Biz tarıh, qoǵam týraly oılanǵanda arǵy-bergi ótken oıshyldardyń pikirlerinen attap kete almaıtynymyz aqıqat.
«Uıat, uıat, uıat – mine búkil adamzat tarıhy osy!» degen ashy sózdi Frıdrıh Nısshe tegin aıtpaǵan. Bul sózden barlyq adamzat balasy jasaǵan kúlli kúnálardyń barshasy qarańǵydaǵy shoqtaı bolyp, kózderi qyzara jyltyrap, tesile qarap turǵandaı seziledi.
«Bilimnen asar qazyna joq, aqymaqtan asar jaýyń joq, bilimnen bıik bedel joq, uıattan artyq áshekeı joq» degen sózdi Sokrat aıtqan desedi.
Al Abaı 36-qara sózinde uıat týraly aıtyp kelip: «Uıat kimde bolsa – ıman sonda» degen...
Abaı óz eńbekterinde ar men uıat kategorııalaryn qamshynyń órimindeı qatar qarastyrǵan. Onyń «Paıda oılama, ar oıla» deýiniń astarynda tereń mán jatyr. Munda qazaqtyń: «jarly bolma, arly bol» deıtin tujyrymymen de úndestik bar.
Ǵulama fılosoftardyń uıǵarýynsha, uıat dep adamnyń aldyndaǵy qorqynyshty ataımyz, al ar degenimiz – Qudaıdyń aldyndaǵy qorqynysh.
Abaı aıtqan: «Teginde adam balasy adam balasynan aqyl, ǵylym, ar, minez degen nárselermen ozbaq. Basqa nárselermen ozamyn deý bekershilik» degen.
Bizdiń ultymyzdyń ustazy Abaı óz shyǵarmalarynda álemniń birinshi ustazy Arıstotelmen de úndestik tapqan. Onyń «Eskendir» poemasynda Arıstotel de óz shákirti Eskendir Zulqarnaıyn sııaqty basty keıipkerdiń biri. Poemada Eskendirge qamaldan laqtyrylǵan adamnyń qý basy – ashkóz adamnyń, dúnıege toımaıtyn qý qulqynnyń sımvoly. Poemada uly aqyn:
Qý ómir joldas bolmas, áli-aq óter,
О́z kúlkińe óziń qarq bolma beker.
Uıatyń men aryńdy malǵa satyp,
Uıatsyzda ıman joq, túpke jeter, – dep qorytyp, keıingi urpaqqa ulaǵatty oı tastaıdy.
Danyshpan aqynnyń «Ǵylym tappaı maqtanba» degen dıdaktıkalyq óleńi bizdiń qazaq halqynyń ǵana emes, kúlli adamzat balasynyń ómirlik baǵdarlamasyna engizýge laıyqty ǵıbratty týyndy:
Bes nárseden qashyq bol,
Bes nársege asyq bol,
Adam bolam deseńiz.
Tileýiń, ómiriń aldyńda,
Oǵan qaıǵy jeseńiz.
О́sek, ótirik, maqtanshaq,
Erinshek, beker mal shashpaq –
Bes dushpanyń, bilseńiz.
Talap, eńbek, tereń oı,
Qanaǵat, rahym, oılap qoı –
Bes asyl is, kónseńiz...
Shyǵarmalary óz halqynyń ulttyq ıdeologııasynyń quramdas bóligine aınalyp otyrǵan Abaı óziniń bir sózinde «Myńmen jalǵyz alystym, kiná qoıma» deıdi.
Uly aqyn nege myńmen jalǵyz alysty?
Bul suraqqa Abaıdan bir ǵasyr buryn ómir súrgen ırland klassıgi Djonatan Svıft jaýap berip ketken eken: «Naǵyz kemeńgerdi birden baıqap, tanýǵa bolady, óıtkeni oǵan búkil nadandar men darynsyzdar qarsy shyǵyp, jabylyp ketedi» dep jazypty ol.
О́ziniń «myńmen jalǵyz alysyp», arpalyspen ótkizgen qysqa ǵumyrynda qazaqtyń kemeńger aqyny álemdik órkenıetke ólmes úles qosty. Sonymen qatar Baıron men Geteni, Mıskeevıchti, Pýshkın men Lermontovty, Lafonten men Krylovty, Býnın men Polonskııdi, taǵy basqalardy qazaq tiline tárjimalap, álem ádebıetiniń asyl qazynasyn óz ultynyń ıgiligine aınaldyryp berdi. Sóıtip, álem ádebıeti men qazaq rýhanııatynyń arasyna óz darynymen altyn kópir ornatyp ketti.
