Kógildir otynmen qamtý – kún tártibinde

Maqsatqa qol jetkizý úshin qazynadan 65 mlrd teńgeden astam qarjy bólingen eken. Buǵan 1 500 shaqyrymǵa jýyq magıstraldy gaz jelisi men taratý júıeleri salynǵan. О́ńirde 9 gaz taratý stansasy jáne ashylǵan.

Bul iste memleket-jekemenshik áriptestigi aıasyndaǵy kelisim de óz nátıjesin berip keledi. Mysaly, qazirgi tańda gaz qubyryn tartýǵa qatysty jalpy quny 12 mlrd teńge bolatyn 9 joba júzege asyrylýda. Atap aıtqanda, Baqanas, Saryózek, Aqtas, Aqdala, Jalǵamys, Dostyq aýyldaryn, Úshtóbe, Tekeli qalalaryn gazdandyrý jáne «Baıserke – Qapshaǵaı» gaz jelisinen Jetigen kentine deıin tabıǵı otyn jetkizetin qubyr qurylysyn júrgizý jekemenshik ınves­tısııa esebinen atqaryldy. Sonymen qatar «QazTransGaz» kompanııasynyń ınvestısııalyq qarjysy esebinen 12,5 mlrd teńgege «Esik», «Shelek», «Jarkent», «Úńgirtas» gaz taratý stansalary men uzyndyǵy 628 shaqyrym bolatyn gaz tasymaldaý júıesi jasalypty.

– Gazdandyrý jyly aıasynda óńirdiń eldi mekenderin gazben qamtý baǵytynda belsendi jumys júrip jatyr. Bul jerde oblystyń Taldyqorǵan aımaǵynda tabıǵı gaz jelisiniń múldem bolmaǵanyn eskerý kerek. Oblys ákimi Amandyq Batalovtyń tabandylyǵynyń arqasynda jurt Keńes kezinde de sezinbegen ıgilikke qol jetkizgenin aıtpaı ketýge bolmas. Ásirese aýyl turǵyndary kógildir otynǵa qosylyp, qýanyp jatyr. Búginde oblys ortalyǵyndaǵy gazdandyrý isi qarqyndy. Bul baǵyttaǵy jumys 4 ke­zeńge bólingen. Qazir úshinshi kezeń aıaqtaldy. Iаǵnı taldyqorǵandyq 47 907 abonenttiń gazǵa qo­sylýyna múmkindik bar. Bul kórsetkish 54275 abonentke deıin jetpek. Qazir 10 972 turǵyn úı men 60 kásiporyn kógildir otyn tutynyp otyr.

Al «Taldyqorǵan – Tekeli» gaz burý qubyry arqy­ly kógildir otynmen qamtylatyn Tekeli qala­sy men Eskeldi aýdanynda da gazdandyrýǵa baǵyttalǵan jumystar júrip jatyr. Gaz quby­ry ótken jyly iske qosylǵan bolatyn, jalpy quny – 1,2 mlrd teńge, uzyndyǵy – 31,3 shaqy­rym. Byltyr Eskeldi aýdany Qarabulaq aýylyna 161,5 shaqyrym gaz qubyryn tartyp, kógildir otynmen 15 myń abonentti qamtý úshin oblys bıýdjetinen 1,7 mlrd teńge bólingen. Bıyl jumys tolyq aıaqtalady. Sol sııaqty Kerbulaq aýdanynda da kógildir otyndy 24 eldi mekenge jetkizý kózdelgen. О́tken jyly «Saryózek» gaz taratý stansasy men uzyndyǵy 61,4 shaqyrym gaz jetkizý qubyry iske qosyldy. Buǵan 4,6 mlrd teńge jumsaldy. Balqash aýdanynda da 16 eldi meken gazdandyrylady. Byltyr jalpy quny 2,9 mlrd teńgeniń jumysy isteldi. Nátı­jesinde, «Baqanas» gaz taratý stansasy men uzyn­dyǵy 51,2 shaqyrym gaz jetkizý qubyry iske qosyldy. Qaratal aýdanynda da 17 eldi meken gazdandyrylýy tıis. «Úshtóbe» gaz taratý stansasy iske qosylyp, 44,7 shaqyrymdyq jeli tartyldy. Al Kóksý aýdanyndaǵy 13 eldi mekenge gaz kelmek. Qazir tabıǵı gazǵa aýdan ortalyǵy – Balpyq bı kentinde turatyn 290 úı qosylǵan, taǵy 3050 abonenttiń jelige qosy­lýyna múmkindik bar. Jalpy, bıyl atal­ǵan aýdandardaǵy ishki jelilerdiń qurylysy aıaq­talyp, jeke úılerdi kógildir otyn tasymaldaıtyn qubyrǵa jalǵaý bastalady, – deıdi oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Baǵlan Tánekenov.

