Seń qozǵaldy

Agroónerkásip keshenindegi jalpy ónimniń jartysynan kóbin qosalqy úı sharýashylyqtary beretini barshaǵa málim. Alaıda sońǵy jıyrma jyl ishinde aýyl sharýashylyǵyna qomaqty qarajat bólingenimen aýyl turǵyndarynyń jaǵdaıy áli de múshkil. Osyǵan oraı bıyl kóktemde Prezıdenttiń bas­tamasymen «Egisten sórege deıin» qanatqaqty baǵdarlamasy iske qosylǵan edi. Biraq elimizdiń ońtústigindegi úsh aımaqqa berilgen mıllıardtar maqsatsyz jumsalǵan sııaqty. Sebebi qanatqaqty joba arqyly qaıta óńdeý mekemeleriniń tóńireginde shıkizat jınaýǵa tartylǵandardyń arasynda úı sharýashylyqtary saýsaqpen sanarlyq. Basym kópshiligi, ádettegideı sharýa qojalyqtary bolyp shyqty. О́nim bar, ózgeris joq...

Osy joly óńirdegi basshylardyń tyń bastamany eski qalypqa keltire salǵanyn Prezıdentimiz jaqsy ańǵarǵan sııaqty. О́z joldaýynda kooperasııa taqy­rybyn tilge tıek etkeni de sodan dep oı­laımyn. Iаǵnı aldaǵy ýaqytta aýyl tur­ǵyndarynyń áleýmettik jaǵdaıyn kóte­rýge baǵyttalǵan kooperatıvterdi qu­rý men damytý máseleleri endi joǵary deń­g­eıde qadaǵalanatyn bolady degen sóz.

Byltyr kooperatıv qurý boıynsha usynysymyz Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń qoldaýyn tappaǵannan keıin «Samuryq-Qazyna» ál-aýqat qory­na júgingen edik. Aýyly salamyz­dan aýlaq jatsa da ondaǵylar bizdi birden túsine ketti. Quzyreti mol mınıstr­liktiń «áne-mine» degeninen samuryq­shylar da jalyqqan bolar, áıteýir óte jeńil tártippen suraǵan qara­jatty lezde taýyp berip, tek qana úı sharýashylyǵynan quralǵan, modeli qajettilikke saı jańa kooperatıv uıymdastyrýǵa muryndyq boldy.

Bir jyl ishinde Aqmola oblysy Aqkól aýdanynda biz qurǵan «Azat Et» koo­pe­ratıvi óz tıimdiligin dáleldep shyq­ty. Ondaǵy aýyl turǵyndary kiris kóle­min 35-40 paıyzǵa deıin ulǵaıtty. Koope­ra­tıvimizdiń tutynýshylary aýyl ishinde mal mashaqatynan ajyrap, bos ýaqyt­taryn qosymsha kiris kózin ashýǵa baǵyt­tady. Aýyl turǵyndarynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý degen osy emes pe?

Azat, Qarabulaq jáne Aqkóldiń basqa da eldi mekenderiniń turǵyndary qysqy merzimge qajet jem-shópti, dala kezip izdemeıdi. Qolda bar malyn tehnologııaǵa saı bordaqylap, sol kooperatıv arqyly jaqsy baǵaǵa ótkizip júr. Aldaǵy ýaqytta olarǵa qosymsha urǵashy mal alyp berip, sútti baǵyttaǵy sıyrlaryn da, odan ary qoı men jylqylaryn baǵyp-qaǵyp berýdi josparlap otyrmyz. О́kinishtisi, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi tarapynan qoldaý joq. Úkimet otyrysynda «Samuryq-Qazyna» basshysy Ahmetjan Esimov osy joba týraly aıtqan edi. Alaı­da qyzyǵýshylyq tanytyp, aırandaı uıyp otyrǵan aýylymyzǵa at basyn tire­gen birde-bir sheneýnik joq. Aqyry sýb­sı­dııa boıynsha da, salyq boıynsha da týyn­daǵan máselelerimiz oń sheshimin tappady.

Shynyn aıtsam, biz paıdalanǵan modeldiń negizinde kooperatıv qurýǵa bir «QazAgro»-nyń shamasy jeter edi. «QazAgroQarjy» aksıonerlik qoǵamy ár aýyldyń mańynan jer alyp, onda zamanaýı tehnologııaǵa saı jańa obektiler salyp, halyqtyń qolyndaǵy maldy biriktirip, naryqtyq negizde kooperatıv quryp, sol nysandy lızıng negizinde uzaq merzimge berse de bolatyn edi. Átteń, batyl sheshim qabyldaıtyn jigerli azamattar joq. Sondyqtan Prezıdenttiń «QazAgrony» «Báıterekke» qosýdy usynýy óte oryndy.

Problemanyń túpqazyǵy kooperatıv­ter­di qurý boıynsha kózqarastyń ártúrli bolýynda. Mysaly, mınıstrlik tek fer­mer­­lerdiń ózara birigýin qarastyrýda. Oblys ákimdikteri bolsa, baıaǵydan qalyp­­­ta­syp qoıǵan ekonomıkalyq qaty­nas­tar­dy qaǵaz júzinde árlep, koopera­tıv qur­dyq dep shatasyp júr. Al jańa as­so­sıa­sııa­lar tutynýshylaryna jylyna bir ret qana qyzmet kórsetip, aýyz toltyryp olardy kooperatıv dep ataıdy. Qysqasy, kooperatıvterdiń úı sharýashylyqtaryna jyl on eki aı qyzmet kórsetý kerek eken­digin túsinip júrgender kemde-kem.

Osy máselege nazar aýdarǵan Prezı­­dent Toqaevqa alǵysym sheksiz. Seń qozǵaldy...

Anas Ahatuly,

«Kooperatıv qurý arqyly aýyl  turǵyndarynyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý» jobasynyń jetekshisi