Monoqalalar máselesi memlekettiń nazarynan kende emes. Bul baǵytta memlekettik baǵdarlama da qabyldandy. Memleket basshysy Q.Toqaev Joldaýda monoqalalardyń «ekinshi tynysy» ashylýy kerektigin, qalanyń kúretamyryna qan júgirtetin kásiporyndarsyz bul mindetti júzege asyrý múmkin emestigine toqtaldy.
Men pikirimdi statıstıkamen dáıektep kóreıin. 2018 jyly 7 monoqalada 15 «zákirlik» joba júzege asyp, 2,4 myń turaqty jumys orny ashyldy. Bul josparlanǵan 37 jobanyń jartysy ǵana. Bir jyl burynǵy esep boıynsha 64 joba júzege asyp, 26 myń jumys orny ashylǵan bolatyn. 2019 jyl boıynsha baǵdarlamanyń júzege asý esebi ashyq derekkózde joq.
Qazaqstannyń monoqalalarynda turatyn halyq sany – 1,5 mln. Úkimet sońǵy ret bul máselege 2018 jyly toqtaldy, umytylyp ketken baǵdarlama qaıta eske alyndy. 2019 jylǵa mono jáne shaǵyn qalalarda jobalardy júzege asyrýǵa 10 mlrd teńge bólindi.
Qazaqstannyń monoqalalarynda turatyn halyq sany 1,5 mln adam ekenin eskersek, olardyń ekonomıkasyn ártaraptandyrý úshin júzdegen myń jumys orny ashylýy tıis. Demek, Memleket basshysynyń bul máselege qaıyra soǵýynyń astary tereń.
Qazaqstandyq kásipkerler monoqalalardaǵy shaǵyn jáne orta bızneske memleket tarapynan kórsetiletin qoldaýǵa yqylas tanytpaı keldi dep bıznes bılikke ókpeleı almaıdy. Joǵaryda aıtyp ótkenimdeı, memlekettik baǵdarlama qabyldandy, qarjy bólindi. Biraq olardyń birde-biri shaǵyn qalalardyń báriniń birdeı «ekinshi tynysyn» asha almady. Sebebi bul máselege áleýmettik ekpin berý úshin jumys oryndaryn ashyp, jurtty jumyspen qamtamasyz etý kerektigi túsinikti. Sol kezde ǵana toz-tozy shyqqan shaǵyn qalalardyń tamyryna qan júgirip, halyq turaqtaıdy.
Buǵan deıin shaǵyn qalalardy kóterý máselesi tek Úkimet deńgeıinde qaraldy, aıtylǵan máseleler aýylǵa jetpedi. Eń bastysy, jergilikti ákimdikter baǵdarlamanyń ózekti jerine mán bermedi. Qazir shaǵyn jáne iri qalalardaǵy kásiporyndardyń basym kópshiligi jekeshelenip ketti. Prezıdent qala túzeýshi kásiporyndar degende burynnan jumys istep kele jatqan sol óndiris oryndaryn aıtyp otyr. Biz joq jerden eshteńeni qaıta qura almaımyz. Menińshe, sol kásiporyndardyń janynan ShOB nysandaryn kóptep ashýǵa bolady. Bul faktor monoqalalarǵa el qondyrady.
Buǵan deıin ákimder «ınjenerlik júıelerdi rettep, joldar men jelilerdi jóndep qoısaq boldy» degennen basqa eshteńe aıta almady. Baǵdarlamanyń basty baǵyty ShOB-ty damytýǵa, ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, sol arqyly halyqty eńbekpen qamtamasyz etip, monoqalalardyń áleýmettik deńgeıin kóterýge arnalǵanyn túsingender az boldy.
Monoqalalardy damytý úshin jappaı ınjenerlik júıelerdi aýystyryp, tozǵan ǵımarattardy buzyp tastaýdan da mańyzdyraq bolyp turǵany – shaǵyn jáne orta bıznesti damytyp, turǵyndardy eńbekpen qamtamasyz etý. Ony Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ashyq aıtyp otyr. Endi memlekettik deńgeıde saqaldy baǵdarlama atanyp ketken máselege basqa qyrynan qaraıtyn kez keldi.
Beısenbek ZIIаBEKOV,
ekonomıka ǵylymdarynyń doktory
ALMATY