Keıingi ýaqytta «Ár dáýirdiń óz Abaıy bolady» degen paıymdy jıi estıtin boldyq. Olaı emes. Barlyq dáýirge, barlyq halyqtarǵa ortaq bir Abaı bar. Abaı – dara. Alla – jalǵyz, Abaı – jalǵyz.
Kezinde «Meniń Abaıym» dep aqyn Temirhan Medetbek zertteý kitap jazdy, biz ony ystyq yqylaspen qabyldadyq. Qazir Abaıdy ıemdenýshilerdiń qatary tipti kóbeıdi. Nesi bar, ıemdenýge haqysy bar, Abaıdy árkim ózinshe tanıdy, ár qyrynan kelip, ózinshe baǵa beredi. Mektep oqýshylary «Meniń Abaıym» degen taqyrypta jappaı shyǵarma jazýda. Bul da quptarlyq is.
Biraq Abaımen ásire áýestenýdiń keri áseri de bolatyn sııaqty. Mysaly, ár túrli dinı aǵymnyń ýaǵyzshy-bilgishteri aqyn shyǵarmalaryna óz túsinik prızmasymen qarap, tipti biri salafıt, endi biri krıshnaıt jasaǵylary kelgenin de kórdik. Biz keıbir dinı sektalardyń ıdeologtary Abaı, Shákárim fılosofııasyn óz kózqarastaryn nasıhattaýǵa paıdalanyp, kitaptar, traktattar, oqýlyqtar jazyp, jarııalap júrgenine kýá boldyq, qarsylyq bildirip, tosqaýyl jasap ta baqtyq. Biraq odan ne óndi, ne ónbedi? О́ıtkeni Abaı bárine kerek. Eger Áýezovtiń kózi tiri tursa bulaı bolar ma edi, bolmas pa edi?
Onyń óleńderin Reseıdegi saıası toptar «Okkýpaı Abaı» dep atap, óz saıası oıyndaryna, ereýil-kúresterine qural etkeni de esimizde. Olar óz urandaryn jazyp, aqynnyń kitabyn, sýretimen fýtbolkasyn shyǵaryp taratty. Jalpy, shyǵarma ataýly jaryqqa shyqqan soń halyqtyń menshigine aınalady. Tipti kózi tiri avtorlardyń ózi ózegin jaryp shyqqan shyǵarmasyna jarııalanyp ketken soń ıe bola almaı qalady. Sondyqtan bul jerde kópke ne isteýge bolady? Kim qandaı maqsatyna qalaı paıdalansa da Abaı – Abaı bolyp, óz bıiginde qala beredi. Abaıdy «túsiniksiz qazaq» dep ataǵan Navalnyıǵa biz renjidik, biraq biz ózimiz Abaıdy tolyq túsinip boldyq pa? Men óz basym danyshpan Abaıdyń biz sheshe almaı júrgen uly bir jumbaǵy – onyń óz halqynyń bostandyǵyn ańsaýynda jatqanyn sezgendeı boldym. Máskeýdegi jaǵdaı sonyń bir kórinisi. Orystyń demokratııalyq kúshteri Abaıdan ózderine demeý, qoldaý tapty. Degenmen álgi ereýilshi Navalnyıdan bizdiń ózgesheligimiz – túsineıik, túsinbeıik, ult bolyp Abaıǵa den qoıa bastaǵandyǵymyz.
Abaı bizdiń búkil tynys-tirshiligimizge etene enip ketkeni sondaı, biz búgin Abaısyz attap baspaıtyn halge keldik. О́mirdiń, turmystyń, qoǵamnyń qaı salasyna barsańyz da Abaı jyry, Abaı naqyly kómekke keledi. Abaı – bizdiń aqylshymyz, Abaı – bizdiń baǵyt berýshi Temirqazyq juldyzymyz. Abaı jyry – ulttyq ıdeologııamyzdyń quramdas bir bóligi. Eger sol joly Abaıdan «taıaq jegen» Pýtın de Abaıdy oqyp, onyń jyryna júginer bolsa ózine úlken jaqtas tapqan bolar edi. Abaıdyń ulylyǵy sonda: ol – búkil adamzatqa ortaq tulǵa, álemdegi barsha kúreskerge dem berip, demeý bola alatyn qaıtalanbas qasıet!
