Qazirgideı pandemııa órship turǵan jaǵdaıda eresek adamdardyń jaýapkershilik júgi eki ese aýyrlaı tústi. Sebebi olar ózimen qatar úıdegi balalarǵa da qamqor bolyp, kishkentaılardy qaýipti indetti juqtyryp alýdan qorǵaýy kerek.
Eń aldymen eresekter balalarǵa qoldy jıi jýý, kópshilik oryndarda mindetti túrde maska taǵý, sanıtaızerlerdi qoldaný sekildi vırýstan saqtanýdyń qarapaıym qaǵıdalaryn úıretýi tıis. Sodan soń kishkentaılardyń jaqsy tamaqtanýyna, taza júrýine mán berý kerek. Al ashyq alańdarda balalardy maska taǵyp oınaýǵa májbúrleýdiń qajeti shamaly. О́ıtkeni oıyn oınaǵanda bala sekirip, júgirip belsendiligin arttyrady, ondaıda maska keri áserin tıgizýi múmkin.
3 jastan joǵary balalarǵa vırýstan qalaı saqtanýǵa bolatynyn úıretetin ertegi nemese túrli tanymdyq kitapshalardy oqyp berýge bolady. Mysaly, UNICEF balalar qorynyń Qazaqstandaǵy ókildigi jaqynda BUU-nyń IASC (Inter-Agency Standing Committee – Vedomstvoaralyq turaqty komıteti) gýmanıtarlyq seriktesi shyǵarǵan «Sen – meniń batyrymsyń» atty ertegisin qazaqshaǵa aýdardy. Jalpy, juqpaly aýrýlardan saqtanýdyń keńesteri kórsetilgen kitapshalardy elimizdiń ár óńirindegi emhanalardan da tabýǵa bolady.
Emizýli nárestesi bar ata-analarǵa aıtarym, 6 aıǵa deıin tek ana sútin emgen shaqalaqtyń túrli aýrýlarǵa qarsy ımmýnıteti joǵary bolady. 6 aıdan soń ana sútimen birge qosymsha tamaqtardy ishkeni durys. Jalpy, ata-analarǵa aıtar taǵy bir keńesim dál osy ókpeniń qabynýyna alyp keletin COVID-19 kezinde balanyń tynys alý jıiligin jıi baqylap, sanap otyrý qajet. Aıtalyq týǵannan 2 aıǵa deıin sábıdiń tynys alý jıiligi 60-tan assa nemese 2 aıdan 1 jasqa deıingi nárestede 50-50-den joǵary bolsa, qabynýdyń alǵashqy belgisi baryn bilgen jón.
Elimizdegi statıstıkaǵa kóz júgirtsek, qaýipti indetti juqtyrǵandardyń arasynda balalar sany az. О́ıtkeni kishkentaılardyń aǵzasy eresekter men jasy jetken jandarǵa qaraǵanda, anatomııalyq ereksheligine qaraı túrli tosyn jaıttarǵa, atap aıtqanda, juqpaly aýrýlarǵa, qabynýǵa tózimdi keledi. Shyndyǵynda, búginde birshama bala koronavırýstyń sımptomsyz túrin bastan ótkizip jatyr. Mundaıda aýrýdy tek aǵzanyń vırýsqa qarsy turý qabiletiniń kúshimen ǵana jeńip shyǵýǵa bolady. Al balanyń boıyndaǵy ımmýnıtet tek tazalyq, tamaqtaný, belsendilikpen ǵana emes, otbasyndaǵy jaqsy kóńil kúımen de qalyptasatynyn, kúsheıetinin bilý kerek. Sebebi ata-ananyń aıaly alaqany – balanyń ımmýnıteti.
Nurhan MADALIQYZY,
Túrkistan oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary, pedıatr