О́tken jyly QR Bilim jáne ǵylym mınıstrligi 2020–2022 jyldarǵa arnalǵan ǵylymı jáne ǵylymı-tehnıkalyq jobalar aıasynda jas ǵalymdardy granttyq qarjylandyrý úshin konkýrs jarııalanǵan edi. Atalmysh konkýrsta ál-Farabı atyndaǵy Qazaq Ulttyq ýnıversıteti hımııa jáne hımııalyq tehnologııa fakýlteti organıkalyq zattar, tabıǵı qosylystar jáne polımerler hımııasy men tehnologııasy kafedrasynyń jas ǵalymdary da baq synady.
Jaqynda konkýrs nátıjesi shyǵyp, kafedrannyń tórt birdeı jas ǵalymynyń ishinde PhD Zarına Keńesova da grantqa ıe boldy.
– Zarına Ánýarqyzy, siz bıomedısınalyq maqsattaǵy, sezimtal polımerlerdiń sıntezi men sıpattamasy salasyndaǵy mamansyz. О́zińiz ǵylymı jetekshilik jasap otyrǵan «Tabıǵı ósimdik shıkizatynan basqarylatyn qundy komponentti ekstraksııalaý ádisterin ázirleý» taqyrybyndaǵy ǵylymı joba 40 jasqa deıingi jas ǵalymdardy yntalandyrý maqsatynda jarııalaǵan baıqaýda grantqa ıe boldy. Bul ǵylymı jobanyń jańalyǵy nede?
– Joba mıkrotolqyndy sáýlelený kómegimen tabıǵı ósimdik shıkizatynan qundy komponentterdi ekstraksııalaýdyń jańa perspektıvalyq ádisin ázirleýge jáne konsentrasııa men temperatýranyń aıqyn gradıenttik óristerin qurýǵa, sondaı-aq usynylǵan tásildi iske asyratyn jańa úlgidegi ekstraktorlardy qurýǵa baǵyttalǵan. Mıkrotolqyndy ekstraksııa ádisteri belgili, alaıda sońǵy ýaqytqa deıin dıspergırlengen nanokompozıtter men gıdrogel bólshekteriniń kómegimen konsentrasııa men temperatýranyń aıqyn gradıentterin jasaýǵa negizdelgen ádistermen olardy biriktirý usynylmaǵan.
Jobada alǵash ret tabıǵı ósimdik shıkizatynan qundy komponentti jedel ekstraksııalaý ádisi usynylady, ekstraksııany túbirleý temperatýra men konsentrasııanyń mezgil-mezgil ózgeretin gradıentterin qurý esebinen jetkiziledi. О́z kezeginde kórsetilgen gradıentter mıkrotolqyndy sáýlelenýmen qyzatyn polıelektrolıtti gıdrogel bólshekteriniń isiný dárejesiniń jyldam ózgerýi esebinen qamtamasyz etiledi.
– Jobanyń halyqaralyq aýqymdaǵy mańyzdylyǵy qandaı?
– Jobanyń halyqaralyq aýqymdaǵy mańyzdylyǵy, birinshi kezekte, onyń nátıjeleri tabıǵı ósimdik shıkizatyn qaıta óńdeýmen baılanysty. Onyń ishinde áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydan da tehnologııalardy aıtarlyqtaı jańǵyrtý úshin alǵysharttar jasaıdy. Jedel ekstraksııa, perspektıvada, tikeleı egistikte jumys isteıtin ekstraktorlardy da jasaýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan da bul jańalyqty fermerlik sharýashylyqtar, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri tikeleı qoldana alady. Sonymen birge joba kún energetıkasyn damytý salasyndaǵy ǵylymı izdenisterge úles qosady (tikeleı alańda jumys isteıtin mobıldi ekstraktorlardy elektrmen qorektendirý). Bir sózben aıtqanda, atalǵan ǵylymı joba Qazaqstan úshin de óte mańyzdy. О́ıtkeni, mundaǵy ǵylymı jańalyqtar eldiń agrarlyq sektoryna, shaǵyn jáne orta bıznesken úlken qoldaý jasaıdy.
Almaty