Qyzǵan, qyzǵanba, Abaı Qunanbaıuly eshkimniń jekemenshigi emes, eń áýeli qazaq halqynyń dara perzenti ári uly ustazy, kemeńger danyshpany, odan keıin kúlli túbi bir túrik halqynyń úlgi tutyp, maqtanysh eter bıik ınsany, qala berdi búkil adamzatqa rýhanı shapaǵatyn shashqan alyp tulǵa.
Ulylyq degen ári qarapaıym, ári uly uǵym, onyń ishki shyńyraýyna ekiniń biri boılaı almaıdy. Abaı babamyz da «Men bir jumbaq adammyn ony da oıla», «Shesh kóńilimniń jumbaǵyn» dep keler jeteli urpaqqa jasyryn qazynaly kómbedeı uly mindet artyp ketti.
О́z zamanynan ozyp týǵan aqynnyń qat-qabat jumbaǵyn kóziniń tirisinde eshkim sheshpek tursyn, mánine boılap, túsine almady. Biz bolsaq áli kúnge deıin túsinýge talpynyp kelemiz.
Abaı fenomenin alǵash ashyp bergen Áýezov bolsa, arǵy-bergi qalamgerlerden Abaı aýylyna at basyn burmaǵany joq. Táken Álimqulov «Jumbaq jan» degen zertteý kitap arnady, Ramazan Toqtarovtyń «Abaı jumbaǵy» atty romany memlekettik syılyqqa ıe boldy. Qaıym Muhamethanov, Mekemtas Myrzahmetov, Tursyn Jurtbaı, Ǵarıfolla Esim, taǵy basqa abaıtanýshylar eńbekteriniń árqaısysy bir tóbe.
«Men ózim tiri bolsam da, anyq tiri de emespin. Ánsheıin osylardyń yzasynan ba, ózime-ózim yza bolǵanymnan ba, ıakı bóten bir sebepten be? – esh bilmeımin. Syrtym saý bolsa da, ishim ólip qalypty. Ashýlansam, yzalana almaımyn. Kúlsem, qýana almaımyn, sóılegenim óz sózim emes, kúlgenim óz kúlkim emes, bári de áldekimdiki» (9-qara sóz).
Al óleńinde:
Ishim ólgen, syrtym saý,
Kóringenge deımin – aý:
Búgingi dos – erteń jaý,
Men ne qyldym, ıapyrmaý?!,
– dep osy oıyn sabaqtaıdy.
«Ishim tolǵan ý men órt, syrtym dúrdeı,
Men kelmeske ketermin túk óndirmeı».
«Jaqsy menen jamandy aıyrmadyń
Biri qan, biri maı bop endi eki urtyń».
«...Adam balasy jylap týady.
Keıip óledi».
«О́ziń tiri bolsań da kókiregiń óli bolsa, aqyl tabýǵa sóz uǵa almaısyń».
Uıatty bilmeı ómir súrip júrgenderge qarap aıtqany: «búıtip tirimin deme, odan da Allanyń aq óliminiń ózi artyq».
«Kókirekte sáýle joq, kóńilde senim joq, qur kózben kórgen bizdiń haıýan maldan nemiz artyq» (7-sóz) deıdi.
Mundaı úzindiler men shýmaqtardan onyń qym-qıǵash kúrespen ótken qaıǵyly, qasiretti ómirindegi dramaǵa toly psıhologııalyq halin kóremiz.
Abaı – ulttyq sheńberden shyǵyp, álemdik, adamzattyq deńgeıge kóterilgen Alashtyń alǵashqy aqyny deıtin sebebimiz, ol óz paıymdarynda álemniń uly oıshyldarymen úndesedi, tizgin qaǵysa úzeńgiles turyp, terezesi teń deńgeıde til qatady.
Mysal kóp, bireýin ǵana keltireıin. Orystyń uly jazýshysy Fedor Dostoevskıı óz «Kúndelikterinde» «ulttyń soqyrlyǵy» jáne sodan týatyn eki qatelik týraly óz kózqarasyn tujyrǵan. Aıtyp otyrǵany: «aqyl-oıdyń qateligi men júrektiń qateligi».
Aqyl-oıdyń qateliginen arylýǵa bolady, al júrektiń qateliginen – aıyǵý qıyn. Jazýshy bul júrek qateligin adamnyń jan dúnıesin, rýhyn qurtatyn juqpaly dertke balaıdy.
