵalı Berdalın.
Sondaı-aq, onyń aıtýynsha, memleketten sýbsıdııa jáne ózge de qarjylaı kómek alatyn agroqurylymdar men sharýa qojalyqtary óz ónimderin arnaıy dúkender arqyly turǵyndarǵa arzan baǵamen usynýy qajet.
Buǵan deıingi júrigizilgen taldaýlar men zertteýler oblystyń keıbir aýdandarynda 1 kılogramm kartoptyń baǵasy 110-120 teńgeden satylyp júrgenin aıǵaqtaıdy. Muny negizsiz, qoldan jasalǵan baǵa desek, qatelespeıtin shyǵarmyz. Bul rette qolda bar derekterge súıensek, buǵan deıin óńirdegi turaqtandyrý qoryna 1400 tonna kartop túsirilgen. Sonyń 1000 tonnasy áli kúnge deıin ár kelisi 70 teńgeden turmysy tómen turǵyndarǵa satylyp keledi eken. Mundaı jaǵdaıda kartopty turaqtandyrý qorynan atalǵan baǵa boıynsha satyp alyp, jergilikti jerde 75 teńgeden ótkizýge bolatyny anyq.
Sonymen birge atalǵan qorda pııazdyń ár kelisi 60 jáne kúnbaǵys maıynyń ár lıtri 300 teńge kóleminde belgilengen. Jergilikti jerde uıymdastyrylatyn aýyl sharýashylyǵy jármeńkesi kezinde osy múmkindik nazarǵa alynsa, budan eshkim de utylmas edi. Búgingi tańda oblysta áleýmettik mańyzy joǵary dep belgilengen 19 azyq-túlik túriniń 94 paıyzy óńir aýmaǵynda óndiriledi eken. Talas joq, munyń ózi taptyra bermeıtin múmkindik. Bul derek baǵany negizsiz ósirmeýge jáne taýarlardy deldaldar men alypsatarlardy aralastyrmaı, óndirýshiden tutynýshyǵa tikeleı jetkizip berýge alǵyshart bolmaq.
Qazir oblys ortalyǵynda «Aqtóbe» áleýmettik kásipkerlik korporasııasy aıasynda 21 shaǵyn bazar jumys istep keledi eken. Osy arada A. Berdalın atalǵan naryqtyq núktelerge qatysty jańa tujyrymdama ázirlenip jatqanyn jetkizdi. О́ıtkeni qaı kezde de bazarǵa bas suǵýshylar az bolmaıdy. Sondyqtan da shaǵyn bazarlardy tıisti ınfraqurylymdyq júıelermen qamtýdy oılastyryp otyrmyz. Sol kezde munda óz taýarlaryn satýǵa ynta-yqylas pen qyzyǵýshylyq bildiretin aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerdiń qatary óse túsetinine kúmán keltire almaımyz, - dedi ol budan ári.
Onyń oı-pikirinen taǵy bir kóńilge túıgen jaıt, buǵan deıin bul shaǵyn bazarlarda saýda jasaǵandardan ár aı saıyn 19 myń teńge tólem alynyp kelgen. Jańa tujyrymdamaǵa sáıkes aldaǵy ýaqytta atalǵan tólem alynyp tastalmaq. Uzyn sózdiń qysqasy, joǵaryda aıtylǵan jaıttar azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý jáne onyń tapshylyǵyn boldyrmaý jóninde Aqtóbe oblysynda qurylǵan jedel shtab músheleri búgingi kúni qaýyrt qımyl-qareket ústinde ekenin kórsetedi. Endeshe aımaqta qolǵa alynǵan áleýmettik sıpattaǵy is-sharalar aldaǵy ýaqytta tıisti nátıjesin bere alady deýge senim mol demekpiz.
Aqtóbe oblysy