Satıra termıniniń shyǵý tarıhy hám etımologııasy haqynda túrli boljam-túsiniktemeler aıtylyp júr. Keıbir ǵalymdardyń paıymdaýynsha, ejelgi grekterde júzim ósirýshilerdiń, júzim sharabyn jasaýshylardyń qudaıy Dıonıstiń án salyp, bı bılep júrgen jolserikterin «Saturos» dep ataǵan. «Satıra» sózi osydan shyqsa kerek. Al basqa bir zertteýshilerdiń aıtýynsha, bul termınniń túp negizi latynnyń «Satira» – «smes» – «aralas, ár nárseniń qosyndysy» sózinen bastaý alǵan desedi. Keıinirek ejelgi Rım ádebıetshileri synap-mineýshi, áshkereleýshi sıpaty bar shyǵarmalardy Satura dep atapty. Álqıssa.
Kúni keshe Ulttyq akademııalyq kitaphanada Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, Prezıdent syılyǵynyń laýreaty, belgili syqaqshy Kópen Ámirbektiń «Abaı – satırık» atty ádebı keshi ótti.
«Abaıdyń satırık ekenin áýeli Muhtar Áýezov jazdy. Keıin hakim satırasyn zerttep, dáleldep jazǵan bizdiń ustazymyz – Temirbek Qojakeev. Ol kisi úlken eńbek jazdy. Ataýyn da óziniń minezi sekildi aıǵaılatyp qoıdy – «Abaı – satırık». Búgingi keshtiń taqyryby da osy eńbektiń negizinde alynyp otyr», dep sóz bastaǵan Kópen Ámirbek satıranyń arǵy-bergi tarıhyna toqtala kele: «Satıra óz ishinde túrli janrǵa bólinedi desek, osy ázil-syqaqtyń túr-túrin Abaı aqyn shyǵarmashylyǵynda jaqsy paıdalanǵan jáne ony jańǵyrtqan, jańartqan, damytqan», dep hakimniń syqaq óleńderin oqyp, taldady.
«Abaıdyń alǵashqy óleńi qalaı shyqty?.. Bir kúni túıelerdiń ishinde eki attyly kele jatyr eken. Áıel men onyń aǵasy bolsa kerek. Jaýyr at jetektegen kelinshek tórkindep kelipti. Tórkini álgi áıelge kóńili qalmasyn dep jaýyr at mingize salǵan eken. Sondaǵy aıtqan Abaıdyń aýyzsha óleńi:
Kim eken dep kelip em túıe qýǵan,
Qatyn ǵoı kúldárimen belin býǵan.
Tórkinińniń bergeni jaýyr aıǵyr,
Baýyryńdy uraıyn birge týǵan.
Aqynnyń alǵashqy óleńi lırıka ma – satıra. Mine, Abaıdyń boıyndaǵy qundylyq qaıda jatyr».
Ádebı kesh barysynda dástúrli ánshi Erlan Rysqalı Abaı ánderin oryndasa, mektep oqýshylary aqynnyń satıralyq óleńderin mánerlep oqydy. Kezekti áńgime aýanynda hakimniń «birqaqpaılaryn» sóz etken satırık:
«Abaıdyń satırasyn Temirbek Qojakeev ustaz úshke bólgen. Sonyń ishinde bir bóligi turmystyq epıgrammalar – qurby-qurdastaryna, zamandastaryna arnalǵan birqaqpaılar. О́sekshil, el arasyn alataıdaı búldirip júrgen Kójekbaıǵa arnaǵan arnaýynda:
Shirkinde es bolsaıshy sezed degen,
Ákimge ósek tasyp bezektegen... – deıdi.
Mysyq úı ishinde kez kelgen jerge jatpaıdy. Bıikteý jerge, tósek ústine shyǵady. Sol Kójekbaıǵa Abaı aıtqan eken: «Kójekbaı kimniń júgi bıik bolsa, soǵan qarǵyp shyqqan myna mysyq sııaqty» dep. Budan artyq qandaı satıra kerek?!.» dep Abaıdyń kórgen, ósken ortasyna toqtaldy. «Abaı Birjandy qonaq qylǵan. Ásettiń ánin tyńdady. Dýlat, Shóje, Kempirbaılardy kórip ósti. Osyndaı ortada ómir súrgen Abaı qalaısha satıradan quralaqan qalmaq. Onyń Qantaı men Tontaı degen shanshar naǵashylary boldy. Keremet qýaqy, ýsoıqy, ázilkesh, aınalasyn qyran-topan kúlkige bólep júretin naǵashylary da aqynǵa áser etpeı qoıǵan joq».
Kópen Ámirbektiń sózine qaraǵanda, Abaıdyń satırasy alǵash jazǵan óleńinen bastap, «Bolys boldym minekıge» deıin jalǵasyp, qoǵamnyń túrli keıipkerleri men minezderin óleńderimen synap, syqaǵan.