Jalpy, oblystaǵy gazdandyrý jumysy týraly aıtqanda aımaqta buǵan deıin kógildir otyn ıisi sezilmegen aýdandarǵa erekshe toqtalý paryz. Joǵaryda basqarma basshysy tilge tıek etken óńirler qatarynda Panfılov aýdany da bar eken. Bıyl aımaqta 31 eldi mekenniń tur­ǵy­ny kógildir otynǵa qol jetkizýi tıis. Jáne osy aýdanda gazdandyrý isine qatysýǵa nıetti jeke ınvestorlar da bar eken. Mysaly, Jar­kent» gaz taratý stansasynyń qurylysy «QazTransGaz-Aımaq» kompanııasynyń qarjy­syna sa­lynǵan. Al «APLConstruction» seriktes­ti­gi óz qa­rajatyna Jarkent qalasyna deıin gaz jetkizý qu­byryn jáne qala ishindegi gaz júıe­sin júr­gizgen. Qazir 90 shaqyrym jeli tartylyp, 283 abonent tabıǵı gazdy paıdalanyp otyr. Aýdan boıynsha gazdandyrýǵa quıylǵan ınves­tısııa­nyń jalpy somasy 5,642 mlrd teńge shamasynda.

Sondaı-aq Jarkentke kórshiles Uıǵyr aýdanynda da ınvestordyń aqshasyna gaz qubyryn tartý jumysy jemisti júrip jatyr. Munda 23 eldi mekenge gaz tartý mindeti tur. Byltyr «Azııa Gaz Shonjy» seriktestiginiń jeke qarjysyna «Sharyn» gaz taratý stansasy men Shonjy aýy­lyna deıin joǵary qysymdy gaz magıstraly salyndy. Nátıjesinde Shonjy aýylyndaǵy gazdandyrý deńgeıi 50 paıyzǵa jetken.

Gazdandyrý isi Qapshaǵaı qalasynda da qarqyndy júzege asýda. О́tken jyly «Almaty – Baıserke – Talǵar» magıstralynan tartylǵan 38 shaqyrymdyq «Baıserke – Qapshaǵaı» gaz burý qubyry iske qosyldy. Bul joba da ınves­torlar esebine kiredi eken. Iаǵnı jalpy quny 4,5 mlrd teńge jeke qarjy quıylǵan. Sondaı-aq ınvestorlar qala ishinde 3,5 shaqyrym jeli júrgizip, 1195 abonentti kógildir otynǵa qosyp­ty. Jalpy, Qapshaǵaıdy tolyq gazdandyrý jumysy 2022 jyly aıaqtalady.