Al Abaı 17-qara sózinde «Aqyl men qaıratty júrekke bıletý kerek» degen támsil aıtady. «Úsheýiń ala bolsań, men júrekti jaqtadym, Úsheýiń bir kisiniń boıynan tabylsańdar – «tabanynyń topyraǵyn kózge súrterlik qasıetti adam sol», deıdi. Mine bul «qasıetti adam» – uly Abaı atamyz ıdeal retinde usynǵan «tolyq adam», «kemel adamnyń» minezdeme, sıpattamasy, portreti.
О́z ultyn jan-tánimen súıgen aqyn shyǵarmalarynda óz qaıǵysyna el qaıǵysyn qosyp jyrlaǵany beseneden belgili, aınalasyndaǵy nadan jurttyń, mesheý qoǵamnyń qısyǵyn túzeýge árekettenip, sodan qyrýar jaý taýyp, aqyry júregi aıyqpastaı jaralanyp, qusalanyp, jan dertin tapty.
Menińshe, Abaıdyń jumbaǵynyń bir sýyrtpaq-tamyryn onyń janynyń dertinen izdeý kerek...
«Bas-basyna bı bolǵan óńkeı qıqymnyń» zamanyndaǵy ymyrasyz kúreste nadandardan jeńildi, tolǵandy, kúrsindi, kúńirendi, qorlandy, ábden nalyǵan shaqta túńilip otyrsa da:
«Atymdy adam qoıǵan soń, qaıtip nadan bolaıyn?» dep, osy tuıyqtan shyǵar jol izdedi.
Mine, osy jerde uly oıshyldyń «tolyq, kemel adam» konsepsııasy týady.
Osyny oqyp, oılaı ber, bolsań zerek.
Eńbekti sat, ar satyp nege kerek?
Úsh-aq nárse – adamnyń qasıeti:
Ystyq qaırat, nurly aqyl,
jyly júrek».
Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta,
Sonda tolyq bolasyń elden bólek,
– deıdi ol.
Abaı óziniń «Qara sózderinde» «tolyq adamdy» ekige bóledi:
Nadandyqqa tolyq adam; Adamdyqqa tolyq adam.«Bes nárseden qashyq bol, bes nársege asyq bol» degendegi 5 nárse talap, eńbek, tereń oı, qanaǵat, rahym beseýi de – adamnyń úsh asyl qasıeti – Aqyl, Qaırat, Júrekten týyndaıdy.
Adamzat órkenıetindegi adamgershilik-kisilik, din-ıman, bilim-ǵylym, tárbıe, ádep, óner, adaldyq, ádilettik, erlik, azamattyq, jomarttyq, t.b. barlyq eń parasatty, eń izgi, eń ıgi qasıetterdi boıyna sińirgen adam – Abaı usynǵan «tolyq adam» tujyrymy – Prezıdent Q.K.Toqaevtyń yjdahatymen búgin bizdiń qazirgi Qazaqstannyń damý konsepsııasynyń negizine aınalǵany ultymyzdyń ilgerileýi jolyndaǵy strategııalyq qutty qadam boldy dep aıtar edim. Sondaı-aq bıylǵy jyl Abaı jyly, al uly aqynnyń týǵan kúni Abaı kúni atalyp, kúntizbege enip, halyqtyq dástúrli merekege aınalǵany ádebıetimiz ben mádenıetimizdiń ǵana emes, adamgershilik pen izgiliktiń, ar men ımannyń mártebesi kóterilgeniniń belgisi.
Hakimniń ólmes óleńderimen qatar, qasıetti «Qara sózderi» de adamsúıýdiń sarqylmas qaınary retinde búkil adamzatqa ortaq mura. «Qara sózder» – eń aldymen qazaqty tanýǵa arnalǵan traktat. Jazylǵaly beri ǵasyrdan astam ýaqyt ótti. Uly aqyn tanyp-bilgen ol qazaqty biz jyǵa tanymaımyz, tanı da almaımyz, tanyǵymyz kelse de. Al ózimizdiń zamandastarymyzdy she? Olardy tanýǵa qabiletimiz joq. О́zgeni qoıyp ózimizdi ózimiz keıde tanymaımyz. Qazaq ózgerip barady. Kúnnen kúnge. Minez-qulqy, ádet-ǵurpy, dúnıetanymy, tipti tili, dili, dini de... Bala kezimdegi keńqoltyq qazaqty búgin kúndiz shammen izdep taba almaımyn.
