Koronavırýstyń taralý aýmaǵy ulǵaıǵan saıyn onyń adamnan adamǵa juǵý qaýipi de artyp keledi. Ásirese, sanıtarlyq talaptardyń saqtalmaýy men karantın erejesiniń buzylýy saldarynan ınfeksııa belgisi anyqtalǵan turǵyndar sany azaımaı otyr.
О́kinishke qaraı, elimiz boıynsha dert juqtyrǵan adam sany kún saıyn ósip barady. Qýanyshtysy, dertti jeńgender tiziminiń kóbeıgeni kóńilge medeý. Osy jerde mamandardyń qaýipti indetten saqtaný jaıynda aıtqan aqyl-keńesin buljytpaı oryndaýdyń mańyzy zor ekenin esten shyǵarmaýymyz kerek. О́ıtkeni, vırýs sheńgeline ilikken adamnyń densaýlyǵy úshin kúresý otandyq medısına salasyna tym qatal syn men janqııarlyq jumys bolyp otyr.
Jalpy, kez kelgen derttiń adam densaýlyǵyna tıgizetin zardaby aýyr. Al bul indettiń saý adamnyń ózine juǵý qaýipi joǵary ekendigin eskersek, densaýlyǵynda kináraty bar naýqastar úshin eki ese aýyr synaq bolyp turǵany túsinikti. Demek, koronavırýs qaýipi onkologııalyq dertke shaldyqqandar úshin qanshalyqty qaýipti ekenin baǵamdaýǵa bolar.
- Qaterli isik dertimen aýyratyn naýqastar úshin bir qıyn kezeń ótip jatyr. Onsyz da jany qınalyp júrgen adamdarǵa koronavırýs ınfeksııasy eki ese qaýipti bolyp tur. О́ıtkeni, juqpaly aýrýdyń barlyq túri eń aldymen ımmýnıteti tómen adamǵa úıirsek keledi, al densaýlyǵynda kinaraty bar naýqastyń aǵzasy koronavırýspen kúresýge tipten qabiletsiz. Sondyqtan biz úshin de, pasıentter úshin de onkologııalyq em alyp, dári qabyldaý barysynda saqtyq sharasyn arttyrý eń basty mindet bolyp tur, - deıdi Almaty qalasyndaǵy aımaqtyq onkologııa dıspanseri dırektorynyń orynbasary Rásh Shalbaeva.
Megapolıste ornalasqan dıspanser Almaty oblysynyń ońtústik aýmaǵynda ornalasqan aýdan turǵyndarynyń densaýlyǵyna jaýapty. Qazir dıspanserde juqpaly indettiń aldyn alý men saqtaný sharasy óte joǵary deńgeıde júrgizilýde. Aýrýhana aýmaǵynda karantın jarııalanǵan, emdelýshi naýqastardyń densaýlyǵyn qadaǵalaý erekshe tártip boıynsha júze asyp jatyr eken. Almaty qalasynyń karantınge jabylýyna oraı jaqyn mańdaǵy aýdandarda turatyn naýqastardyń dıspanserge kelýi qıyndaǵan bolatyn. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń sheshimimen bul másele jolǵa qoıylypty. Iаǵnı, dıspanserlik em-dom alýǵa májbúr pasıentterdi aýdandyq aýrýhanalardyń arnaıy kóligi tasymaldap, qalaǵa jetkizedi. Sondaı-aq, dáriger keńesi men basqa da kómekti qajet etetin onkologııalyq naýqastardyń oblystaǵy kez kelgen aýrýhanaǵa aldyn ala tirkelmeı, kezeksiz qabyldanýyna jaǵdaı jasalǵan.
- Oblys dárigerleriniń kásibı mindetterin jaýapkershilikpen atqarýy aýmaqta juqpaly indettiń órshýine tosqaýyl bolyp tur desek, jańylpaspyn. Adam densaýlyǵy úshin kúreste bizdiń onkologııalyq dıspanserdiń mamandary da aıanbaı eńbek etýde. Karantın bastalǵaly beri bizdiń jumysymyz tótenshe jaǵdaıda jalǵasýda. Dárigerler men orta medısınalyq qyzmetkerlerdiń deni qala mańyndaǵy aýdandardan kelip jumys isteıtin edi. Qazirgi jaǵdaıǵa baılanysty olar qaladaǵy jataqhanada jatyr. Karantınniń alǵashqy kúnderinen beri qanshama qyzmetker otbasynan alystap qaldy, olar da bir úıdiń otaǵasy, otanasy, kelini degendeı, jeke ómirge quqyly edi. Biraq, olar óz qyzmeti men naýqastar aldyndaǵy jaýapkershilikke saı ýaqytpen sanaspaı jumys isteýdi, tótenshe jaǵdaı kezinde týyndaǵan qıynshylyqqa moıymaı eńbek etýdi tańdady. Dárigerlerdiń bul erligi baǵalanýy tıis. Memleket Basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń úndeýinde bul jaıynda óte jaqsy aıtty. Árıne, bizdiń mamandarymyz juqpaly indetpen aýyrǵan naýqastarmen betpe-bet kelip jatqan joq, degenmen bul ortaq kúres. Munda ant bergen aq halatty jandardyń barlyǵynda bir ǵana maqsat bar, ol indettiń taralýyna jol bermeý jáne adam ómirin saqtap qalý, - deıdi Rásh Sháripbaıqyzy.
О́kinishke qaraı, oblys aýmaǵynda qaterli isikke shaldyqqandar naýqastar sany jyl saıyn kóbeıip keledi. Qazir oblystyń ońtústik aýdandarynda turatyn adamdardyń arasynda 8 900 naýqas dıspanserlik esepke alynǵan eken. О́tken jyly 1 700 adamnan derttiń alǵashqy belgisi anyqtalǵan. Al byltyr asqynǵan aýrý 703 adamnyń ómirin jalmasa, jyl basynan beri 213 naýqas o dúnıelik bolǵan. Saralanǵan derek boıynsha onkologııalyq esepke alynǵan naýqastar arasynda sút beziniń qaterli isigi kósh bastasa, odan keıingi orynda ókpe ragy tur eken. Osy ókpede paıda bolǵan isikten kóz jumatyndar sany joǵary kórinedi.
- Qaterli isik – adam ómirine qaýipti bolǵanymen, bul ajal úkimi emes. Naýqastar osyny este saqtaýy kerek. Derttiń alǵashqy kezeńinde dárigerge qaralyp, asqyndyrmaı em alǵan adamnyń qulan taza aıǵyp ketýine tolyq múmkindik bar. Sol úshin de adamdar jıi tekserýden ótip turýy tıis. Al onkolog dárigerler qaterli isikten emdeý úshin aıanyp otyrǵan joq. Qazir buǵan barlyq jaǵdaı jasalǵan. Árıne, problema da shyǵyp jatady. Kóp jaǵdaıda ota jasalatyn naýqastar qınalady. Qazirgi júıe boıynsha hırýgııalyq em-dom sharasy medısınalyq esepke alý portaly arqyly jasalatyny belgili. Naýqastar kezek kútip qalatyn jaǵdaı bolady. Biraq, biz buǵan qaramastan derttiń salmaǵyn jeńildetýge kúsh salamyz. Dári-dármekpen qamtýda kidiris joq, mamandar jetkilikti, medısınalyq qurylǵylar bar, - deıdi Almaty qalasyndaǵy aımaqtyq onkologııa dıspanseri dırektorynyń orynbasary Rásh Shalbaeva.