Aıtpaqshy, qıyr shette jatqan Kegen men Raıymbek aýdandaryna da kógildir otyn jet­ki­zý kún tártibinde tur. Keleshekte 17,4 myń turǵyny bar eki aýdannyń 23-i tabıǵı gazǵa qosylmaq. Qazir munyń negizi qalanyp jatyr. Iаǵnı «Shelek – Kegen» magıstraldy gaz quby­ry­nyń qurylysyn júrgizý úshin jobanyń teh­nı­kalyq-ekonomıkalyq negizdemesin jasaýǵa 52,1 mln teńge bólinip, qujaty daıyndalýda. Al gaz quby­rynyń uzyndyǵy 117,5 shaqyrymdy qu­raı­dy. Sol sııaqty Aqsý, Sarqan, Alakól aýdan­­dary turǵyndary da tabıǵı gazdan úmitti. Taıaý jyldary iske qosylatyn «Taldyqorǵan – Úsh­aral» magıstraldy gaz qubyry 74 eldi meken­di kógildir otynmen qamtýy tıis. Qazir qujat­tar­dy ázirleýge 96,9 mln teńge bólingen. Al Tal­­dyqor­ǵan qalasy men Úsharal qalasynyń ara­­syn jal­ǵaıtyn gaz jelisiniń uzyndyǵy 224 shaqyrym.

Osy jerde kógildir otynnyń ıgiligin erteden kórip otyrǵan Almaty qalasy mańyndaǵy aýdandarda da gazdandyrý jumysy jalǵasyp jatqanyn aıtýymyz kerek. О́ıtkeni megapolıspen shektesetin aımaqtardaǵy jańa eldi mekenderdiń jyldam boı kóterýi turǵyndardyń kógildir otynǵa degen suranysyn jyl saıyn arttyryp keledi. Mysaly, qazir qala mańy aýdandarynyń esebine kiretin 187 eldi mekende 993,8 myń turǵyn bar. Osy aýyldyń 134-i ǵana tabıǵı gazǵa qosylǵan. Kórsetkish 71,6 paıyz shamasynda. Qazir turǵyn úılerdi tolyqtaı tabıǵı otynmen qamtý isi Ile aýdanynda da júzege asýda. Aýdandaǵy 29 eldi mekenniń 27-si tabıǵı otynǵa qosylǵan. Kún tártibinde Je­tigen aýyldyq okrýgi aýmaǵyn gazdandyrý tur. Bul úshin 6,5 shaqyrym gaz qubyryn tartýǵa 1,1 mlrd teńge qarjy qarastyrylypty. Nátıje­sinde, taǵy 41 eldi meken gazǵa qol jetkizbek.

Al Jambyl aýdany boıynsha 40 eldi mekenge gaz qubyryn tartý kerek. Bıyldan bastap bul aýdannyń 3 eldi mekenine tabıǵı otyn tartylady. Sonda 85,2 myń adam gaz tutynatyn bolady. Esesine, Almatynyń irgesindegi Qarasaı aýdany boıynsha 47 eldi mekenniń qyryq besinde gaz bar. Búginde 228,3 myń abonent tabıǵı gazdy paıdalanyp otyr. Tabıǵı otyn tapshylyǵy asa qat­ty sezilmeıtin aýdannyń biri – Talǵar. О́ńirdegi 46 eldi mekenniń 42-si gaz tutynady. Al osy aýdanmen qońsylas Eńbekshiqazaqta jaǵdaı kerisinshe. Mundaǵy 46 eldi mekenniń tór­teýine ǵana gaz qubyry baryp tur. Aýdan boıynsha 66 myń adam tabıǵı gazdy paıdalaný múmkindigine ıe kórinedi.

Jalpy, Jetisý turǵyndarynyń 56 paıyzy tabıǵı gaz tutynady. Iаǵnı oblystaǵy 474 eldi mekenniń 144-ine kógildir otyn jetti. Bul kórsetkish tilge oralymdy bolǵanymen, múm­kindikke shaqqanda tómen ekeni taǵy ras. Sol sebepti de bıyl oblys boıynsha «gazdandyrý jyly» jarııalanyp, Memleket basshysy júktegen mindetke basa mańyz berilip otyr.