Qazaqtyń ulttyq syr-sıpatyn ashýǵa Abaı, Shoqan, Shákárim, Baıtursynov, Áýezovten bastap, kóptegen fılosoftarymyz eńbek arnady. Osy yńǵaıda Gerold Belgerdiń jazbalary da kóńilge kóbirek qonady. Bergi tolqynnan Tynyshtyqbek Ábdikákimuly «Qas-Saq ańqymasy», Tursynjan Shapaı «Qazaqtyń jany», Amangeldi Keńshilikuly «Qazaqty súıý» degen monografııaǵa tatıtyn shyǵarmalar jazdy. Alashtaný ortalyqtary jumys istep jatyr. Bári de qazaqtaný ǵylymyna qosylyp jatqan úles dep bilemin. Qazaqty taný úshin eń aldymen qazaqty júrekpen jaqsy kórip, qulaı súıý kerek. Bul jerde jalań patrıotızmge oryn joq. Kezinde qazaqtyń keıbir erek minezin shymshyp synaǵan bir-eki óleń joldarymdy ustap alyp, sońyma shyraq alyp túsip, meni qazaqtyń jaýy atandyrmaq bolǵandar bul kúnde raıynan qaıta qoıdy dep aıta almaımyn. Sonyń ózinde bizdiki ánsheıin, ber jaǵy, asylynda qazaqty Abaıdan kóp synaǵan aqyn joq. «Qoldarynan kelse aldymen Abaıdy qıratyp alsyn» demeı-aq qoıaıyn... Muny «qarpyp súıý» deıdi.
Uly dalany kezip, mádenıetine qanyǵyp, atqa minip, kıiz úıde túnegen, án kúıin tyńdap, dastarqannan dám tatqan, qazy jep, qymyz ishken, arǵysy – ejelgi batys-shyǵys saıahatshylarynyń, barlaýshylarynyń, ýaǵyzshylarynyń, bergisi – Reseı otarshylarynyń, qarashekpender men katorjandarynyń birazy qazaqtyń ulttyq minez-qulqy týraly ózderinshe sýrettep jazyp qaldyrǵan. Ata-babalarymyz áli bir týdyń astyna birigip, qazaq atana qoımaǵan yqylym zamannan beri jetken sıpattama, minezdemeler, keıiptemeler saqtalǵan. Ibn Batýta, Marko Polo, Rýbrýk, Karpını, Jýveını, Tıan-Shanskıı, Prjevalskıı, Iаnýshkevıch te, Zelınskıı de, Dostoevskıı de, Soljenısyn de... Kóbisi qazaqtyń darqan minezin maqtap, dańǵoı qylyqtaryn shenegenmen, eshqaısysy da ultymyzdyń shynaıy sıpatyn ashyp bere alǵan joq. Olarǵa qaraǵanda «Men bir jumbaq adammyn...», «Shesh kóńilimniń jumbaǵyn», «Syrymdy toqtataıyn aıta bermeı» degen uly Abaı kúlli álemge qazaq jany men sanasynyń qupııasyn kóbirek ashty. О́leńderi arqyly da, «Qara sózderimen» de.
Degenmen de, Abaı ózi tanyp-bilip, zeıindep-zerdelegen qazaq janynyń búkil qupııasyn túgel jaıyp salmaı, sońyna kóp jumbaq qaldyrdy desek dálirek bolatyndaı. Abaıdyń qazaqtanymy muhıttaǵy alyp aısberg sekildi. Úshten birin keıingige ashyq uǵyndyryp berdi de, qalǵanyn astarlap ketti. Menińshe, onyń «Qara sózderin» tárjimandardyń orys tiline «Slovo nazıdanıe» dep aýdaryp júrgeni dál balama emes. «Qara teńiz», «qara shańyraq» degendegi «qara» sózi ulylyq maǵynasyn beretinin bul kúnde orystarmen qosa búkil álem jurty biledi. Ana jyly О́skemende Abaıǵa eńseli eskertkish qoıylyp, ashylý saltanatyna barǵanymyzda sóz sóılegen orystyń belgili jazýshysy Aleksandr Radıonov: «Abaı Qunanbaıulynyń «Qara sózderin» orysshaǵa sózbe-sóz «Chernoe slovo» dep aýdarsańyzdar áldeqaıda durys bolady, bul sózde ulylyq bar, solaı dep aýdaryńyzdar! Bul «Slovo nazıdanıe» degennen áldeqaıda kúshtirek!» degen sózi esimde qaldy... Biraq bizdiń oryssha sóılep-jazǵanda orystyń ózin jolda qaldyratyn tilmashtarymyzdyń óz ýáji, argýmenti bar sııaqty...
