Búgingi bala – el bolashaǵy

Qazaq halqynda «Búgingi jas – erteńgi el aǵasy», «Aqyl – jastan, asyl – tastan» degen naqyl sózder bar. Osy sózderdiń mánine tereń úńiler bolsaq, búgingi jas urpaqtyń erteńgi kúni elimizdiń tizginin ustaıtyn basshy azamattarǵa aınalatynyn, bolashaqta el bıligi jastardyń qolynda bolatynyn bildiredi.

Olaı bolsa, bizdiń elimizde jastardyń búgingi ahýaly qandaı? Olarǵa memleket tarapynan jetkilikti kóńil bólinip otyr ma? Jastardyń áleýmettik, mádenı jáne saıası quqyqtary iske asyp kele me? Respýblıkamyzdaǵy jastar uıymdarynyń qoǵamǵa, ásirese, jastarǵa tıgizip jatqan kómegi qandaı degen suraqtarǵa jaýap izdegenimiz jón.

«Qazaqstan Respýblıkasyn­da­ǵy mem­lekettik jastar saıa­saty týraly» Zań­ǵa sáıkes, Qazaq­stan­da jastar dep 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń azamattary sanalady.

Qazaq halqynda «Búgingi jas – erteńgi el aǵasy», «Aqyl – jastan, asyl – tastan» degen naqyl sózder bar. Osy sózderdiń mánine tereń úńiler bolsaq, búgingi jas urpaqtyń erteńgi kúni elimizdiń tizginin ustaıtyn basshy azamattarǵa aınalatynyn, bolashaqta el bıligi jastardyń qolynda bolatynyn bildiredi.

Olaı bolsa, bizdiń elimizde jastardyń búgingi ahýaly qandaı? Olarǵa memleket tarapynan jetkilikti kóńil bólinip otyr ma? Jastardyń áleýmettik, mádenı jáne saıası quqyqtary iske asyp kele me? Respýblıkamyzdaǵy jastar uıymdarynyń qoǵamǵa, ásirese, jastarǵa tıgizip jatqan kómegi qandaı degen suraqtarǵa jaýap izdegenimiz jón.

«Qazaqstan Respýblıkasyn­da­ǵy mem­lekettik jastar saıa­saty týraly» Zań­ǵa sáıkes, Qazaq­stan­da jastar dep 14 pen 29 jas aralyǵyndaǵy Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń azamattary sanalady. Resmı derekterge súıensek, elimizdegi jastardyń sany 4,5 mıllıonnan asady. Bul respýblıka halqynyń 30 paıyzǵa jýyǵyn jastar quraıtynyn bildiredi.

Áleýmettanýshylardyń paıymyna súıensek, jastar – jeke tul­ǵa bolyp qa­lyptasyp kele jat­qan azamattardyń eń álsiz býyny, osyǵan baılanysty olar qo­ǵamdyq ómirde áleýmettik jáne psıhologııalyq kúızeliske jıi ushyraıdy. Jas azamattar­dy qoldaı otyryp, memleket olardyń básekege qabiletti múmkindikterin shyńdaıdy, áleýmettik turaq­ty­lyǵyn qam­tamasyz etedi jáne óz bolasha­ǵy­nyń «adamı resýrstaryn» damytady.

Qazaqstan halqynyń úshten birine jýyǵyn qurap otyrǵan jastardyń qa­zir­gi tańdaǵy den­saýlyǵy, bilimi, kásip­tik, rýhanı-mádenı daıyndyǵy mem­lekettiń keleshegin aıqyndaıtyn adamı kapıtalynyń negizi bolyp sanalady.

Memleket jastar arasyn­da áleýmettik shıelenisti báseń­detý, jasóspirimder men jas­tar arasynda nashaqorlyqqa, mas­kúnemdikke, qoǵamǵa qarsy jáne aýyt­qý qubylystarymen kúreste kezek kút­tir­meıtin sharalar qoldanady. Jastar arasynda quqyq buzýshylyq pen qylmysty bol­dyrmaý jóninde zań-quqyq týraly bi­lim berý jáne máseleniń aldyn alý jumystaryn uıymdastyrý maqsatynda respýb­lıkada joǵary jáne orta arnaý­ly oqý oryndary negizinde jedel jastar jasaqtary qurylyp, orta mektepterde 9-synyptan bastap 11-synypqa deıin quqyqtyq tárbıe jóninde fakýltatıvtik sabaqtar, dárister engizilgen.

Alaıda, joǵaryda aıtylǵan memlekettik is-sharalar jas­tardyń máselesin tolyq sheship otyr dep aıta almaımyz. Sebebi, qazirgi tańda qoǵamda jumyssyz, oqýsyz jáne ártúrli destrýktıvti toptardyń shyrmaýyna túsken jastar az emes. Keńes ókimeti tusynda jastardyń oqý-bilimsiz, jumyssyz júrýine zań júzinde tyıym salynatyn. Bizdiń áke-sheshe, aǵa-baýyrlarymyz keńestik jastar ıdeologııasymen ósti.

Elimizdiń táýelsizdik alýy memlekettiń jastar saıasatyna jańasha qaraý talabyn qoıdy. Elimizde keńestik jastardy tárbıeleý júıesin túp ornymen ózger­tip, olardy biriktirýdiń, eldikke, otan­súıgishtikke baý­lýdyń jańasha formasyn oılap tabý qajettiligi paıda boldy. Mine, osyndaı qoǵamdyq qa­jettilikti aıqyn sezingen Elba­sy N.Á.Nazarbaev «Nur Otan» partııasynyń HIII sezinde Qa­zaqstannyń jas azamattarynyń basyn biriktiretin «Jas Ulan» biryńǵaı balalar uıymynyń jańa júıesin qurý kerektigin aıtqan bolatyn. Memleket basshysynyń osy ıd