Bıyl 100 jyldyq mereıtoıyn búkil qazaq dalasy keńinen atap ótip jatqan Muqan Tólebaev esimi elimizdiń mýzyka óneri tarıhynda asa kórnekti kompozıtor, qaıtalanbas erekshe daryn ıesi retinde este qalǵany málim. Onyń boıyndaǵy qasıettiń qaı-qaısysyna da búgin jeke-jeke toqtalyp, rýhyna ıilip taǵzym etý ustaz aldyndaǵy bárimizdiń ortaq paryzymyz ben adaldyǵymyz bolyp sanalady. Meniń de qolyma alyp, ótken belesterdegi aǵaǵa degen saǵynysh pen súıispenshilikti, júrekjardy lebizdi aqtarýyma búgingi el-jurtynyń osynaý aq, adal peıili áser etip otyr.
Bıyl 100 jyldyq mereıtoıyn búkil qazaq dalasy keńinen atap ótip jatqan Muqan Tólebaev esimi elimizdiń mýzyka óneri tarıhynda asa kórnekti kompozıtor, qaıtalanbas erekshe daryn ıesi retinde este qalǵany málim. Onyń boıyndaǵy qasıettiń qaı-qaısysyna da búgin jeke-jeke toqtalyp, rýhyna ıilip taǵzym etý ustaz aldyndaǵy bárimizdiń ortaq paryzymyz ben adaldyǵymyz bolyp sanalady. Meniń de qolyma alyp, ótken belesterdegi aǵaǵa degen saǵynysh pen súıispenshilikti, júrekjardy lebizdi aqtarýyma búgingi el-jurtynyń osynaý aq, adal peıili áser etip otyr.
Qazaq kásibı mýzyka mádenıetiniń negizin qalaǵan aǵa býyn kompozıtorlar E.Brýsılovskıı, A.Jubanov, L.Hamıdılermen bite qaınasyp, rýhanı jaǵynan bir-birin baıytyp, tolyqtyrýy HH ǵasyr mádenıetine nebir ǵajaıyp, injý-marjan dúnıelerdiń kelip qosylýyna yqpal etkeni óz aldyna bólek áńgime. Mysaly, qazaq ulttyq mýzyka mádenıetindegi klassıkalyq kezeńniń A.Jubanov pen L.Hamıdıdiń sol kezdegi «Abaı» operasynan, bolmasa E.Brýsılovskııdiń «Saryarqa» sımfonııasyndaǵy «Balbyraýyn» men M.Tólebaev shyǵarmalarynan bastaý alýynyń ózi ne turady? Ulttyq klassıkamyzǵa jatatyn «Birjan-Sara» operasy, «Kommýnızm ottary» kantatasy, orkestr men skrıpkaǵa arnaǵan poemasy, «Qazaqstan» sımfonııalyq poemasy, sonymen qatar basqa da ánderi men romanstary mýzyka mádenıetiniń barlyq deńgeıdegi talaptaryna jaýap bere alýymen qundy bolyp esepteledi. Sańlaq sýretkerdiń joǵary sapaly kórkem shyǵarmalary ár alýan formasymen, stıl ereksheligimen, tereńdigimen, mazmundylyǵymen dara turatyny taǵy aqıqat.
Muqannyń ónerge degen qushtarlyǵyn oıatyp, qalyptastyrýǵa ol ósken ortanyń ájeptáýir áser etkenin qolymyzdaǵy barlyq dáıek dál naqtylaıdy. О́sý-tolysýyna kýá jer jánnaty Jetisýdyń ózi halyqtyq mýzykanyń tunyp turǵan mekeni desek, sondaı keremet topyraqtyń qasıetine qanyp ósken óren jastyqtyń jaılaýyna nebir jaýhar da jasampaz ónerdi qondyra bildi. Poezııaǵa, án men áýenge qushtarlyq, sýyryp-salmalyq keleshek arnany aınadaı taza etýmen birge, tól aıdynǵa mýzykalyq daryn men aqyndyqty qatar quıdy. Ult kompozıtorlary arasynda alǵash joǵary kásibı mýzykalyq bilim alǵan adam retinde shyǵarmashylyqtyń aldyńǵy leginde turatyn kompozıtor soǵysqa deıin Máskeýdegi Qazaq stýdııasynda oqyp, muny aıaqtaǵannan keıin P.Chaıkovskıı atyndaǵy konservatorııanyń kompozıtorlyq bóliminde B.Shehter, R.Glıer men N.Mıaskovskıı sııaqty tanymal tulǵalardan tálim aldy. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys tusynda «Tos meni, tos», «Kesteli oramal» án-romanstary men orkestr men skrıpkaǵa arnalǵan poemasy el arasyna keńinen tarasa, munan keıin E.Brýsılovskıımen tyǵyz shyǵarmashylyq baılanysta bolýynyń nátıjesinde tamasha týyndylar dúnıege keldi. Ekeýiniń 1945 jyly birigip jazǵan «Amangeldi» operasy men bir jyldan keıingi óziniń áıgili «Birjan-Sara» operasy arqyly qazaq ulttyq opera óneriniń shyńyna taban tireı aldy.
Joǵaryda atalǵan ánderi men shyǵarmalarynan Muqannyń tamyry úzilmegen halyqtyq sazdy eýropalyq klassıkamen sheber biriktirip, tonnyń ishki baýyndaı úılestire bilgen bıik únin tanımyz. «Birjan-Sara» búginde tek qazaq mýzyka mádenıetindegi sony qubylys emes, sonymen qatar álemdik órkenıetke qosylǵan zor tabys bolyp tabylady. Tereń arnaly sahnalyq polotnonyń ulttyq klassıkamyzdaǵy boıaýy qanyq, bolmysy anyq, birden-bir tól týyndyǵa aınalýy Muqan úniniń úzilmeı, búgingi urpaq armanymen ushtasyp jatqanyn ańǵartady. Ásirese, munda halyqtyń tynys-tirshiligindegi ózgerister shynaıy beınelermen, sýrettermen tushymdy órilip, operanyń lıbrettosyn jazǵan akademık Qajym Jumalıevtiń tilimen aıtqanda: «...Muqan keıingi urpaqqa ólmestik mur