Birde maǵan qazaqtyń orys tildes ónertanýshy hanymy:
– Siz netken baqyttysyz, Abaıdy túpnusqadan oqyp-túsinetin, – dedi, – sosyn: – Al bizdiń oqyp júrgenimiz naǵyz Abaı emes, onyń aýdarmasy ǵana, –dep qosty. Men onyń sózi men álpetinen ana tilin bilmegenine qatty qynjylǵan ókinishti baıqap, janym ashyp ketti. Abaıdy túpnusqadan oqı almaýyn baqytsyzdyqqa balaǵan suńǵylalyǵyna ishim jylyp qalǵanyn nesin jasyraıyn? Bul jerde onyń názik daýysymen óz ana tilin túsinbeıtin birneshe urpaqtyń baqytsyzdyǵy aıǵaılap tur edi.
Bizdiń kóbimiz osy kezde ulttyq murat-ulttyq ıdeıamyz neden bastaý alatynyn bile bermeımiz, «ulttyq ıdeologııa qaıda?» dep qaqsaımyz. Negizi bul ulttyq sanaǵa baılanysty máseleler. Biz Abaı jumbaǵyn kemeńger aqynnyń jeke basynyń jumbaǵy emes, kúlli qazaq ultynyń, qala berdi búkil Qazaqstannyń jumbaǵy dep qarastyrýymyz kerek. Abaıdyń ǵajaıyp qudireti onyń shyǵarmalaryna úńilgen saıyn osyndaı oıǵa ıtermeleıdi. Biraq biz bul jumbaqtyń sheshýin, sońǵy otyz jylda qalyptasqan ádetimizben, jurtymyzdy da, yrqymyzdy da birtindep bılegisi keletin suq kózdi syrtqy ınvestorlarǵa artyp qoıyp qarap otyra bermeı, ózimiz sheshkenimiz jón. Jumbaqsyz jan, qupııasyz adam joq. Deı tursaq ta, qoǵamdyq sanada «Injil qupııasy», «Quran qupııasy», «da Vınchıdiń qupııasy» deıtin beleń alǵan uǵymdar bar. Abaı jumbaǵy – qazaq janynyń qupııasy da osy tektes qubylys. Bizdiń ulttyq sanamyz aldymen Abaıdy jete tanyp, ol qaldyryp ketken qazaq qupııasyn – ǵasyrlardyń ulttyq jumbaǵyn tolyq túsinip, túgel ıgerip, sheshken jaǵdaıda ǵana álemnen óz ornyn oıyp ala alady. Elimiz de solaı. Bul jolda uly Áýezov usynǵan ǵylymı amal, zertteý ádisi, óz qolymen salyp berip ketken tanymdyq bıik baspaldaq bar. Qazaqstan qanshama darqan, aqkóńil, ashyq-shashyq, asta-tók el bolǵanymen Abaı ózi jasyryp ketken ulttyń jumbaǵyn syrtqa kóp áshkerelep, áıgileı bermeı, qazaq janynyń qupııasyn qymtap ustaǵany jón dep bilemin. Túbinde «Qazaq janynyń qupııasy», «Qazaqtyń ulttyq sanasy», «Qazaqtyń maqsat-muraty», «Qazaq jumbaǵy», «Qazaq fenomeni» degen sııaqty uǵymdar álemdik deńgeıge shyǵatyn kúnniń kelerine senemin.
О́ıtkeni Abaı – sananyń sáýlesi, júrektiń juldyzy!
Abaı – adamgershiliktiń asqary, shyndyqtyń shyńyraýy, rýhtyń ǵaryshy!
Abaı – «qor elde týyp, qorlyqpen ótse de» (Shákárim) bar bolmysy, búkil uly darynymen, qatygez ortada qaıǵyǵa tunshyqqan qasiretti taǵdyrymen ultynyń uly bolashaǵyna jol ashyp bergen kemeńger. Biz, Alash eli, Abaı barda adaspaıtynymyz anyq! Sondyqtan Abaımen ómir súreıik! Búgingi Abaı kúni qutty bolsyn!
Ulyqbek ESDÁÝLET,
Memlekettik syılyqtyń laýreaty, Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń tóraǵasy